ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ខ្មែរ

ត្រូវ​បើក​សិទ្ធិ​សេរីភាព​និយាយ​ស្តី​បន្ថែម​ទៀត​ដល់​អ្នក​ជំនាញ

សំឡេង ០៥:៥៨
RFI/Monika
ដោយ៖ លាង ដឺលុច
៣៥ នាទី

ឆ្នាំ​២០១៣​នេះ​ នឹង​ក្លាយ​ជា​ឆ្នាំ​ប្រារព្ធ​ទិវា​សិទ្ធិមនុស្ស​ដ៏​គួរ​អោយ​កត់​សម្គាល់​មួយ។​ រដ្ឋាភិបាល គណបក្ស​ជំទាស់ និង​សង្គម​ស៊ីវិល​បាន​រៀប​ចំ​ទិវា​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ​ទាំង​អស់​គ្នា ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា ជាមួយ​នឹង​ប្រធាន​បទ​ផ្សេង​ៗ​គ្នា​ទៀត​ផង។ សេរីភាព​បញ្ចេញ​មតិ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​មូលដ្ឋាន​មួយ ដែល​ត្រូវ​លើក​តម្កើង។ កម្ពុជា​នៅ​ត្រូវ​ការ​អ្នក​បញ្ចេញ​មតិ​ច្រើន​ទៀត ដើម្បី​ស្ថាបនា និង​អភិវឌ្ឍន៍​ខ្លួន ពិសេស​ការ​បញ្ចេញ​មតិ​របស់​អ្នក​ជំនាញ និង​បញ្ញវន្ត​ជាន់​ខ្ពស់។ ដោយសារ​តែ​សំពាធ និង​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ពី​អ្នក​កាន់​អំណាច​ កម្ពុជា​ដែលមាន​ប្រជាជន​ជិត​១៥​លាន​នាក់ មាន​តែ​អ្នក​បញ្ចេញ​មតិ​អត្ថាធិប្បាយ​បញ្ហា​សង្គម​ សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ​ប្រមាណ​១០​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ។  

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

ប្រមាណ​២០​ឆ្នាំ​មក​នេះ កម្ពុជា​បាន​ដើរ​នៅ​លើ​ផ្លូវ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដ៏​វែង​ឆ្ងាយ​មួយ។ ផ្លូវ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដែល​គេ​និយាយ​អំពី​សិទ្ធិ​បញ្ចេញមតិ។ ២០​ឆ្នាំ​មក​នេះ ដោយ​មិន​និយាយ​អំពី​តួអង្គ​អ្នក​នយោបាយ​កំពូល​ៗ​ ដូច​ជា លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ហ៊ុន សែន ប្រធាន​រដ្ឋសភា​លោក​ហេង សំរិន ប្រធាន​ព្រឹទ្ធសភា លោក ជា ស៊ីម អតីត​ប្រធាន​គណបក្ស​ហ្វ៊ុនស៊ីនប៉ិច​ព្រះអង្គម្ចាស់​នរោត្តម រណ​ឬទ្ធិ ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ លោក​សម រង្ស៊ី និង​លោក​កឹម សុខា ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​អ្នក​តាម​ដាន​ព័ត៌មាន​បាន​ឃើញ​តែ​ឈ្មោះ និង​លឺ​សំឡេង​ក្រុម​អ្នក​អត្ថា​ធិប្បាយ​អំពី​បញ្ហា​សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ ដដែល។

