اورانیوم غنی شده ایران به روسیه نخواهد رفت!

به قلم : رضا تقی زاده

تاریخ انتشار مقاله  08/10/2009 به روز شده  08/10/2009 14:22 TU

تاکید مجدد محمود احمدی نژاد بر آمادگی و قصد ایران برای خرید اورانیوم با غلظت تا حدود 20 در صد از خارج در حالی صورت میگیرد، که در شرایط کنونی به دلیل وجود موانع حقوقی و بازدارنده های عملی، امکان دست یافتن به چنین توافقی متصور نیست. موضوع نیاز ایران به تهیه و یا خرید اورانیوم با غلظت تا 20 درصد را محمود احمدی نژاد برای اولین بار ضمن سفر به نیویورک، بمنظور شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل، و در جریان گفتگو با وسایل ارتباط جمعی امریکا عنوان کرد.

بی تردید طرح این موضوع ازسوی رییس دولت جمهوری اسلامی با قصد قبلی و با هدف خاصی صورت گرفته بود. پس از اعلام رسمی وجود مرکز غنی سازی " فردو" در حد فاصل ساوه و قم، و تعیین تاریخ دیدار نمایندگان ایران با گروه 1+5 ، طرح رسانه ای موضوع همچنان ادامه یافت.

پس از برگزاری دیدار روز اول اکتبر نمایندگان کشورهای عضو گروه 1 +5 با سعید جلیلی دبیر شورای امنیت ملی ایران در ژنو، و ملاقات جداگانه او با ویلیام برنز معاون وزیر خارجه امریکا و نماینده آن کشور در گروه یاد شده، اعلام شد که ایران برای تحویل ذخیره اورانیوم غنی شده خود به روسیه، در قبال دریافت سوخت اتمی با غلظت تا 20 درصد، اعلام آمادگی کرده است.

این خبراگرچه هرگز بصورت روشن از سوی هیچیک از مسئولان رسمی ایران اعلام و یا تائید نشد، درعین حال در داخل و خارج از ایران مورد بحث قرار گرفت. پاره ای از رسانه های خارجی این " توافق" را پیروزی نسبی ایران معرفی نمودند حال آنکه در داخل و بخصوص منتقدان دولت ایران، از آن بعنوان واگذار کردن آنچه تا کنون " حق ملی " معرفی شده یاد کردند.

گزارشهای مربوط به آنچه " توافق " اتمی ژنو نامیده شده با اعلام آمادگی روسیه برای دریافت ذخیره اورانیوم غنی شده ایران و افزایش غلظت آن تا 20 در صد، و بعد ارسال آن به فرانسه برای تبدیل شدن به سوخت برای مصرف در راکتور تحقیقاتی تهران، ظاهرا وزن بیشتری یافت.

 با این وجود، و علیرغم تاکید روز گذشته آقای احمدی نژاد بر آمادگی ایران برای خرید اورانیوم غنی شده تا 20 در صد، موضوع مبادله اورانیوم غنی شده ایران با سوخت اتمی تولید فرانسه، نه یک پیشنهاد جدی که در عمل یک اقدام تاکتیکی از سوی ایران برای دست یافتن به هدفهایی بجز تامین سوخت برای راکتور آزمایشگاهی تهران است.

 تهران بخوبی مطلع است که شورای امنیت بموجب قطعنامه 1696 در ماه مارس، و قطعنامه 1737 در ماه ژوئیه و قطعنامه 1747 در ماه دسامبر سال 2006 ، تحویل هر نوع مواد اتمی، منجمله سوخت و یا اورانیوم خام، کیک زرد و یا اورانیوم غنی شده به ایران را ممنوع اعلام کرده است.

