دسترسی به محتوای اصلی
تاریخ تازه‌ها

مذاکره با آمریکا عنصر پایدارِ سیاست خارجیِ جمهوری اسلامی از آغاز تاکنون

صدا ۱۲:۳۵
آیت الله علی خامنه‌ای و دونالد ترامپ
آیت الله علی خامنه‌ای و دونالد ترامپ © dr
۲۰ دقیقه

از آستانۀ انقلاب تاکنون آمریکایی‌ها بارها با جمهوری اسلامی مخفیانه، با میانجی یا بی‌میانجی، مذاکره کرده‌اند. مذاکراتِ سرّی آمریکا با خمینی در ۱۵ ژانویۀ ۱۹۷۹ آغاز شد. اما در ژوئن ۱۹۷۹ هنگامی که خمینی از پیروزی انقلاب مطمئن شد در یک سخنرانی رابطۀ ایران با آمریکا را رابطۀ مظلوم با ظالم خواند و گفت: ایران نیازی به رابطه با آمریکا ندارد. با این حال، جمهوری اسلامی تاکنون همواره با آمریکا مذاکره کرده است. مذاکراتِ محرمانۀ کنونی ایران و دولت آمریکا از ده روز پیش در عُمان آغاز شده است. باید دید این مذاکراتِ تازه به چه نتیجه‌ای خواهد انجامید.

تبلیغ بازرگانی

روز جمعه ۲۵ سپتامبر هفته ‌نامۀ «کوریه انترناسیونال» از قول روزنامۀ کویتی «الجریده» نوشت: دولت آمریکا با ایران مخفیانه و مستقیم مذاکره می‌کند و آماده است با رژیم ایران حتی با خود رهبر جمهوری اسلامی پیمان همکاری ببندد. گویا مذاکراتِ محرمانه میان ایران و دولت آمریکا از ده روز پیش در عُمان آغاز شده است. در گزارش آمده است که دونالد ترامپ ترجیح می‌دهد با تصمیم‌گیرندگانِ اصلیِ جمهوری اسلامی یعنی اصولگرایان که کنترلِ مجلس و ارتش را در دست دارند، مذاکره کند. گفت و گویِ محرمانه میان آمریکا و جمهوری اسلامی پدیدۀ تازه‌ای نیست. از آستانۀ انقلاب تاکنون آمریکایی‌ها بارها با جمهوری اسلامی مخفیانه، با میانجی یا بی‌میانجی، مذاکره کرده‌اند.

برپایۀ اسناد محرمانۀ دولت آمریکا که تاکنون در دسترس عموم قرار گرفته، گفت و گوهای سرّی آمریکا با آیت‌الله خمینی در ۱۵ ژانویۀ ۱۹۷۹ یعنی یک روز پیش از خروج محمدرضاشاه از ایران آغاز شد. البته پیش از آن، ویلیام سالیوان، سفیر وقتِ آمریکا در تهران، و ژنرال رابرت هایزر، فرستادۀ نظامیِ دولت آمریکا به ایران، از جیمی کارتر، رئیس جمهور آمریکا، بارها خواسته بودند که هرچه سریع‌تر یک مقام ارشد آمریکا را برای مذاکره نزد خمینی بفرستد. اما او تا آن روز توجهی به درخواست آنان نکرده بود. در ۱۵ ژانویۀ ۱۹۷۹ وارِن زیمرمن، مشاور سیاسیِ سفارت آمریکا در پاریس، برای آنکه شناخته نشود با پژویِ شخصی سفیر آمریکا برای دیدار با ابراهیم یزدی به نوفل لوشاتو رفت. آن دیدار که سرآغاز مذاکراتِ سرّی آمریکا با خمینی بود، ۲۰ دقیقه به طول انجامید.

در ۱۴ فوریۀ ۱۹۷۹ درست سه روز پس از پیروزیِ انقلاب، یک گروه مسلح وابسته به سازمان مجاهدین خلق به سفارتِ آمریکا در تهران حمله کردند و چند تن از اعضای سفارت را گروگان گرفتند. آن گروگان‌گیری دو ساعت بیشتر طول نکشید و با دخالت ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجۀ دولت بازرگان، پایان یافت. سه روز بعد دولت آمریکا جمهوری اسلامی را به رسمیت شناخت. بی‌گمان مذاکره‌ای پنهانی میان دو دولت انجام گرفته بود.

