دسترسی به محتوای اصلی
مقاله ویژه

اطلاعی از نام نخستین زن روزنامه نگار ایرانی در دست نیست

۱۶ دقیقه

در میان زنانی که در آن سال ها به روزنامه نگاری پرداختند آگاهی اندکی از این زن وجود دارد و نام نخستین او را کسی نمی داند اما او درهمدان متولد شد ودر بیمارستان آمریکایی های همدان درس خواند و از آنجا گواهی چشم پژشکی گرفت. او نه تنها نخستین زن روزنامه نگار ایرانی بود بلکه نخستین زن چشم پزشک کشورمان نیز محسوب می شود.

تبلیغ بازرگانی


درباره نخستین زن خبرنگار ایرانی روایت های مختلفی وجود دارد. فرید قاسمی ، پژوهشگر تاریخ مطبوعات ایران در کتاب "مطبوعات ایرانی" خود از "عزت ملک خانم" (اشرف السلطنه) نخستین زن عکاس ایران به عنوان نخستین زن روزنامه نگار ایرانی نام می برد.
او درکتاب خود در این خصوص نوشته است: «عزت ملک خانم، با "اعتماد السلطنه" ازدواج کرد که 9 نشریه منتشر کرد و نامش بعنوان نخستین وزیر انطباعات در تاریخ به ثبت رسید. در این مدت اشرف السلطنه با او همکاری کرد و حتا بیشتر آنچه که به عنوان روزنامه خاطرات اعتماد السلطنه بر جای مانده، تقریر اعتماد السلطنه و تحریر اشرف السلطنه است.
اعتمادالسلطنه در کتاب خود، "روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه" که شامل وقایع چهل سال زندگی او در دربار ناصرالدین شاه است، بارها به عکاسی اشرف السلطنه و عکاس هائی که او گرفته اشاره می کند. بدین ترتیب، باید عکس هائی که از اندرونی ناصرالدین شاه و حتی از خود او باقی مانده، توسط اشرف السلطنه گرفته شده باشد. اشرف السلطنه با سیاست دربار شاه و اتفاقات مملکت و روابط با خارجه، بدلیل موقعیت اعتماد السلطنه در دربار ناصرالدین شاه اطلاع کافی داشت. زبان فرانسه را از اعتمادالسلطنه آموخته بود. در سال 1313، پس از درگذشت اعتماد السلطنه املاک او را فروخت و از تهران به مشهد کوچ کرد. کتاب های خطی اعتماد السلطنه را به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا کرد و 53 سالگی در گذشت.»

از سوی دیگر، برخی محققان ایرانی از "بی بی خانم استر آبادی" به عنوان نخستین زن روزنامه نگار ایرانی یاد می کنند.
"بی بی خانم" در دوران مشروطه در روزنامه های حبل المتین ، تمدن و نشریه مجلس مقاله می نوشت. اگر روزنامه های مشروطه را بررسی کنیم با نام "بی بی" زیر مقاله ها روبرو می شویم که همان "بی‌بی خانم استرآبادی" است.

بی بی خانم در سال 1324 هجری قمری، مدرسه ای بنام "دوشیزگان" برای دختران تاسیس کرد. روحانیون سنتی ومذهبیون خشک اندیش علیه این اقدام جسورانه‌ بی بی خانم وارد میدان شدند و سرانجام مدرسه اش را ویران‌کردند.
چند سال بعد بر اثر پافشاری بی بی خانم بار دیگر مدرسه گشوده شد اما به این شرط که فقط برای دختران 4 تا 6 ساله باشد و کلمه‌ "دوشیزه" نیز از تابلوی مدرسه حذف شود. این دورانی است که سواد آموزی زن گناه شمرده می شد.

نخستین زن روزنامه نگار ایرانی چشم پزشک بود

گفتگوی دلبر توکلی با ناصرالدین پروین

ناصرالدین پروین پژوهشگر تاریخ معاصر و تاریخ روزنامه نگاری فارسی و نویسنده کتاب تاریخ روزنامه نگاری ایرانیان و دیگر پارسی نویسان مقیم آلمان، در پاسخ به این پرسش که نخستین زن روزنامه نگار ایرانی چه کسی بود؟گفت:« نخستین روزنامه ویژه زنان به زبان فارسی به نام "دانش" بود که بانویی به نام دکتر کحال اندک زمانی پس از سقوط استبداد صغیردر 10 رمضان سال 1328(برابر با 23 شهریوردر1289) در تهران به چاپ رساند. البته این روزنامه هفتگی بود.»
این پژوهشگر درادامه گفت:« در میان زنانی که در آن سال ها به روزنامه نگاری پرداختند آگاهی اندکی از این زن وجود دارد و نام نخستین او را کسی نمی داند اما او درهمدان متولد شده است ودر بیمارستان آمریکایی های همدان درس خواند و از آنجا گواهی چشم پژشکی گرفت. او نه تنها نخستین زن روزنامه نگار ایرانی بود بلکه نخستین زن چشم پزشک کشورمان نیز محسوب می شود. به همین دلیل به نام خانم دکتر کحال از او نام برده می شود. حتا درتقاضای امتیاز برای روزنامه و در سایر جاها نیز از او به نام خانم دکتر کحال نام برده شد. او نخستین زنی است که به روزنامه نگاری به عنوان حرفه پرداخت.»

