زمینه ها و زمانه ها

گمانه زنی هادر باره پاسخ ایران به پیشنهادات نشست وین

به قلم : فرنگیس حبیبی

تاریخ انتشار مقاله  25/10/2009 به روز شده  27/10/2009 05:28 TU

تحولات مربوط به مذاکرات اتمی ایران از ده روز پیش تاکنون، دو لحظه شاخص  افت و خیز را نشان می دهد؛ مذاکرات در حال رکود گروه 1+5 با ایران پس از ماهها تکانی خورده و چرخشی کرده. پافشاری ایران به روی ادامه غنی سازی اورانیوم جای خود را به پیشنهاد تحویل اورانیوم غنی شده با غلظت کم به یک کشور ثالث و دریافت اورانیوم غنی شده در حد بیست درصد داد. دورنماهای جدیدی به روی مناسبات ایران و جهان قابل تصور شد. اما پاسخ غیر مستقیمی که از سوی ایران روز جمعه به طرح آژانس داده شد عملا در جهت مخالف توافقات اولیه ای بود که در وین بدست آمده بود؛ یعنی مسئله تحویل اورانیوم ایران به کشور ثالث بکلی از روی میز کنار رفت و ایران خودش را بعنوان یک خریدار اورانیوم بیست درصد معرفی کرد. این دو چرخش در کل روند بحثهای اتمی چه جایگاهی دارد و از کجا ناشی می شود؟ الزامات سیاست داخلی برای هر یک از این دو موضع کدامها هستند و پیامدهای خارجی آنها را چطور می توان پیش بینی کرد؟ این پرسشها را با آقایان سعید رضوی فقیه در تهران و علیرضا نامور حقیقی در تورنتو کانادا در میان می گذاریم.

علیرضا نامور حقیقی، پژوهشگر در دانشگاه تورنتو کانادا، علت چرخش در موضع ایران را تضعیف مشروعیت حکومت پس از انتخابات و ارداۀ حکومت به پرهیز از تحریم های بیشتر میداند که باعث شده است حکومت به سوی تعامل جدیدی با غرب کشیده شود. نزدیکی آمریکا باروسیه فضایی را بوجود آورده است که قدرت مانور را از ایران گرفته است.البته غرب می تواند روی کارت تشدید تحریم ها بازی کند. در مقابل،ایران از ظرفیت هایی در عراق، افغانستان و خاور میانه برخوردار است.

اینکه ایران پاسخ قطعی به آژانس نداده است می تواند به علت وجود اختلافات در درون نیرو های حاکمیت باشد و نیز ممکن است با هدف برجسته کردن کارت های دیگرانجام گیرد.

 به نظر علیرضا نامور حقیقی، امروز در زمینۀ غنی سازی ایران نسبت به سالهای دهۀ هشتاد، از موضع محکم تری برخوردار است. تعلیق غنی سازی و بازگشت به وضعیت مذاکرات در زمان آقای خاتمی غیر ممکن است. وضعیتی که در آن محمد خاتمی تعلیق را به مدت شش ماه پذیرفته بود ولی غرب به علت نقش مخرب جان بولتون در زمان جرج بوش، به تعهدا ت خود یعنی بازگرداندن پروندۀ هسته ای ایران ازشورای امنیت به آژانس عمل نکرد.

به نظر این تحلیلگر اگر غرب اصل غنی سازی را در ایران بپذیرد، انتقال اورانیوم با غلظت کم به یک کشور دیگر ممکن خواهد بود. در غیر اینصورت حکومت تا آستانۀ پرداخت هزینۀ کامل در این مسیر گام بر خواهد داشت و در این مورد کوتاه نخواهد آمد. محمود احمدی نژاد در این مذاکرات یا باید با آمریکا به توافق برسد و در غیر اینصورت به سوی روسیه و چین خواهد رفت. در هرحال اروپا در معادلات رئیس دولت دهم نقشی ندارد.

به نظر سعید رضوی فقیه، تحلیلگر مسائل سیاسی در ایران، جمهوری اسلامی با مهارت دو استراتژی را دنبال کرده است. یکی فرسایشی کردن مذاکرات و خرید وقت و دیگری ایجاد شکاف در میان طرف های مذاکره کننده. کنار گذاشتن فرانسه در همین چارچوب قابل ارزیابی است.

به نظر این تحلیبلگر، هم ایران و هم غرب مایلند به شکلی که مورد رضایت همۀ طرف ها باشد، به پروندۀ اتمی ایران خاتمه دهند. اما به خاطر پیامد های این امر در سیاست داخلی ایران و نیز در مناسبات آمریکا و متحدانش، افت و خیز هایی به طور مصنوعی در این روند ایجاد می کنند تا زمینۀ ذهنی برای اعلام توافقات نهایی بوجود آید.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا همۀ جناح ها در حکومت با روند کنونی موافقند می گوید حکومت ایران و رئیس آن به طور جدی در جریان اعتراضات پس از انتخابات مورد چالش قرار گرفتند. بطوریکه قدرت، امروز با کاهش نیرو مواجه است. ولی در عین حال مسئلۀ اتمی، با تبلیغات شدید، به یک مسئلۀ ملی تبدیل شده است و همۀ جناح ها از آن پشتیبانی خواهند کرد.

 اما پروندۀ اتمی بطور عمده یک پروندۀ سیاسی است. ایران در جستجوی اینست که از خط قرمز حق غنی سازی عدول نکند و تضمین های امنیتی را از غرب بگیرد. اگر روابط ایران با آمریکا تغییر کند و بر زمینۀ گفتگو و تعامل پیش رود ، این یک دست آورد برای ایران خواهد بود. رهبران ایران به این اصل رسیده اند که بسیاری از مشکلاتشان از تنش های بیهوده با آمریکا سرچشمه میگیرد. ولی وقوف رهبران به این امر به حذف شعار " مرگ بر آمریکا" در بدنۀ اصولگرایان و محافظه کاران نخواهد انجامید.

در بارۀ ملاقات های مخفیانه میان نمایندگان ایران و اسرائیل، این تحلیلگر معتقد است که این خبر چندان موثق نیست و حتی اگر چنین میلی در نزد برخی از رهبران حکومت در جهت گفتگو با اسرائیل وجود داشته باشد، ساختار، ایدئولوژی و تاریخ جمهوری اسلامی ایران چنین اجازه ای را به رهبران آن نمی دهد.