پس از حمله به سفارت آمریکا در تهران، گروه‌های مسلح به بعضی از کنسولگری‌های آمریکا در شهرهای دیگر ایران نیز حمله کردند و آمریکایی‌ها تصمیم گرفتند نمایندگی‌های دیپلماتیک خود را در تبریز، اصفهان و شیراز تعطیل کنند. اما چپ‌گرایانِ کمونیست و مسلمان از تحریک احساساتِ مردم برضد آمریکا دست برنداشتند. در ماه‌های بعد گروه‌های چپ‌گرایِ مسلمان و کمونیست تظاهراتی در برابر سفارت آمریکا سازمان دادند و هر بار پرچم آمریکا را به آتش کشیدند. وزارت امور خارجۀ ایران از دولت آمریکا خواست که برای فرستادن سفیر جدید به تهران دست نگه دارد. دولت موقت از جریانِ ضدآمریکایی که روز به روز نیرومندتر می‌شد، نتوانست جلوگیری کند. در ژوئن ۱۹۷۹خمینی در یک سخنرانی گفت: روابط ایران با آمریکا روابط مظلوم با ظالم است و ایران نیازی به رابطه با آن کشور ندارد.

با این حال، آمریکایی‌ها به کوشش‌های خود برای بهبود روابطشان با ایران ادامه دادند. در سپتامبر ۱۹۷۹ دولت موقت درخواست چند خرید نظامی از آمریکا کرد. آمریکایی‌ها پذیرفتند و سپس بعضی از سلاح‌هایی را که شاه خریده بود، به ایران تحویل دادند. در ۳ اکتبر ۱۹۷۹ ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجۀ دولت موقت، که برای شرکت در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفته بود، با سایروس وَنْس دیدار و گفت و گو کرد. در آن دیدار یزدی به همتای آمریکایی‌اش گفت: سیاست ما این است که با آمریکا براساس احترام متقابل و تساوی طرفین روابط دوستانه داشته باشیم. آنان به  توافق‌هایی دست یافتند که یکی از آن‌ها تحویل قطعاتِ یدکیِ نظامی به ایران بود که دولت ایران در زمان شاه خریده بود.

رفتنِ شاه به آمریکا در ۲۲ اکتبر ۱۹۷۹ برای درمان پزشکی روابط جمهوری اسلامی و دولت آمریکا را تیره کرد. اگرچه دولت آمریکا به دولت ایران اطمینان داده بود که نه شاه و نه ملکه هیچگونه فعالیتِ سیاسی در آمریکا نخواهند داشت، اما انقلابیان در سراسر ایران برضد آمریکا راه‌پیمایی‌ها کردند. در اول نوامبر ۱۹۷۹ بازرگان، ابراهیم یزدی و مصطفی چمران، وزیر دفاع، با بْرِژینسکی، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، در الجزایر دیدار کردند. آن دیدار از تلویزیون سراسری ایران پخش شد و خمینی دانشجویان را به اعتراض هرچه بیشتر برضد آمریکا فراخواند. در ۴ نوامبر ۱۹۷۹ چهارصد تن از دانشجویان دانشگاه‌های تهران معروف به «دانشجویانِ مسلمانِ پیرو خط امام» به سفارت آمریکا حمله کردند و ۵۲ آمریکایی را به گروگان گرفتند. خمینی کار آنان را «انقلاب دوم» خواند. در پی آن، بازرگان و همۀ اعضای دولت موقت استعفا کردند. خمینی استعفای آنان را پذیرفت و ادارۀ امور کشور را تا برگزاری انتخابات به شورای انقلاب سپرد.

دولت کارتر برای آزادیِ گروگان‌ها راه‌های گوناگونی را آزمود، اما هیچ‌‌یک به نتیجه‌ای نینجامید. سرانجام در ۸ آوریل ۱۹۸۰ آمریکا روابط سیاسی‌اش را با ایران قطع کرد. در ۲۲ سپتامبر۱۹۸۰عراق به ایران حمله کرد. چندین کشور غربی از عراق پشتیبانی کردند. در ۱۹ ژانویۀ ۱۹۸۱ چند ساعت پس از پایانِ دورۀ ریاست جمهوری جیمی کارتر و آغاز ریاست جمهوریِ ریگان، ایران گروگان‌های آمریکایی را که ۴۴۴ روز در حبس بودند آزاد کرد.

