مه 68

چهل سال پس از جنبش ماه مه

تاریخ انتشار مقاله 04/05/2008 به روز شده 11/05/2008 16:07 TU

اعتراضات خیابانی فرانسه، مه 68.
(عکس: AFP)

 

چهل سال از جنبش ماه مه شصت و هشت فرانسه می گذرد. این جنبش تنها در فرانسه روی نداد. کم و بیش و همزمان، حرکت اعتراضی به جنگ ویتنام در آمریکا، مخالفت با رفتارهای اقتدارگرایانه در آلمان، جنبش بهار پراگ در چکسلواکی گسترشی کم سابقه یافته بود، اما جنبش ماه مه در فرانسه به شکل انفجارهای غافلگیر کننده روی داد و از نظر گستره و عمق تأثیراتش منحصر بفرد بود.

جنبشی که از محیط های دانشجویی آغاز شد و پس از مدت کوتاهی دیگر بخش های جامعۀ کارمندی و کارگری را به حرکت درآورد. جامعه به مدت چند هفته فلج شد. کارهای عادی تعطیل شده بود. در عوض محیط بحث و گفتگو و مناظره شکوفا بود.

ده میلیون کارگر در سراسر فرانسه دست به اعتصاب و بعضاً اشغال کارخانه ها زدند. آزادی بیان، آزادی تخیل، آزادی جنسی، رفاه اقتصادی، بهبود کیفیت شرایط کار و انسانی شدن روابط کار از جمله خواستهایی بود که بیان می شد.

پس از یکماه، برخی از این خواستها که فوراً قابل تحقق بودند مانند افزایش دستمزدها، جامعۀ عمل پوشیدند. برخی دیگر مانند آزادی تخیل، آزادی لذت و آزادی نفی مناسبات تحکم آمیز، رفته رفته در افکار و رفتار و نهادهای عمومی و در ذهن افراد ریشه دواندند.

در میزگرد زمینه ها و زمانه ها، بیژن حکمت، خسرو موریم و شیدان وثیق که هر سه چهل سال پیش در پاریس بوده اند و در این جنبش شرکت داشته اند، از مشاهدات و برداشت های خود سخن گفته اند.

بیژن حکمت معتقد است که جنبش ماه مه، حرکتی خود انگیخته و غافلگیر کننده بود که هیچ سازمان و حزبی آنرا هدایت نمی کرد و هدف جابجا کردن طبقه ای توسط طبقۀ دیگر را در هرم قدرت نداشت. جوانان در این جنبش می خواستند قالب های روابط اجتماعی و اخلاقی را که بر پایۀ مناسبات تحکم آمیز استوار بود، درهم بشکنند.

خسرو موریم، جنبش ماه مه را تبلور مرحلۀ گذار فرانسه از یک جامعۀ سنتی سرمایه داری که تازه از جنگ رها شده بود به یک جامعۀ شکوفا و پویای مدرن سرمایه داری می داند که نه تنها از نظر اقتصادی بکله از نظر روابط اجتماعی و سیاسی نیز بتواند این شکوفایی را نهادینه کند.

شیدان وثیق، تأثیر جنگ استقلال طلبانۀ الجزایر، انشعاب در اردوگاه سوسیالیسم" میان شوروی و چین، انقلاب کوبا و تزای چه گوارا، را در بوجود آمدن جنبش ماه مه قابل توجه می داند. او همچنین حرکت فکری نقادانه ای ررا که از درون حزب کمونیست فرانسه آغاز شد، در سمت گیری برخی گروه های چپگرا اثر بخش ارزیابی می کند. او معتقد است که جنبش ماه مه آغاز روند افول حزب کمونیست فرانسه بود.

                                                فرنگیس حبیبی