Vào nội dung chính
NGA - THỔ NHĨ KỲ - HỢP TÁC

Nga - Thổ : Liên minh “đồng sàng dị mộng”

Thống chế Khalifa Haftar, lãnh đạo lực lượng Quân đội Quốc gia Libya bắt tay ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov trước cuộc họp tại Matxcơva, ngày 13/01/2020.
Thống chế Khalifa Haftar, lãnh đạo lực lượng Quân đội Quốc gia Libya bắt tay ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov trước cuộc họp tại Matxcơva, ngày 13/01/2020. REUTERS/Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation

Mỹ "bận rộn" trong khủng hoảng chính trị với Iran và đang muốn rút dần quân khỏi Trung Đông cũng như châu Phi. Liên Hiệp Châu Âu, kể cả Pháp, bị lần lượt đánh bật khỏi từng “mặt trận”. Trong khi đó, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ nổi lên thành trục mới, đóng vai trò ngày càng không thể thiếu trong khu vực.

Quảng cáo

Tạm gác qua một bên những bất đồng, Ankara và Matxcơva hợp tác ngày càng khăng khít : từ quân sự, năng lượng đến chiến lược mở rộng ảnh hưởng địa-chính trị trong khu vực. Mục tiêu là hình thành một trục mới trước những nền dân chủ châu Âu, bảo đảm cho Nga một lối ra những vùng biển nóng và hình thành một liên minh tại Libya, theo giảng viên Laurence Daziano, trường Khoa học Chính trị Paris (Sciences Po) trên nhật báo Les Echos.

Libya : Từ chiến trường ủy nhiệm đến vùng đất thể hiện ảnh hưởng Nga-Thổ

Thành công mới nhất, thể hiện sức ảnh hưởng của Nga-Thổ, là thuyết phục được hai phe đối đầu ở Libya tạm ngừng bắn từ Chủ Nhật 12/01/2020, trong khi chờ kí thỏa thuận chính thức. Tuy nhiên, thống chế Haftar rời Matxcơva ngày 14/01 mà không kí thỏa thuận vì ông muốn suy nghĩ thêm. Ngay từ năm 2015, thống chế Haftar đã yêu cầu Nga hỗ trợ, với lời hứa “dầu khí, đường sắt, bất kể những gì mà các ngài muốn”, theo trang Meduza, được Le Monde trích dẫn trong bài “Libya, chiến trường can thiệp mới của lính đánh thuê Nga” (22/12/2019).

Cần nhắc lại là trên mặt trận Libya, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ có thể được coi là đối đầu vì mỗi bên ủng hộ một lực lượng đối lập : Ankara hậu thuẫn chính phủ Đoàn kết Dân tộc (Government of National Accord, GNA) của thủ tướng Fayez al-Sarraj, đóng tại Tripoli và được cộng đồng quốc tế công nhận ; Matxcơva ủng hộ lực lượng Quân đội Quốc gia Libya (Libyan National Army, LNA) kiểm soát phía đông, nơi có thành phố Bengazhi, nằm trong tay thống chế tự phong Khalifa Haftar, người đang chiếm lại nhiều vùng đất ở Libya, kể từ khi phát động phản công vào ngày 04/04/2019.

Pháp, Anh và Mỹ ủng hộ thống chế Haftar vì tin rằng ông có khả năng thống nhất đất nước, kiềm chế thánh chiến Hồi Giáo. Từ năm 2018, lực lượng của thống chế Haftar chiếm được ưu thế trên thực địa khi tổng thống Donald Trump bỗng ra lệnh rút hết quân khỏi các chiến dịch ở Libya, mặc các đồng minh đối phó. Không lâu sau, sát cánh với lực lượng Quân đội Quốc gia Libya trên tuyến đầu là những chiến binh nói tiếng Nga, dao động từ 300 đến 2.000 người, tùy từng mặt trận và dường như họ có liên quan đến công ty an ninh Wagner. Nhờ lực lượng này mà phe của tướng Haftar chiếm ưu thế, đẩy chính phủ Đoàn kết Dân tộc vào thế phòng thủ từ tháng 11/2019.