در ۱۹۸۵ در بحبوحۀ جنگ ایران و عراق آشکار شد که دولت ریگان برای آزاد کردن گروگان‌های آمریکایی در لبنان با جمهوری اسلامی مخفیانه مذاکره می‌کند و آمریکا به ایران اسلحه می‌فروشد. این موضوع سرچشمۀ یکی از بزرگ‌ترین بحران‌هایِ دورۀ ریاست جمهوری ریگان شد و آن را «ایران گِیت» نام نهادند. در ۱۹۸۸ ناو جنگی آمریکا هواپیمای «ایران ایر» را با ۲۹۰ سرنشین بر فراز خلیج فارس سرنگون کرد. در ۱۹۹۰ و ۱۹۹۱ ایران به مداخلۀ نظامی آمریکا در کویت برای بیرون راندن نیروهای صدام حسین اعتراضی نکرد. در ژانویه ۱۹۹۸ محمد خاتمی از تلویزیون «سی ان ان» مردم آمریکا را به گفت و گو دعوت کرد.

در ماه مارس ۲۰۰۰ مادلن آلبرایت، وزیر امور خارجۀ آمریکا، ایران را به برقراری روابط با آمریکا دعوت کرد. در سپتامبر آن سال خبرگزاری‌ها از احتمال دیدار آلبرایت با کمال خرازی، وزیر امور خارجۀ ایران، خبر دادند. آلبرایت و خرازی در ۱۵ سپتامبر آن سال باهم دیدار کردند.

در سپتامبر ۲۰۰۱ سازمان سیا ایران را به داشتن برنامۀ هسته‌ای متهم کرد. در ۲۹ ژانویه ۲۰۰۲ «جرج بوشِ پسر» ایران را جزو کشورهایِ «محور شرارت» قرار داد و در دسامبر آن سال دولت آمریکا تصویرهای ماهواره‌ای تأسیسات اتمی اراک و نطنز را منتشر کرد. در ژوئیۀ ۲۰۰۳ ایران اعلام کرد که بعضی از اعضای مهم القاعده را که آمریکایی‌ها به دنبالشان بودند، دستگیر و زندانی کرده است. در ۲۳ ماه می ۲۰۰۴ ایران در بارۀ وخامتِ اوضاع در عراق به آمریکا هشدار داد. در ۱۷ ژانویۀ ۲۰۰۵ جُرج دبلیو بوش برای جلوگیری از دست‌یابیِ ایران به سلاح هسته‌ای از احتمال مداخلۀ نظامیِ آمریکا در آن کشور خبر داد. در ۸ اوت آن سال ایران فعالیت‌های هسته‌ای‌اش را در جهتِ غنی‌سازیِ اورانیوم از سر گرفت. در ۸ می ۲۰۰۶ احمدی نژاد در نامه‌ای به جُرج بوش «راه‌های تازه‌ای» برای حل و فصلِ تنش‌ها در جهان پیشنهاد کرد. در ۱۰ ماه می آن سال رئیس جمهور آمریکا نامۀ احمدی نژاد را برای حل بحران هسته‌ای ایران ناکافی دانست. در ۱۲ ماه می ۲۰۰۶ کوُفی عَنان، دبیر کل سازمان ملل متحد، ایالات متحد را به گفت و گوی مستقیم با تهران فراخواند. در ۳۱ ماه می آن سال دولت آمریکا اعلام کرد که حاضر است در گفت و گوهای چندجانبه با ایران شرکت کند به شرطی که ایران نخست دست از غنی‌سازیِ اورانیوم بردارد.

مذاکرات ایران با آمریکا در زمان اوباما به نتیجه انجامید. توافق اتمی میان ایران و شش قدرت بزرگ جهانی در ۱۴ ژوئیۀ ۲۰۱۵ انجام گرفت؛ در ۱۸ اکتبر همان سال پذیرش رسمی یافت و از شانزدهم ژانویۀ ۲۰۱۶ به اجرا درآمد. با امضای آن توافق ایران نتوانست به سلاح اتمی دست پیدا کند. اما دونالد ترامپ آن را «بدترین توافق» تاریخ مذاکرات سیاسی آمریکا خواند و پس از رسیدن به ریاست جمهوری پاره کرد. باید دید مذاکراتِ محرمانۀ کنونیِ او با ایران به چه نتیجه‌ای خواهد انجامید.

 

دریافت رایگان خبرنامهبا خبر-پیامک های ما اخبار را بصورت زنده دریافت کنید

اخبار جهان را با بارگیری اَپ ار.اف.ای دنبال کنید

این صفحه یافته نشد

صفحۀ مورد توجۀ شما یافته نشد.