អានតួអត្ថបទ
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក

សង្រ្គាម​ឯករាជ្យ​បង់ក្លាដែស៖ របួស​ចាស់​ដែល​កំពុង​រើ​ឡើងវិញ

សំឡេង ០៤:២២
បាតុកម្ម​ប្រឆាំង ក្រោយ​ពី​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ​បង់ក្លាដែស ចេញសាលក្រម​កាត់ទោស​មេដឹកនាំ​គណបក្ស​អ៊ីស្លាម​និយម
បាតុកម្ម​ប្រឆាំង ក្រោយ​ពី​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ​បង់ក្លាដែស ចេញសាលក្រម​កាត់ទោស​មេដឹកនាំ​គណបក្ស​អ៊ីស្លាម​និយម Reuters/Andrew Biraj
ដោយ៖ សេង ឌីណា

ចាប់តាំង​ពី​ខែ​មករា ដើមឆ្នាំ​២០១៣​មក គេសង្កេតឃើញ​មាន​បាតុកម្ម និង​អំពើ​ហិង្សា​ជាច្រើន​បានកើតឡើង​ជា​បន្តបន្ទាប់ នៅ​បង់ក្លាដែស។ អំពើ​ហិង្សា​ដែល​ផ្ទុះឡើង ដោយសារ​តែ​មេដឹកនាំ​មួយចំនួន​ នៃ​គណបក្ស​អ៊ីស្លាម​និយម ត្រូវ​បាន​តុលាការ​​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្រ្គាម​ កាត់ទោស​ពីបទឧក្រិដ្ឋ​ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ក្នុង​សម័យ​​សង្រ្គាម​ឯករាជ្យ កាល​ពីអំឡុង​ដើមទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៧០។ដំណើរការកាត់ទោស ដែល​រដ្ឋាភិបាល​បង់ក្លាដែស​អះអាង​ថា​ធ្វើឡើង​ ដើម្បី​ស្វែងរក​យុត្តិធម៌​ដល់​ជនរងគ្រោះ កំពុងតែ​ឆ្កឹះ​របួស​ចាស់​ឲ្យ​រើ​ឡើងវិញ។

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

ជាទូទៅ កាលណា​និយាយ​ពី​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍ នៅ​បង់ក្លាដែស មាន​មនុស្ស​តិចតួចណាស់ ដែល​បាន​ឮ​អំពី​រឿងនេះ។ វាមិនមែន​ជារឿងចម្លែកទេ ពីព្រោះ​ថា នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សម្លាប់​រង្គាល នៅ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី២០​នេះ អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​នៅ​បង់ក្លាដែស គឺ​ជា​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​​លើក​យក​មក​និយាយ​តិចតួចបំផុត។ ប៉ុន្តែ វាមិនមែន​ជា​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​តូចតាច​នោះទេ។ ចំនួន​អ្ន​កស្លាប់ នៅ​ក្នុង​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​វាយតម្លៃ​ខុសៗ​គ្នា ដោយ​ខ្លះ​អះអាង​ថា​ មាន​អ្នក​ស្លាប់ ពី​ ៣០ម៉ឺន ទៅ ៤០ម៉ឺន​នាក់ ហើយ​ខ្លះ​ទៀត ជាពិសេស រដ្ឋាភិបាល​បង់ក្លាដែស អះអាង​ថាមាន​អ្នក​ស្លាប់​រហូត​ទៅដល់​ជិត ៣លាននាក់។

ហេតុការណ៍​បាន​កើតឡើង កាល​ពី​ជាង ៤០ឆ្នាំ​មុន គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ប៉ាគីស្ថាន។ គួររំឭកឡើងវិញ​ថា ប៉ាគីស្ថាន និង​បង់ក្លាដែស ធ្លាប់​ជា​ទឹកដី​តែមួយ​ជាមួយ​ឥណ្ឌា ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ចក្រភព​អង់គ្លេស។ ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​ដកខ្លួន​ចេញ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដែនដី​មួយ​នេះ ក៏​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវ​ពុះចែក​ជា​រដ្ឋ​ពីរ​ដាច់​ពី​គ្នា មួយ​ គឺ​ឥណ្ឌា សម្រាប់​អ្នក​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​រដ្ឋ​មួយទៀត គឺ​ប៉ាគីស្ថាន សម្រាប់​អ្នក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម។