បើ​និយាយ​អំពី​ភាគី​ខាង​រដ្ឋាភិបាល ឬ​គណបក្ស​កាន់​អំណាច គេ​នឹង​លឺ​សំឡេង​លោក​ផៃ ស៊ី​ផាន លោក​ទិត សុធា លោក​ជាម យៀប លោក​ឈាង វុន លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ លោក​ឱម យ៉ិនទៀង ជា​ដើម ដែល​ត្រូវ​បាន​អ្នកសារព័ត៌មាន​ស្វែង​រក​ការ​អត្ថាធិប្បាយ។ គណបក្ស​ប្រឆាំង​វិញ​មាន​លោក​សម រង្ស៊ី លោក កឹម សុខា លោក យឹម សុវណ្ណ លោក​យ៉ែម បុញ្ញ​ឬ​ទ្ធិ លោកស្រី មូរ សុខ​ហួរ ជា​ដើម។ និយាយ​អំពី​ប្រតិកម្ម និង​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​តប​ទៅ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល ក្នុង​បញ្ហា​គ្រប់​វិស័យ​ពី​សង្គម​ស៊ីវិល​នោះ គេ​តែង​លឺ​ឈ្មោះ​អ្នក​អត្ថាធិប្បាយ​ដូច​ខាង​ក្រោម​នេះ៖ លោក ធន សា​រ៉ា​យ លោក​ចាន់ សុ​វេត លោក នី ចរិយា លោកស្រី កេក ហ្កា​ឡា​ប្រ៊ូ លោក​អំ សំអាត លោក​ឈិ​ត សំអាត លោក​សុខ សំអឿន លោក ហង្ស ពុទ្ធា លោក គល់ បញ្ញា លោក​ព្រាប កុល លោក ចាន់ សុផល លោក ឡៅ ម៉ុងហៃ និង​ចុង​ក្រោយ​នេះ គឺ លោក កែម ឡី និង​លោក​សុខ ទូច។ នៅមាន​តួអង្គ​អត្ថាធិប្បាយ​មួយ​ចំនួន​តូច​ទៀត ទាំង​ខាង​រដ្ឋាភិបាល និង​សង្គម​ស៊ីវិល ដែល​ត្រូវ​បាន​អ្នក​សារព័ត៌មាន​សាក​សួរ​យក​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​នោះ។

អ្នក​នយោបាយ និង​អ្នក​តាម​ដាន​សង្គម​ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀបរាប់​ខាង​លើ​នេះ សុទ្ធ​តែ​ជា​បញ្ញាជន​ជាន់​ខ្ពស់ អ្នក​ដែល​មាន​ពិសោធន៍ ហើយ​មាន​សេចក្តី​ក្លាហាន​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​ផ្តល់​គំនិត និង​អនុសាសន៍ ដើម្បី​ការ​កសាង និង​អភិវឌ្ឍ​កម្ពុជា។

ប៉ុន្តែ បញ្ហា​នៅ​ត្រង់​ថា ប្រមាណ​២០​ឆ្នាំ​ហើយ ដែល​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​បាន​លឺ​តែ​ឈ្មោះ​អ្នក​ទាំងនេះ ស្ទើរ​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ នៅ​លើ​គ្រប់​បណ្តាញ​សារព័ត៌មាន។ ហើយ​អ្នក​ទាំង​នេះ​មាន​អត្ថាធិប្បាយ​ទៅ​លើ​គ្រប់​បញ្ហា។ ទិដ្ឋភាព​នេះ វា​បាន​បង្ហាញ​ថា កម្ពុជា​មិន​មាន​បញ្ញាជន​ថ្មី​ទាល់​តែ​សោះ ទាំង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល ក្នុង​បក្ស​កាន់​អំណាច បក្សប្រឆាំង និង​ក្នុង​សង្គម​ស៊ីវិល ដែល​ជា​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​នោះ។

ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ វា​មិន​មែន​យ៉ាង​ដូច្នោះ​ឡើយ។ ២០​ឆ្នាំ​មកនេះ ពោល​ក្នុង​សម័យ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ទី​២​នេះ កម្ពុជា​បាន​ផលិត​ធនធាន​មនុស្ស​យ៉ាង​ច្រើន ហើយ​ដែល​អាច​ចូលរួម​ជាមួយ​សារព័ត៌មាន ដើម្បី​ផ្តល់​ដំណោះស្រាយ​លើ​បញ្ហា​ទូទៅ​បាន។ មាន​មូលហេតុ​មួយ​ចំនួន ដែល​ធ្វើ​អោយ​តួអង្គ​បញ្ញា​ជន​ថ្មី​មិន​អាច​លេច​មុខ​ក្នុង​ឆាក​សាធារណៈ។

