TIÊU ĐIỂM

Mỹ-Nhật nỗ lực làm dịu tình hình trước chuyến công du của Obama

  Mai Vân

Bài đăng ngày 12/11/2009 Cập nhật lần cuối ngày  12/11/2009 17:04 TU

Tổng thống Obama và thủ tướng Hatoyama trong lần tiếp xúc tại hội nghị Pittsburgh

Trong những tuần lễ gần đây, quan hệ Mỹ-Nhật đã trở nên khá căng thẳng. Nhiều vấn đề đã nổi cộm lên trong lúc mà tổng thống Mỹ Obama chuẩn bị viếng thăm đồng minh quan trọng nhất ở Châu Á.

Sự kiện được chú ý nhiều nhất xảy ra vào  đầu tháng này khi bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đột ngột đình hoãn cuộc tiếp xúc giữa bà Hillary Clinton và người đồng nhiệm Katsuya Okada tại Washington được dự kiến vào ngày mồng 6/11. Trên nguyên tắc cuộc gặp gỡ làm việc đó nhằm chuẩn bị cho chuyến công du Nhật Bản của tổng thống Obama, trước hội nghị thượng đỉnh APEC.

Phải nói quan hệ Nhật Bản - Hoa Kỳ đã không được thuận thảo cho lắm sau khi thủ tướng Yukio Hatoyama thuộc Đảng Dân chủ  lên nắm quyền, và muốn triển khai một đường lối ngoại giao độc lập hơn với Hoa Kỳ, và cân bằng quan hệ hai bên trên cơ sở bình đẳng.

Hồ sơ gai góc là căn cứ quân sự  Mỹ ở Okinawa. Thủ tướng Nhật chủ trương xem xét lại thoả thuận năm 2006 về việc tái bố trí  số lính Mỹ  đóng tại đảo Okinawa, và chuyển căn cứ không quân Futenma từ một thị trấn đông dân cư sang một khu vực khác trên đảo. Thủ tướng Hatoyama, đã hàm ý muốn dời hẳn Futenma ra khỏi Okinawa, và nếu  có thể chuyển ra ngoài nước Nhật. Hiện nay số quân lính đóng tại Nhật là khoảng 47 000, trong đó một nửa đóng tại Okinawa.

Hoa Kỳ đã phản đối việc xét lại thoả thuận 2006. Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Robert Gates đã sang Tokyo đê gây áp lực, muốn Nhật Bản thực hiện những điều đã cam kết trước đây. Việc xét lại thoả thuận này là một lời cam kết của ông Hatoyama trong lúc tranh cử. Tuy nhiên, sau khi tuyên bố chủ trương của mình trên vấn đề này thì thủ tướng Hatoyama bị phản ứng cứng rắn của Mỹ đẩy vào thế bí.

Theo giáo sư Vũ Đăng Khuê ở Tokyo, chính quyền Nhật bị lâm vào thế bí này vì không có một giải pháp khả thi trong khi nộI các cũng không đồng thuận trên việc xem xét lại thoả thuận 2006. Ngoài ra nếu người dân Okinawa phản đối mạnh mẽ sự hiện diện căn cứ quân sự Mỹ tại đây, thì dư luận nói chung có phản ứng dè dặt. Theo giáo sư Khuê, ông Hatoyama không lường hết những khó khăn, phản ứng bên trong cũng như bên ngoài. Trả lời RFI, giáo sư Khuê ghi nhận hai bên Mỹ Nhật đang tìm giải pháp và nỗ lực làm tình hình bớt căng thẳng trước ngày ông Obama đến Tokyo.

Đấy là tình hình nhìn từ phiá Nhật Bản. Còn nhìn từ phiá Mỹ , giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng từ Hoa Kỳ đánh giá là các vấn đề thế nào cũng sẽ được giải quyết giữa hai đồng minh, nhất là khi hiệp ước an ninh Mỹ Nhật quan trọng đối với Nhật hơn là đối với Hoa Kỳ.

Phiá Mỹ cũng đang giảm nhẹ tầm quan trọng của những bất đồng. Tuy nhiên theo giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, đại học George Mason, bang Virginia, Hoa Kỳ sẽ sẳn sàng rút đi như họ đã từng làm đối với Philippines ở Subic Bay.

Trả lời RFI, giáo sư Hùng trước tiên điểm lại các yếu tố đã dẫn đến không khí căng thẳng giữa Nhật và Mỹ hiện nay liên quan đến căn cứ ở Okinawa.