រដ្ឋ​ប៉ាគីស្ថាន​ថ្មី​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បែងចែក​ជា​ពីរ​​ដែរ គឺ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាងលិច និង​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត ហើយ​ដែនដី​ទាំងពីរ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ដាច់​ពី​គ្នា​ស្រឡះ​ ដោយ​មាន​ឥណ្ឌា​នៅ​ចំ​កណ្តាល ពោល​គឺ ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​លិច ស្ថិត​​នៅ​ខាង​លិច​ប្រទេស​ឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថាន​ខាងកើត ស្ថិត​នៅ​ខាង​កើត​ប្រទេស​ឥណ្ឌា។ ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន​ទាំងពីរ​នេះ ក្រៅ​ពី​កាន់សាសនា​អ៊ីស្លាម​ដូចគ្នា គឺ​ជា​ជនជាតិ​ពីរ​ផ្សេងគ្នា និយាយ​ភាសា​ផ្សេងគ្នា និង​មាន​វប្បធម៌​ខុសគ្នា។

មិនយូរ​ប៉ុន្មាន​ វិវាទ​ក៏​បាន​ផ្ទុះឡើង រវាង​ប៉ាគីស្ថាន​ទាំងពីរ​។ ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​កើត ដែល​យល់​ថា ខ្លួន​រងគ្រោះ​នឹងការ​រើសអើង​ប្រកាន់​ពូជសាសន៍​ ពី​សំណាក់​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​លិច ក៏​បាន​ផ្តាច់​ខ្លួន​​ ប្រកាស​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ គឺ​រដ្ឋ​បង់ក្លាដែស។ ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​នេះ​ត្រូវទទួល​រងនូវ​ការ​បង្ក្រាប​​ពី​សំណាក់​ប៉ាគីស្ថាន​ខាង​លិច (ប៉ាគីស្ថាន​បច្ចុប្បន្ន) បង្ក​​​ទៅ​ជា​សង្រ្គាម មាន​ការ​សម្លាប់​រង្គាល ដែល​បង់ក្លាដែស​ហៅថា​ជា “សង្រ្គាម​ទាមទារ​ឯករាជ្យ”។

ជិត​៤០ឆ្នាំ​ក្រោយមក នៅ​ឆ្នាំ​២០១០ តុលាការ​មួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង នៅ​បង់ក្លាដែស ដើម្បី​ធ្វើការ​ជំនុំជម្រះ​លើ​បទឧក្រិដ្ឋ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​ឯករាជ្យ​នេះ។ តុលាការ​នេះ ត្រូវ​បាន​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ” ក៏ប៉ុន្តែ តាមពិត​ជា​តុលាការ​ជាតិ​របស់​បង់ក្លាដែស ដោយ​មិនមាន​ចៅក្រម ឬ​អ្នក​ជំនាញ​អន្តរជាតិ​ចូលរួម​ក្នុង​ដំណើរការ​កាត់ទោស​នេះ​ទេ។

សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​បង់ក្លាដែស ដំណើរការ​កាត់ទោស​នេះ គឺ​ជា​មធ្យោបាយ​ដ៏ល្អ​បំផុត ក្នុង​ការ​ស្វែងរក​យុត្តិធម៌​ឲ្យ​ជនរងគ្រោះ និង​ផ្សះផ្សា​ស្នាម​​របួស​ចាស់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​បង់ក្លាដែស។ ក៏ប៉ុន្តែ​ សម្រាប់​គណបក្ស​ Jammaat-e-Islami ​វិញ ដែល​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧១ បាន​រួមដៃ​ជាមួយ​ប៉ាគីស្ថាន ក្នុងការ​បង្រ្កាប​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​បង់ក្លាដែស ហើយ​ដែល​មាន​មេដឹកនាំ​ជាច្រើន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​ឈ្មោះ​ជនជាប់ចោទ បាន​រិះគន់​ថា ដំណើរការ​កាត់ទោស​នេះ គឺ​ជា​យុទ្ធនាការ​របស់​បក្ស​កាន់អំណាច ក្នុងការ​បង្រ្កាប​ក្រុមប្រឆាំង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ថា វា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​របួស​ចាស់ កាល​ពី​ជាង ៤០ឆ្នាំ នឹង​ត្រូវ​រើ​ឡើង​វិញ។