پروین درادامه گفت:« مطب دکتر کحال در آن زمان در جلیل آباد تهران بود وبیش از این اطلاعی از او دردست نیست.»

" پروین" در پاسخ به این پرسش که فرید قاسمی در کتاب مطبوعات ایرانی از"عزت ملک خانوم شرف السلطان" به عنوان نخستین زن روزنامه نگار ایرانی نام برده است و در روایت دیگری هم از "بی بی خانم استرآبادی" به عنوان نخستین زن روزنامه نگار ایرانی یاد شده است! گفت:« در روزنامه های پیش از انتشار دانش، نامه های زیادی از بانوان به روزنامه ها رسید و آن نامه ها زیر عنوان واردات به چاپ می رسیدند و این روزنامه نگاری نیست و در نهایت می توان به آن مقاله نگاری گفت . روزنامه نگاری صفت های ویژه ای دارد که از جمله اداره روزنامه و پیدا کردن مطلب برای انتشارنشریه است و این شامل کسانی که مقاله می فرستادند نمی شود.»

او گفت:« از طرفی در آن زمان عده زیادی به نام بانوان به روزنامه ها مطلب می فرستادند تا اثر بیشتری داشته باشد بخصوص آنهایی که جنبه های مترقی را برای بانوان کشور در نظر داشتند.»

این نویسنده در ادامه گفت:« بی بی خانم استرآیادی زنی است بسیار جالب توجه و با اندیشه. او در پاسخ به یک مطلب زن ستیز در ایران کتابی به نام معایب الرجال نوشته است . او زن بادانشی بود و شعرها و نوشته های متعددی از بی بی خانم، در جاهای مختلف دیده شده است اما من اعتقادی ندارم که او روزنامه نگاربود. »

بی بی خانم کتاب "معایب‌الرجال"را در دفاع از حقوق زن در ایران، در سال 1313 هجری قمری یعنی یازده سال پیش از امضای فرمان مشروطیت نوشت. در روزنامه ‌های "حبل‌المتین"، "تمدن" و نشریه‌ "مجلس" به دفاع از تحصیل دوشیزگان مقاله نوشت و با علمای دینی وارد مجادله شد.

گفتگوی دلبر توکلی با پوران فرخزاد

پوران فرخزاد شاعر، نویسنده و پژوهشگر در رشته ادبیات تاریخ و مسائل زنان ایران، نیز با تاکید بر صحبت های ناصرالدین پروین گفت:« اطلاعات چندان زیادی از دکتر کحال در دست نیست اما من در هر دو دودانشنامه ای که به چاپ رساندم (به نام های زن از کتبه تا تاریخ درباره زنان ایران و جهان و دیگری به نام کارنمای زنان
کارای ایران) نام دکتر کحال را ذکر کرده ام. اما نام نخستین این روزنامه نگار آشکار نیست و در جایی به ثبت نرسیده است اما در تحقیقات خود آنچه در مورد این زن بدست آورده ام این است که تبارش یهودی بود و فرزند مردی بنام یعقوب جدیدالاسلام . از این نام مشخص می شود که پدر یهودی او بعدها مسلمان شده بود.»

او در ادامه گفت:« من روزنامه "دانش" را به چشم ندیدم اما تا جایی که شنیدم مطالب جالبی در خصوص زنان در آن درج می شد و تا 30 شماره منتشر شد. یکی از کارهای جالب او این بود که مطب و دفتر روزنامه در یک جا بود یعنی او در حالی که اجازه داشت فقط بیماران زن را مورد معاینه قرار دهد همان مطب به کارهای انتشار روزنامه می پرداخت. او در زمانی که زن در ایران اصلا بحساب نمی آمد یکی از پیش رو ترین ها بود و اولین شماره روزنامه دانش را منتشر کرد.»

 

دریافت رایگان خبرنامهبا خبر-پیامک های ما اخبار را بصورت زنده دریافت کنید

اخبار جهان را با بارگیری اَپ ار.اف.ای دنبال کنید

این صفحه یافته نشد

صفحۀ مورد توجۀ شما یافته نشد.