Vì rút quân khỏi Libya, Hoa Kỳ chỉ biết phản đối “âm mưu của Nga khai thác cuộc xung đột chống lại nguyện vọng của dân tộc Libya” qua thông cáo chung kí ngày 14/11/2019 với một phái đoàn của chính phủ Đoàn kết Dân tộc có mặt Washington. Bị lép vế, chính phủ ở Tripoli đã phải kêu gọi Ankara trợ giúp. Ngày 02/01/2020, Nghị Viện Thổ Nhĩ Kỳ đã bỏ phiếu cho phép gửi quân sang Libya. Theo các nguồn tin thân cận với chính phủ Tripoli, lực lượng lính đánh thuê của công ty Wagner dường như đã rút khỏi tuyến đầu Tripoli. Nhà báo Frédéric Bobin, trong bài xã luận trên trang Le Monde (14/01/2020), nhận định : “Nếu thông tin được xác nhận, việc công ty Wagner cho rút quân có thể nằm trong khuôn khổ thỏa thuận Nga-Thổ, và ngày càng đẩy các nước châu Âu ra khỏi chiến trường Libya”.

Libya, trên lý thuyết, không tiếng súng từ đêm 12/01 cho thấy “Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã có khả năng đến mức nào khi buộc được các “khách hàng của họ” chấp nhận thỏa hiệp, thậm chí là khá đau đớn cho mỗi bên”, theo nhận định với Le Monde của nhà nghiên cứu Wolfram Lacher, Viện Nghiên cứu Quan hệ Quốc tế và An ninh của Đức (Stiftung Wissenschaft und Politik, SWP).

Nhân nhượng từ phía thống chế Haftar là “phải ngừng tấn công” cho dù việc “có thể ở lại Tripoli được cho là một chiến thắng đối với ông”. Còn phía thủ tướng Sarraj của chính phủ Đoàn kết Dân tộc “phải chấp nhận rằng tướng Haftar trụ lại Tripoli, và điều này sẽ được ghi trong thỏa thuận ngừng bắn, và đây là nhân nhượng đau đớn nhất. Ngoài ra, điều này cũng có thể gây rạn nứt trong nội bộ phe ủng hộ Sarraj. Một số người nhận thấy mối nguy hiểm rằng tướng Haftar sử dụng lệnh ngừng bắn để chia rẽ đối thủ và tiến dần đến chinh phục quyền lực”.

Còn theo giáo sư Virginie Collombier, chuyên gia về Libya, thuộc Viện Đại học Châu Âu Firenze (European University Institute), khi trả lời RFI (10/01), “Nga và Thổ Nhĩ Kỳ tận dụng được khoảng trống mà các nước châu Âu để lại”. Kinh nghiệm “hợp tác” đàm phán (song song với tiến trình của Liên Hiệp Quốc) và trên thực địa giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ về Syria có thể được lặp lại tại Libya. Giáo sư Collombier cho rằng “Nga và Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ hai phe đối lập, nhưng lại có nhiều lợi ích chung, trong đó có mục tiêu trở thành những nhân tố chủ đạo và giữ vai trò ngoại giao. Rõ ràng là họ đã tận dụng được tình trạng tê liệt và sự chia rẽ trong nội bộ của Liên Hiệp Châu Âu”.

Một nhà ngoại giao châu Âu cho biết : “Merkel (thủ tướng Đức) không muốn Ý và Pháp giằng xé nhau trong hồ sơ rất quan trọng này đối với Liên Hiệp Châu Âu”. Thực vậy, Ý phối hợp với chính phủ Đoàn kết Dân tộc Libya để hạn chế làn sóng nhập cư vào châu Âu. Pháp, vừa tuyên bố tôn trọng quyết định của Liên Hiệp Quốc, nhưng trên thực tế lại thiên về thống chế Haftar. Chính quyền Paris đề ra ba ưu tiến chính : loại trừ lực lượng dân quân, thống nhất các lực lượng vũ trang và phân chia công bằng hơn các nguồn dầu mỏ giữa miền Đông và miền Tây, có nghĩa là có lợi cho thống chế Haftar, để tránh các tổ chức thánh chiến làm giầu. Tuy nhiên, chiến lược không thể đoán được của Washington khiến các cuộc đàm phán chẳng dễ dàng chút nào.