ទីមួយ គឺ​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ ដែល​គ្រប​លុប​លើ​វិស័យ​ជំនាញ។ ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ស្ថាប័នរដ្ឋ ដែល​ពេល​ខ្លះ មិន​ទាំង​មាន​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ផង​នោះ ក្រៅ​ពី​រដ្ឋមន្ត្រី គឺ​គ្មាន​មន្ត្រី​ថ្នាក់ក្រោម​ណា អាច​ហ៊ាន​និយាយ​ជាមួយ​អ្នកសារព័ត៌មាន​ឡើយ។ ត្រង់​នេះ គេ​អាច​យល់បាន​អំពី​បែបបទ​រដ្ឋបាល​ក្នុង​ស្ថាប័ន​សាធារណៈ។ ប៉ុន្តែ តើ​គេ​ច្បាស់​ទេ​ថា មាន​ថ្នាក់ដឹក​នាំ​ក្រសួង​មួយ​ចំនួន បាន​ប្រកាស​បើក​ចំហរ​អោយ​មន្ត្រី​របស់​ខ្លួន យ៉ាង​ហោច​ណាស់ អាច​ឆ្លើយឆ្លង​ជាមួយ អ្នកសារព័ត៌មាន​បាន ដោយ​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​នោះ។

ទី២ ចំនុច​នេះ មិន​សូវ​ខុស​ពី​មូលហេតុ​ទីមួយ​ប៉ុន្មាន​ទេ នោះ​គឺ​អវត្តមាន​នៃ​វប្បធម៌​ផ្តល់​សិទ្ធិ​បញ្ចេញ​មតិ។ អ្នក​ជំនាញ​ស្ទើរតែ​អស់​នៅ​តាម​ស្ថាប័ន​ឯកជន ពិសេស​ស្ថាប័នរដ្ឋ មិន​ហ៊ាន​និយាយ​អត្ថាធិប្បាយ​អ្វី​ឡើយ បើ​ទោះ​ជា​ចំ​ជំនាញ​របស់​ខ្លួន​ក៏​ដោយ ដោយសារ​តែ​បារម្ភ​ខ្លាច ថ្នាក់​លើ​ស្តី​បន្ទោស។ ការណ៍​នេះ​ហើយ ដែល​បញ្ញាជន​មួយចំនួន​ត្រូវ​និយាយ​ថា ពួកគេ​មិន​ចង់​យក​ជ័យ​ព្នៅ មក​បៀត​ឃ្លៀក ឬ​សាច់​មិន​បាន​ស៊ី យក​ឆ្អឹង​មក​ព្យូរ ក។

ទី៣ ក៏​អាច​ដែរ អាច​មក​ពី ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ ឬ​បញ្ញាជន​មួយ​ចំនួន ដែល​មិន​ទាល់​យល់​អំពី​សារព័ត៌មាន ក៏​មិន​ហ៊ាន​ជជែក​ជាមួយ​អ្នកសារព័ត៌មាន ដោយ​បារម្ភ​ខ្លាច​ថា សារព័ត៌មាន នឹង​ធ្វើ​អោយ​ខ្លួន​រង​ទុក្ខ​ទោស។ និង​ចុង​ក្រោយ​នោះ គឺ​អាច​មក​ពី​អ្នកសារព័ត៌មាន​ខ្លួន​ឯង ដែល​មិន​បាន​ស្វែង​រក​ប្រភព​អ្នក​អត្ថាធិប្បាយ​ថ្មី ហើយ​ក៏​នឹក​ឃើញ​តែ មនុស្ស​ដដែល។