درآخرین قطعنامه تنبیهی شورای امنیت علیه ایران، از بند 3 تا 12، ممنوعیت فروش هر نوع مواد و خدماتی که بتواند مورد استفاده در برنامه غنی سازی اورانیوم قرار بگیرد تکرار شده و مورد تاکید قرار گرفته است. در قطعنامه یاد شده از ایران خواسته شده است که نسبت به قطع غنی سازی اورانیوم در فاصله حد اکثر 60 روز اقدام نماید.

 موافقت با دریافت اورانیوم غنی شده در ایران با هدف افزایش غلظت و تحویل مجدد آن به ایران، بمعنای پذیرفتن حق غنی سازی اورانیوم و تاکید بر مشروعیت ادامه غنی سازی است ( حقی که ایران تاکنون بار ها بر قانونی بودن آن تاکید ورزیده و در عین حال از سوی آژانس و شورای امنیت رد شده است).

 قبول چنین معامله ای ضرورت تعلیق غنی سازی اورانیوم در ایران و کاربرد تمامی پنج قطعنامه تنبیهی و توبیخی شورای امنیت را مخدوش میسازد. اگرچه در قطعنامه 1747 وجود کمیته ای برای بررسی صدور مجوز برای تامین نیاز های ایران و شمول همکاریهای آژانس انرژی اتمی با برنامه های صلح آمیز ایران پیش بینی شده، در عین حال حدود وظایف این کمیته از اجرای بند های روشن قطعنامه های تنبیهی مستثنی شده است.

 به این ترتیب، در صورت دست یافتن به چنین توافقی، عملا اجرای مفاد قطعنامه های شورای امنیت معلق خواهد ماند. در بهترین شکل، با صدور قطعنامه ای تازه ، ضمن اعلام لغو قطعنامه های پیشین، حدود خواسته های جدید شورای امنیت از ایران میتواند مشخص شود، ولی دست یافتن به چنین تغییری، بی تردید نیازمند قبول شرایطی از سوی ایران است که در وضعیت کنونی دست یافتن به آنها به هیچ وجه عملی بنظر نمیرسد.

حداقل خواسته های شورای امنیت برای تعلیق اجرای قطعنامه های تنبیهی قبلی، پیوستن ایران به پرتکل الحاقی و اجرای مجدد بند موسوم به کد 3.1 و موافقت با بازدید سر زده ماموران آژانس از تمامی تاسیسات هسته ای و مشکوک ( نظامی) ایران و همچنین ارائه گزارش کامل و فنی پیرامون اقدامات ایران در مورد تاسیس راکتور آب سنگین اراک و واحد های تولید و مونتاژ سانتریفیوژها است.

منوچهر متکی وزیر خارجه ایران در همان دقایقی که محمود احمدی نژاد موضوع آمادگی برای خرید اورانیوم با غلظت 20 در صد را مطرح میساخت، موضوع پذیرفتن پرتکل الحاقی را منتفی دانست ! در مورد نحوه ساخت و تعداد سانتریفیوژها نیز ایران کمترین تمایلی دست کم تا آینده قابل پیشبینی برای همکاری نشان نخواهد داد.

 گذشته از بازدارنده های حقوقی و وجود قطعنامه های شورای امنیت در یک سوی "توافق"، در سوی دیگر ایران نیز راضی به تحویل حاصل چهار سال غنی سازی اورانیوم به روسیه در قبال دریافت سوخت برای یک راکتور آزمایشگاهی با هدف تولید ایزوتوپهای دارویی نخواهد شد.

 هدفهای راهبردی برنامه های توسعه اتمی ایران، با در نظر گرفتن نیاز های امنیت ملی و همچنین تضمین تداوم امنیت نظام سیاسی ایران تعیین شده است. در راه رسیدن به این هدفها، ذخیره 1500کیلواورانیوم غنی شده ایران یک کارت برنده و یک اهرم تعیین کننده است.

 ایران این اهرم را به راحتی و در قبال تامین ایزوتوپهای دارویی که خرید آنها بدون هر نوع مانع حقوقی از بازارهای بین المللی همیشه امکان پذیر است از دست نخواهد داد و در نتیجه شانسی برای ارسال همه موجودی اورانیوم غنی شده ایران به روسیه برای افزایش غنی سازی و جود نخواهد داشت.