TurkStream giúp Nga-Thổ khẳng định sức mạnh năng lượng

Không chỉ dừng lại ở mở rộng ảnh hưởng ngoại giao trong khu vực, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ cùng bắt tay kiểm soát nguồn cung cấp khí đốt cho châu Âu. Đường ống TurkStream được nguyên thủ hai nước khánh thành ngày 08/01/2020. Dự án được khởi động năm 2017 là biểu tượng cho sự xích lại gần nhau giữa hai nước sau cuộc khủng hoảng chính trị năm 2015, nhưng cũng giúp tổng thống Vladimir Putin gia tăng ảnh hưởng về năng lượng và trọng lượng địa-chính trị của Nga.

Nhờ đường ống dẫn khí mới, Thổ Nhĩ Kỳ bảo đảm được nhu cầu năng lượng ngày càng cao của các thành phố lớn ở phía Tây, đồng thời giúp nước này trở thành ngã tư trung chuyển năng lượng quan trọng. Còn đối với Nga, đây là nguồn cung cấp năng lượng cho các nước Nam và Đông Nam Âu, mà tránh được Ukraina, nước trung chuyển chính khí đốt cho châu Âu, do căng thẳng ngoại giao sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimée năm 2014 và can thiệp vào miền Đông Ukraina.

TurkStream có hai đường ống song song, dài khoảng 930 km đi ngầm dưới Biển Đen, nối Anapa (Nga) đến Kiyikoy (Thổ Nhĩ Kỳ), có khả năng vận chuyển hơn 15 tỉ mét khối mỗi ống. Nhưng trên thực tế, Thổ Nhĩ Kỳ nhận một nửa trong số đó, nửa còn lại sẽ đi tiếp đến châu Âu, qua các nước Bulgari, Serbia, Hungary và Slovakia.

Washington nhiều lần cảnh báo rằng TurkStream sẽ khiến châu Âu phụ thuộc quá nhiều vào nguồn cung cấp năng lượng của Nga và như vậy, không còn nhu cầu mua khí hóa lỏng của Mỹ với giá cao hơn. Nhưng Liên Hiệp Châu Âu vẫn chưa thoát khỏi phụ thuộc” vào năng lượng của Nga, dù vẫn duy trì trừng phạt kinh tế chính quyền Matxcơva. Trên thực tế, hơn 40% lượng khí đốt tiêu thụ ở châu Âu là do Nga cung cấp (tương đương với khoảng 60-90 tỉ mét khối), đặc biệt là Đức, nhập đến 75% khí đốt của Nga, còn Ý và Hà Lan là khoảng 50%. Thay vì lượng cung cấp giảm đi, Matxcơva còn có thể tăng thêm trữ lượng khí đốt cho châu Âu nhờ đường ống TurkStream, cũng như với dự án Nord Stream II từ Nga đến Đức qua biển Baltic.

Ngoài ra, còn phải kể đến việc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bất lực nhìn Ankara mua hệ thống tên lửa S-400 của Nga, một hành động được coi là “cõng rắn cắn gà nhà” vì Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên của NATO. Chỉ một tuần trước thượng đỉnh NATO ở Anh, bất chấp khuyến cáo của Mỹ, chính quyền Ankara cho thử hệ thống tên lửa S-400 ngày 25/11/2019 và cho loại chiến đấu cơ F-16 của Mỹ bay trên bầu trời Thổ Nhĩ Kỳ để làm mục tiêu thí nghiệm. Cuối cùng, việc Mỹ rút quân khỏi chiến trường Syria, bỏ mặc đồng minh Kurdistan và bất chấp liên quân quốc tế hoang mang, đã để lại cho Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ gần như toàn quyền quyết định về tình hình trong khu vực.

(Tổng hợp từ RFI, Le Monde, Le Figaro, Les Echos và Euronews)

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Không tìm thấy trang

Nội dung bạn đang cố truy cập không tồn tại hoặc không còn khả dụng.