និយាយ​ឡើង​វិញ មិន​មែន​ថា អ្នក​នយោបាយ អ្នក​តាម​ដាន​សង្គម​ដែល​ធ្វើ​ការងារ​នៅក្នុង​សង្គម​ស៊ីវិល​ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀបរាប់​ឈ្មោះ​ខាង​លើ មិន​មាន​សមត្ថភាព​នោះ​ឡើយ។ ប៉ុន្តែ​បើ​និយាយ​អំពី​សក្តានុពល​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែល​មនុស្ស​ជិត​១៥​លាន​នាក់ កម្ពុជា​គួរ​តែ​បាន​ស្តាប់​លឺ មតិ​យោបល់​បញ្ញាជន​អោយ​បាន​ច្រើន​ជាង​នេះ ឬ​ក៏​ច្រើន​តាម​តែ​ធ្វើបាន ដើម្បី​គោលដៅ​រួម​ដូច​គ្នា គឺ​អភិវឌ្ឍ​កម្ពុជា។

មាន​ដំណោះ​ស្រាយ​មួយ​ចំនួន​ដែល​គេ​គួរតែ​អាច​ធ្វើ​បាន។ ដំបូង​នោះ គឺ​ដោះស្រាយ​មូលហេតុ​នានា​ដែល​ត្រូវ​បានលើកឡើង​ខាងលើ។ បានន័យថា ប្រសិនបើ​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ គ្រប់​ដណ្តប់​លើ​បញ្ហា​ជំនាញ​នោះ គេ​កាត់ បន្ថយ ឬ​លុប​បំបាត់​ឥទ្ធិពល​នោះ។ ឬ ប្រសិន​បើ​គ្មាន​វប្បធម៌​បើក​ចំហរ​សិទ្ធិ​បញ្ចេញ​មតិ គេ​ក៏​គួរ​សាកល្បង​ធ្វើ​វា។ ក្រៅ​ពី​កែ​លំអរ​ស្ថាន​ភាព​អសកម្ម​ទាំង​នេះ​ហើយ រដ្ឋាភិបាល​គួរ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ខួរក្បាល​ឯករាជ្យ​ដែរ។ រាជ​បណ្ឌិត​សភា​កម្ពុជា គឺ​ជា​ស្ថាប័ន​ខួរ​ក្បាល​មួយ​ហើយ។ ប៉ុន្តែ​ស្ថាប័ន​នេះ នៅ​មិន​មាន​ឯករាជ្យ​ឡើយ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​អោយ មន្ត្រី​ជំនាញ ដែល​ពេល​ខ្លះ​បាន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​គណបក្ស​នយោបាយ​ផង មិន​អាច​បញ្ចេញ​មតិ ផ្តល់​ន​យោបល់​អ្វី​សោះ​ឡើយ។

គេ​គួរ​គិត​អំពី​ការ​ផ្តល់​ឱកាស​ដល់​អ្នក​ជំនាញ អោយ​បាន​ច្រើន ដើម្បី​ពួកគេ​អាច​ចូល​រួម​ចំណែក​អោយ​បាន​ច្រើន​ដែរ​ទៅ​ក្នុង​ការ​កសាង​កម្ពុជា។ បើ​មិន​ដូច្នោះ​ទេ ចំណេះដឹង​របស់​ពួកគេ ដែល​កម្ពុជា​ខិត​ខំ​ផលិត​នោះ និង​ចំណាយ​ថវិកា​អស់​យ៉ាង​ច្រើន​នោះ នឹងត្រូវ​ទុក​ចោល​ដោយ​អាសារ​ឥត​បង់ ហើយ​មិន​បាន​បម្រើ​ផល​ប្រយោជន៍​មក​អោយ​កម្ពុជា​វិញ​ឡើយ។ នេះ​ហើយ​ជា​ការ​ខាត​បង់​ដ៏​ធំ​ធេង៕

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI