کتاب‌ها و اندیشه‌ها

موزه بیگناهی یا موزه معصومیت

صدا ۱۰:۰۶

موزه بیگناهی، اثر «اورهان پاموک» و یا بهتر بگوئیم «فرید اورهان پاموک» نویسنده ترک و برنده جایزه ادبیات سال دوهزاروشش میلادی، به زبان فارسی منتشر شده است. 

تبلیغ بازرگانی

پیش از پرداختن به کتاب موزه بیگناهی و یا به گفته ترک‌ها «موزه معصومیت» با برگردان روان و زیبای خانم گلنازغبرایی، اشاره به برخی از نکات زندگی، اثارکلامی و قلمی اورهان پاموک به شناخت بیشتراین نویسندهٔ برجسته ترک کمک می‌کند.

اورهان پاموک در سال ۱۹۵۲ میلادی، در یک خانواده اهل فرهنگ در کانون آمیختگی فرهنگی مغرب و مشرق زمین، یعنی متروپُل استانبول به دنیا آمد و به گفته خودش از دوران نوجوانی با کمک پدر با دنیای ادبیات آشنا شد.

پاموک در این باره، در سخنرانی خود با مناسبت دریافت جایزه ادبیات نوبل در سال دوهزاروشش میلادی که تحت عنوان «چمدان پدرم» ایراد شد، ضمن ستایش از پدر خود، به چمدانی اشاره کرد که پدر اورهان پاموک چندی پیش ازمرگش به او داده بود تا محتوایش را بخواند.

در این چمدان انبوهی از دست نوشته‌های دوران جوانی پدر اورهان پاموک نگاهداری می‌شد.

اورهان پاموک در این سخنرانی گفت: دو سال پیش از مرگش، پدرم این چمدان کوچک را که پر بود از دست نوشته‌ها و دفترچه‌های شخصی اش به من داد و با لحن طنز همیشگی‌اش گفت که این نوشته‌ها را زمانی بخوانم که او دیگر نباشد.

اورهان پاموک درپاسخ به این پرسش که چرا می‌نویسد گفته است: «می‌نویسم، چون از دست همه شما، همه، خشمگین هستم، می‌نویسم، چون تبدیل زیبائی‌های دنیا به کلمات، شور زیادی در من ایجاد می‌کند».

پاموک یاد آوری می‌کند که شور نویسندگی از پدرش به او منتقل شده است، در حالیکه پدر شغل نویسندگی را انتخاب نکرده بود.

اورهان پاموک سیاسی می‌نویسد، و خود بدان اعتراف می‌کند، پاموک می‌گوید: «من رمان سیاسی نمی‌نویسم که برای یک گروه سیاسی خاص و فعالیت‌هایشان تبلیغات کنم. هدف من از نوشتن رمان سیاسی این است که وضعیت روانی مردم یک شهر را توصیف کنم.»

آثار پاموک در عین رمان بودن تصویرگر نمونه‌های آدم‌ها گوناگون شهر و دیار اوست، با همه نیکی‌ها و بدی‌ها، باهمه زشتی‌ها و زیبائی‌های رفتارهای انسانی.

در میان قهرمانان رمان‌های او انواع تیپ‌های اسلامگرای افراطی، چپ گرای سرخورده ناسیونالیست‌های تندروی ترک را می‌توان یافت. ترکیه دهه‌های متمادی از برخی رگه‌های ناسیونالیستم تند رنجوربوده است که دربرخی موارد ازتنش‌های سیاسی همچنان تجلی می‌یابد. ولی اکنون حکومتی برآن حاکم است که با دشواری میان اندیشه‌های لائیک کمال پاشا «آتا تورک» و احیای هویت اسلامی – عثمانی تا حدود زیادی سردرگمی اجتماعی و سرگشتگی هویتی ایجاد کرده است. حکومت مذهبی مستلزم به تبعیت از قانون اساسی لائیک از یک سو به دنبال کم رنگ کردن ما ترک سیاسی آتا تورک و از دیگر سو به دنبال استقرار نوعی هویت اسلامی است که در کارنامهٔ تاریخی ترکیه چندان سنگرمستحکمی ندارد.

پاموک با انتقاد از اسلامگرایان سیاسی سلطه طلب می‌گوید: «در کشور من در گذشته فروان بودند غیرمسلمانانی که زندگی می‌کردند، امروز اما دیگر غیرمسلمانان در اینجا نیستند، نباید در این باره سخن گفت، ولی من می‌گویم.»

اروهان پاموک درنخستین روزهای پس ازصدورفتوای مهدورالدم بودن سلمان رشدی، نویسنده هندی تبارانگلیس، جزو اولین نویسندگان و درواقع نخستین نویسنده دریک کشورمسلمان بود که این فتوا را محکوم دانست.

اورهان پاموک در انتقاد از ملی گرایان تندروی ترک نیز می‌گوید: سی هزار کُرد و یک میلیون ارمنی در این کشور کشته شده‌اند، با این حال تقریباً هیچ کس جرات گفتن آنرا ندارد، ولی من می‌گویم.

واما درباره کتاب «موزه بیگناهی» نوشته اروهان پاموک.
این کتاب با ترجمه بسیار شیوای خانم گلناز غبرایی توسط نشر فروغ و با همکاری نشر خاوران در پاریس انتشار یافته است.

خانم غبرایی در مقدمه‌ای کوتاه بر این اثر و چگونگی آشنایی و تصمیم وی به ترجمه آن می‌نویسد: اولین بار خواندن مصاحبه‌ای در اشپیگل (هفته نامه معتبر چاپ آلمان که ازمعروفیت جهانی برخورداراست) با پاموک توجهم را به کتاب (موزه بیگناهی) جلب کرد. مصاحبه‌ای که نویسنده درآن گفته است بسیار این کتاب را دوست دارد و در کار ساختن موزه ایست که در داستان از آن یاد می‌کند. اینکه نویسنده‌ای تصمیم بگیرد، اندیشه‌اش را که در رُمان به قالب کلمات در آورده، حالا از دنیای مجازی به واقعیت بیاورد و درجایی به نمایش بگذارد، برایم بسیار جالب بود. کاری بیش از رفتن به کافه‌ای که روزی نویسنده محبوبمان در آن نشسته و اندیشهٔ کتاب جدید را در ذهن پرورانده یا بازدید از خانه‌ای (که) در آن متولد شده. اینجا باخود نویسنده و آنچه به انتخاب خود جمع کرده و دراختیارمان گذاشته روبروییم.

اما راستش کتاب را که خواندم، آن قدر به خود مشغولم کرد که تامدت‌ها طرح ساختن موزه توسط نویسنده را به فراموشی سپردم. دلم خواست این کتاب را که تاحدی سرنوشت تک تک ما در گوشه و کنار آن پنهان شده به فارسی برگردانم و حالا بعد ازمدت‌ها این کار به انجام رسید.

خانم غبرایی می‌نویسد: موزه بی‌گناهی داستان تولد درد بار، پرپیچ وخم و هیجان انگیز انسان مدرن و امروزی از دل باور‌ها، اعتقادات و مناسبات اجتماعی یک جامعه سنتی است. داستان شهری که از بیرون سال هاست پوست انداخته و در بسیاری ازموارد خود را مُدرن می‌داند، اما در درون هنوز پایش در مناسبات دوران عثمانی گیر کرده و آن وقت که پای عمل به میان می‌آید با معیارهای آن زمانی به میدان می‌آید. شهری که بامعیارهای مدرن عاشق می‌شود ولی با واسطه و دلاله ازدواج می‌کند. با مایو به دریا می‌زند، ولی از برهنگی شرمزده ست. به زن‌های بی‌حجاب و تر و تمیزش می‌نازد و درعین حال آنان رامتهم به بی‌بندوباری می‌کند. شهری که مراسم دختر شایسته را در مجلات رنگارنگ دنبال می‌کند ولی شرکت اقوام را در آن آبرو ریزی می‌داند. شهری که همه جا به حقوق دختران زیبایش تجاوزمی شود و او اعتراضی نمی‌کند. شهر بی رحم و درعین حال دوست داشتنی.

خانم غبرایی در بخش دیگری در این مقدمه به سرزمین مادری خود اشاره می‌کند و می‌نویسد: «و ما مخاطب ایرانی در جای جای رمان خود را می‌بینیم. ما با میل حفظ گذشته به هرقیمتی، در فسون خاموش و آرزو‌های برباد رفته‌اش، در چهرهٔ مادرهای سنتی داستان که حاضرند برای بچه‌هایشان از همه چیز بگذرند، پدری که در دوران بیماری و پیری از سرکوب تمایلاتش می‌گوید و بیش ازهمه در چهرهٔ کمال با آرزوی بزرگش که می‌خواهد شهرخاطره‌ها را یک جایی حفظ کند. با‌‌‌‌ همان خصوصیات و نشانه‌هایی که آن را از هرجای دیگر متمایز می‌کند و درعین حال زنجیر‌ها را از دست و پای ساکنین‌اش بردارد.

شهر را شاد و آزاد می‌خواهد. و این روز‌ها که اخبار پرجوش و خروش را دنبال می‌کنم، آرزوی پاموک را در چهره مردم می‌بینم. میل به شادی و آزادی که قید و بند مذهب و سنت را ازدست و پا می‌گشاید و به پیش می‌رود.

به مناسبت انتشار کتاب موزه بیگناهی در یک گفت‌و‌گوی تلفنی با خانم گلناز غبرایی مترجم خوش قلم و خوش فکر این رمان در آغاز از وی درباره نسخه مورد انتخاب ایشان و مدت زمان برگردان و بازنگرش این کار ارزشمند پرسیدم.

خانم غبرایی درباره نسخه اصلی مورد انتخاب موزه بیگناهی می‌گوید. گوش کنید:

دریافت رایگان خبرنامهبا خبر-پیامک های ما اخبار را بصورت زنده دریافت کنید

اخبار جهان را با بارگیری اَپ ار.اف.ای دنبال کنید