អង្គការ​សិទ្ធិមនុស្ស​មួយ​ចំនួន រួមមាន Human Right Watch និង Amnesty International ជាដើម ដែល​គាំទ្រ​ឲ្យ​មាន​ការ​​កាត់ទោស​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ក្នុង​សម័យសង្រ្គាម​ឯករាជ្យ​បង់ក្លាដែស ក៏បាន​រិះគន់​ដំណើរការ​របស់​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​​អន្តរជាតិ​បង់ក្លាដែស​នេះ​ដែរ ដោយ​ពួកគេ​យល់ថា តុលាការ​នេះ​រៀបចំ​ធ្វើ​ឡើង​មិន​ស្រប​ទៅតាម​ស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ ដែល​អាច​ឲ្យ​គ្រប់គ្នា​ទទួល​យក​បាន។

ភាព​ខ្វះចន្លោះ​​នៃ​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​នេះ កំពុង​តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ដំណើរការ​ស្វែងរក​យុត្តិធម៌​ សម្រាប់​ជនរងគ្រោះ ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការ​គាស់កកាយ​របួស​ចាស់​ឲ្យ​រើ​ឡើងវិញ បង្ក​ឲ្យ​មាន​វិវាទ​ផ្ទៃក្នុង​រវាង​គ្នា​ឡើងវិញ។

ជាក់ស្តែង នៅ​ពេល​ដែល​តុលាការ​ចេញ​សាលក្រម​ម្តងៗ គេតែងតែ​ឃើញ​មាន​​ប្រជាជន​បង់ក្លាដែស ដែល​​គាំទ្រ​គណបក្ស Jammaat-e-Islami​ នាំគ្នា​ចេញ​មក​ធ្វើ​បាតុកម្ម រហូត​បង្ក​ទៅ​ជា​អំពើ​ហិង្សា​ ជារៀងរាល់លើក។ អំពើ​ហិង្សា​នេះ​អាច​នឹង​​បន្ត​រាលដាល​កាន់តែ​ខ្លាំង​ជាង​នេះ​ទៅទៀត នៅ​ក្នុង​ពេលដែល​ ​មនុស្ស​ប្រមាណ​ជា ១ពាន់ ២រយ​នាក់​ផ្សេងទៀត​​​កំពុង​ស្ថិត​ក្នុង​ការ​ស៊ើបអង្កេត​របស់​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិ​បង់ក្លាដែស ក្នុងនោះ ភាគច្រើន​ជា​មន្រ្តី​យោធា​ប៉ាគីស្ថាន និង​ក្រុម​អ៊ីស្លាម​និយម ដែល​គាំទ្រ​ប៉ាគីស្ថាន ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​ឯករាជ្យ។

គួរបញ្ជាក់ថា ចាប់តាំង​ពី​បាន​ចាប់ផ្តើម​ដំណើរការ រហូតមក​ទល់​នឹង​ពេលនេះ អ្នក​ដែល​ត្រូវ​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្តរជាតិបង់ក្លាដែស​​កាត់​​ឲ្យ​ជាប់ទោស សុទ្ធសឹង​ជា​មេដឹកនាំ​គណបក្ស​អ៊ីស្លាម​និយម Jammaat-e-Islami​ ដែល​ជា​បក្ស​ប្រឆាំង៕

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI

រកមិនឃើញអត្ថបទដែលស្វែងរកទេ

មិនមាន​អត្ថបទ​ដែលអ្នកព្យាយាមចូលមើលទេ