 اهمیت استراتژیکی ذخیره کنونی اورانیوم غنی شده ایران بخصوص در شرایطی نمودارتر خواهد شد که موضوع کاهش نسبی اورانیوم خام و ذخیره کیک زرد که در اختیار ایران است مورد توجه قرار گیرد.

 درصورت تبدیل بیش از 1500 کیلو اورانیوم با غلظت کمتر از 5 در صد کنونی ایران ، به اورانیوم با غلظت تا 90 درصد، امکان ساختن 2 تا 3 بمب اتمی فراهم خواهد بود. به این ترتیب معامله این ذخیره ارزشمند، با سوخت صادراتی روسیه و یا فرانسه، بمنظور تولید ایزوتوپهای دارویی تا حدود زیادی ناشی از خوش خیالی ناظر انی است که در ارزیابی هدفهای توسعه اتمی ایران به بیراهه میروند.

 ایران ممکن است بعنوان یک راه حل تاکتیکی، و تحت شرایط خاص، به تحویل تدریجی اورانیوم غنی شده خود رضایت بدهد و لی ارسال این محموله های کوچک ( 100 تا 200 کیلویی ) تنها با در خواست جانشین شدن آنها با سوخت برگشتی، و مهمتر از آن، دست یافتن قانونی به محموله های جایگزین و معادل حجمی کیک زرد و یا اورانیوم خام برای تبدیل به گاز هگزا فلوراید در ایران صورت خواهد گرفت.

دروضعیت کنونی، نه گروه 1+5  به این گزینه  راضی خواهد شد و نه آژانس، تحت مدیریت تازه خود در دوران آمانو، به آن رضایت خواهد داد.

 مبادله اورانیوم غنی شده ایران با روسیه و فرانسه گذشته از آنکه غنی سازی اورانیوم در داخل ایران را قانونی خواهد ساخت به نوبه خود دست یافتن ایران به وسایل غنی سازی اورانیوم، منجمله تهیه قطعات برای تولید سانتریفیوژ های مدرن را نیز مشروع میسازد.

بعلاوه موضوع پسمانده های مصرف شده سوختی نیز مشکل دیگری است که در صورت حل نشدن، امکان اجرای این توافق را به هر شکل دور از دسترس قرار خواهد داد.

درصورت دریافت سوخت غنی شده با غلظت بالا، ایران منشاء سوخت تحویلی را از آن خود میداند و در نتیجه بر خلاف سوخت تحویل شده از سوی روسیه برای مصرف در راکتور آب سبک بوشهر که قانوناً مجبور به استرداد است، ممکن است در نگاه داشتن و باز فرآوری آن اصرار بورزد.

 به این ترتیب، طرح موضوع خرید اورانیوم با غلظت 20 در صد از سوی ایران که در شرایط جاری برای آن شانسی متصور نیست، نه در ارتباط با توافقهای ژنو، و بمنظور دست یافتن به توافقی گسترده تر با گروه 1+5 ، که در عمل، اقدام زیرکانه ای است بمنظور ایجاد فضای متفاوت در گفتگوهای آینده، جدا ساختن روسیه و چین از بقیه اعضاء گروه، و ادامه یک مقابله تاخیری با شورای امنیت.

 هدف نهایی این حرکت تاکتیکی، برداشتن گام تازه ای است به جلو در مسیر توجیه و تحمیل آهسته و پیوسته برنامه توسعه اتمی ایران به نظام جهانی . البته اعلام اجباری و زود هنگام خبر مربوط به مرکز غنی سازی دوم در قم نیز در انجام این حرکت موثر بوده است.

آنچه را در این بخش خواندید توسط پژوهشگران و روزنامه نگارانی برای ما فرستاده شده است که در خارج از رادیوی ما فعالیت دارند.