Vào nội dung chính
BREXIT - EU

Liên Hiệp Châu Âu sau ngày Brexit

Người dân Anh ăn mừng Brexit, đêm 31/01/2020 lúc 23 giờ (giờ địa phương).
Người dân Anh ăn mừng Brexit, đêm 31/01/2020 lúc 23 giờ (giờ địa phương). REUTERS/Simon Dawson

Đúng 23 giờ ngày 31/01/2020 (giờ GMT), Anh Quốc chính thức rời khỏi Liên Hiệp Châu Âu. Một sự kiện được so sánh như bức tường Berlin sụp đổ, nước Đức thống nhất, làm đảo lộn cảnh quan châu Âu. Khối 27 nước còn lại sẽ ra sao ? Liệu virus Brexit có lây lan sang những nước khác không ? RFI Tiếng Việt trích lược hai bài viết về Brexit đăng trên Le Monde ngày 27/01 và Les Echos ngày 01/02/2020.

Quảng cáo

Liên Hiệp Châu Âu xáo trộn sau Brexit

Thay đổi thứ nhất liên quan đến số liệu. Sau Brexit, Liên Hiệp Châu Âu mất đi 66 triệu dân, cùng với 15% GDP của khối. Anh Quốc, từ một thành viên giờ trở thành “một nước cạnh tranh ngay ở cửa ngõ chúng ta”, theo nhận định của thủ tướng Đức Angela Merkel. Sau Brexit, Liên Hiệp Châu Âu chỉ còn một thành viên thường trực ở Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc, đó là Pháp.

Mất mát thứ hai là sự trống vắng về mặt tư tưởng. Một nhà ngoại giao ẩn danh nhận định : “Từ Thatcher đến Blair, Luân Đôn đã kiến tạo quá trình xây dựng châu Âu, định hướng theo mô hình ủng hộ thị trường và ủng hộ mở rộng”. Tóm lại, thủ tướng Margaret Thatcher thời đó muốn biến thị trường nội địa của khối thành nền tảng cho việc xây dựng châu Âu.

Anh Quốc đã hình thành được mạng lưới liên minh gồm Hà Lan, ba nước bán đảo Scandinavie và một phần Đông Âu để mang lại cho Liên Hiệp một hình ảnh tự do hơn. Eric Maurice, phụ trách văn phòng tại Bruxelles của Quỹ Robert Schuman nhận định : “Từ những năm 1990, và sau khi khối mở rộng năm 2004, cách nhìn của Pháp tại châu Âu đã bị thụt lùi”. Và Đức, nước đầu tầu kinh tế trong khối, được lợi nhất trong việc Liên Hiệp Châu Âu mở rộng thành viên.

Sau Brexit : Eurozone mạnh hơn ?

Việc Anh Quốc rời khỏi Liên Hiệp Châu Âu là một tổn thất cho khối. Sự kiện này mang ý nghĩa quan trọng và có thể được so sánh với việc bức tường Berlin sụp đổ. Sau khi nước Đức được thống nhất, Liên Hiệp Châu Âu đã ghi dấu ấn với quyết định lập đồng tiền chung châu Âu euro. Vậy sau Brexit, liệu 27 nước còn lại có khởi sắc được không ? Một số người coi đây là một cơ hội để tái lập một dự án chung. Một số khác lo ngại Liên Hiệp Châu Châu suy yếu nếu tiếp tục hoạt động như hiện nay.

Tuy nhiên, Brexit cũng có thể làm eurozone mạnh hơn. Thực vậy, dù là thành viên của Liên Hiệp Châu Âu, nhưng Anh Quốc thường một mình một kiểu từ năm 1973, thậm chí bị coi làm suy yếu khối này : không tham gia khối đồng tiền chung châu Âu, không tham gia khối Schengen và thường xuyên yêu cầu được miễn trừ, như về mặt tư pháp và nội vụ.

Khi Anh Quốc (không thuộc eurozone) rời khỏi Liên Hiệp Châu Âu, liên minh tiền tệ có thể sẽ trở nên mạnh hơn, chiếm khoảng 85% GDP của khối, thay vì gần 72% hiện nay. Và tỉ lệ này sẽ còn cao hơn vì Croatia và Bulgari đang muốn tham gia eurozone. Như vậy, “khối đồng tiền chung sẽ ngày càng trở thành động cơ cho Liên Hiệp”, theo Enrico Letta, cựu thủ tướng Ý, hiện là chủ tịch Viện Jacques Delors.

Brexit làm thay đổi cân bằng trong Liên Hiệp Châu Âu

Brexit cũng sẽ làm thay đổi cân bằng trong khối. Dự án “địa chính trị” của tân chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen, người muốn xây dựng một châu Âu mạnh hơn, nhiều chủ quyền hơn và đầu tư vào xã hội nhiều hơn, có lẽ đã không có những ưu tiên như vậy nếu Anh Quốc can thiệp. Thực vậy, Luân Đôn đã bớt tham gia vào việc của châu Âu kể từ năm 2016 sau cuộc trưng cầu dân ý về Brexit. Philippe Lamberts, một nghị sĩ Bỉ, nhận định : “Rất nhiều nước nấp sau Luân Đôn”, như Bỉ, Hà Lan, Luxembourg về vấn đề thuế khóa, hoặc Hà Lan và Đức về ngân sách châu Âu.

Ngoài ra, vai trò của các nước đầu tầu cũng được phân bổ lại, thay cho bộ ba trước đây là Pháp, Đức và Anh. Theo ông Nicolas Véron, đồng sáng lập think tank Bruegel, bộ đôi Pháp-Đức vẫn là trung tâm của khối, nhưng hai nước không phải lúc nào cũng có chung quan điểm : Berlin thường nghĩ đến sức mạnh kinh tế, Paris thì nghĩ đến địa chính trị. Sự khác biệt này càng trở nên rõ ràng vào thời kỳ cuối nhiệm kỳ của thủ tướng Đức Merkel.

Các nước nhỏ hơn trong khối không thể hiện thiên về Pháp hay Đức. Họ hiểu rằng“với một Liên Hiệp Châu Âu, từ một thị trường trở thành một chiến lược, người ta có lẽ sẽ chuyển từ Merkel sang Macron !”. Trong quá trình tái bố trí này, các chuyên gia về châu Âu chú ý quan sát Hà Lan, thường cùng phía với Anh Quốc, sẽ làm gì. Về một số chủ đề, Hà Lan thiên về lập trường của Pháp như tái đàm phán chỉ thị về lao động biệt phái. Về những chủ đề khác, ví dụ ngân sách châu Âu, Hà Lan lại ngả về Berlin.

Một chuyên gia thân cận với điện Elysée bình luận : “Mọi chuyện sẽ trơn chu trong khoảng một thời gian”. Cả Paris và Berlin sẽ phải thận trọng tiến trong bối cảnh biến động này nếu như cả hai không muốn làm các bên căng thẳng.

Thị trường nội bộ Liên Hiệp Châu Âu với khoảng 450 triệu người tiêu dùng chắc chắn vẫn là đòn bẩy hàng đầu cho sự thống nhất châu Âu, “là chất kết dính chúng ta lại với nhau”, theo so sánh của một nhà ngoại giao. Ngoài ra, khả năng châu Âu thuyết phục Ba Lan cam kết vào mục tiêu trung hòa khí thải cac-bon năm 2025, hoặc xây dựng một chính sách chung về nhập cư sau nhiều tháng bế tắc, cũng như định hướng về ngân sách đang được đàm phán sẽ là những bài trắc nghiệm đầu tiên về khả năng vươn dậy của Liên Hiệp Châu Âu sau Brexit.

Tuy nhiên, tác giả bài viết cho rằng chính cách đàm phán giữa Luân Đôn và Bruxelles về mối quan hệ tương lai cũng mang tính quyết định cho Liên Hiệp Châu Âu. Bởi vì, một mặt, điều này giúp hạn chế những thiệt hại do Brexit gây ra, kể cả về địa chính trị. Mặt khác, đây cũng là phép thử về sự đoàn kết của 27 nước còn lại, mà trong cuộc đàm phán này, lợi ích của mỗi nước lại không tương đồng. Nếu 27 nước còn lại chia rẽ thì rõ ràng Brexit thực sự làm suy yếu Liên Hiệp Châu Âu.

Tại sao virus Brexit không lây sang các nước khác ?

Giờ thì Brexit đã xong, câu hỏi đặt ra là liệu làn sóng này có lây lan sang các nước khác, nơi phong trào dân túy ngày càng lan rộng ? Các đảng cực hữu Rassemblement national (Pháp), AfD (Đức), Lega (Ý), đảng Dân Chủ Thụy Điển (bảo thủ và bài nhập cư) đều từ bỏ đòi trưng cầu dân ý rút khỏi Liên Hiệp Châu Âu và cho rằng phải thay đổi Liên Âu từ bên trong. Như vậy, sau Brexit, sẽ không có Frexit, Nexit, Swexit hay Czechxit.

Giáo sư khoa học chính trị Thierry Chopin, trường ESPOL (European School of Political and Social Sciences), kiêm cố vấn tại Viện Jacques Delors, nhận định : “Tại những nước do lực lượng dân túy điều hành, họ nhận ra rằng ra khỏi Liên Hiệp Châu Âu sẽ phải thanh toán một hóa đơn lớn. Các nước Đông Âu được hưởng lợi rất nhiều từ các chính sách nông nghiệp chung, từ những quỹ khác nhau của Liên Hiệp Châu Âu. Chủ nghĩa thực dụng vẫn chiếm ưu thế”.

Ngoài ra, công luận ngày càng ủng hộ việc tham gia Liên Hiệp Châu Âu, kể cả tại các nước do các đảng theo khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa cầm quyền. Theo kết quả thăm dò gần đây nhất, thực hiện vào tháng 10/2019, 59% người dân châu Âu đánh giá việc nước họ là thành viên Liên Hiệp Châu Âu là một “điều tốt”, chỉ có 11% đánh giá là “không tốt”.

Ngoài ra, vẫn theo giáo sư Thierry Chopin, “Nghịch lý ở chỗ Brexit lại tăng cường sự gắn kết của 27 nước còn lại. Họ thể hiện một mặt trận chung trong các cuộc đàm phán Brexit, trái ngược với những chia rẽ và hỗn độn bên phía Anh”.

Tuy nhiên, giai đoạn hai sắp mở ra về đàm phán quan hệ thương mại với Luân Đôn sẽ mang tầm quan trọng rất lớn, vẫn theo giáo sư Chopin, và sẽ cho thấy mức độ đoàn kết của 27 nước. Nếu Bruxelles lép vế trước một Boris Johnson không ngừng gây sức ép đối với các nhà thương lượng châu Âu, có lẽ một số nước sẽ thử tìm cách rời mái nhà chung.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Không tìm thấy trang

Nội dung bạn đang cố truy cập không tồn tại hoặc không còn khả dụng.