នាទី​ខ្ញុំ​និយាយ​ពីរ​ភាសា (Chronique bilingue)

Les tracés frontaliers គំនូសព្រំដែន

សំឡេង ០៦:៥១
លោក ឆាយ ហុកផេង បណ្ឌិត​ច្បាប់ និង​ជា​ចៅក្រម​ផ្នែក​ព្រហ្មទណ្ឌ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង
លោក ឆាយ ហុកផេង បណ្ឌិត​ច្បាប់ និង​ជា​ចៅក្រម​ផ្នែក​ព្រហ្មទណ្ឌ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង RFI/Chhay Hoc Phéng

ប្រិយមិត្ត​អ្នកស្តាប់​ជាទី​មេត្រី នៅ​ក្នុង​ព្រឹត្តិបត្រ​​មួយ​មុន​នោះ ខ្ញុំ​បាន​អធិប្បាយ​អំពី​ព្រំដែន​គឺ​មាន​ព្រំដែន​ទឹក ដី ព្រំដែន​នៃ​ចិត្ត នៃ​វិទ្យាសាស្ត្រ។ល។ នៅ​វេលានេះ ជា​ប្រធានបទ​ស្តី​អំពី គំនូស​ព្រំដែន មាន​បែប​ផែន​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ផង ជា​នយោបាយ​ផង​ជាពិសេស​គឺ​នយោបាយ​អន្តរជាតិ។​ 

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

1-ប្រិយមិត្ត​អ្នកស្តាប់​ជាទី​មេត្រី នៅ​ក្នុង​ព្រឹត្តិបត្រ​មួយ​មុន​នោះ ខ្ញុំ​បាន​អធិប្បាយ​អំពី​ព្រំដែន​គឺ​មាន​ព្រំដែន​ទឹក ដី ព្រំដែន​នៃ​ចិត្ត នៃ​វិទ្យាសាស្ត្រ។ល។ នៅ​វេលានេះ ជា​ប្រធានបទ​ស្តី​អំពី គំនូស​ព្រំដែន មាន​បែប​ផែន​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ផង ជា​នយោបាយ​ផង​ជាពិសេស​គឺ​នយោបាយ​អន្តរជាតិ។​

Les tracés frontaliers, à l’instar des clôtures des lotissements, marquent la limite de la propriété d’une nation. Quand on jette un coup d’œil sur la carte du monde, le découpage des territoires africains est « propre et net ». En effet, les tracés frontaliers entre les pays du continent africain ressemblent au dessin d’écolier dont les traits sont rectilignes et les échancrures ne souffrent pas de fantaisies.

2-គំនូស​ព្រំដែន​ដែល​មិន​ប្រក្រតី គឺ​គំនូស​ព្រំដែន​នៃប្រទេស​អាហ្វ្រីក​ទាំងឡាយ​នេះ​ឯង​ដែល​ត្រូវ​បាន​អាណានិគម​បារាំង អ៊ីតាលី អង់គ្លេស រៀបចំឡើង​ក្នុង​បំណង​ប្រគល់​វាសនា​នៃ​ប្រទេស​នីមួយៗ​ឲ្យ​អ្នក​ « ចេះដឹង »​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​នេះ កាច់​ចង្កូត​នាវា​ប្រទេស​ខ្លួន​ឯង​ម្តង​វិញ។​
Le professeur Robert Cornevin, un expert reconnu du continent africain, a dénombré en son temps 30 ethnies au Togo et quarante en Côte d’Ivoire, pour ne citer que ces deux pays. Dès lors, les tracés « artificiels » des lignes frontaliers ont eu comme résultat attendu le découpage des ethnies qui sont séparées désormais par une frontière. Ce mot est inconnu des habitants des régions en question du fait qu’avant la décolonisation ces ethnies cohabitaient au sein d’un espace de vie commune

3-ផលវិបាក​នៃ​ការ​ឃ្លាតចាក​ពីរបប​អាណានិគម គឺ​សភាព​ច្របូក​ច្របល់​យ៉ាងខ្លាំង​ទាំង​ផ្នែក​ភាសា និង​ការ​ដឹកនាំ​ឃុំស្រុក ជាពិសេស​ចំពោះ​ប្រទេស​សូម៉ាលី​ដែល​ត្រូវ​បាន​រស់​ក្នុង​របប​អាណានិគម​ចំនួន​៥​ប្រទេស​រួមគ្នា​គឺ មាន​អាណានិគម​មក​ពី​ឆ្ងាយ​ដូច​ជា​ប្រទេស​បារាំង អ៊ីតាលី ជាអាទិ៍​និង​អាណានិគម មកពី​ប្រទេស​ជិត​ខាង។ អ៊ីតាលី ត្រួត​ក្រុង​ម៉ូហ្កាឌីស៊ីយ៉ូ អង់គ្លេស​ត្រួត​ក្រុង​បែរបីរ៉ា បារាំង​ត្រួត​ក្រុង​យីប៊ូទី ប្រទេស​អស្យូពី ត្រួត​ក្រុង​អូហ្កាដែន​និង​ប្រទេស​កេនយ៉ា​ត្រួត​ប៉ែក​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស​សូម៉ាលី។

L’éclatement des ethnies obligeant de vivre séparement dans différents pays à cause des tracés frontaliers, ce phénomène est l’illustration parfaite d’une décolonisation ratée. En effet, les « Loundes » se trouvent à la fois au Zaire, en Angola et au Zambie. Les « Bakongos », quant à eux se retrouvent à Kinshasa ou à Brazzaville. En revanche, sur le plan linguistique les « Haoussas » parlent anglais au Nigeria et français au Niger.

4-ងាក​មក​មើល​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​វិញ បន្ទាប់​ពី​សម័យ​អាណានិគម​បារាំង ទោះបី​ឯករាជ្យភាព​ដែល​ខ្មែរ​យើង​យក​មក​វិញ​បាន វា​មាន​សភាព​ជូរចត់​ត្រង់​ចំណុច​ខ្លះៗ​ក៏ដោយ ក៏​ខ្មែរ​នៅតែ​និយាយ​ភាសា​ខ្មែរ​ដដែល រីឯ​ជនជាតិ​ភាគតិច​ក៏​គេ​នៅ​តែ​ប្រកាន់​ភាសា​និង​ទំនៀមទំលាប់​របស់​គេ​ផង​ដែរ។

Au sortir d’un conflit armé comme ce fut le cas de la seconde guerre mondiale, les pays vainqueurs « partagent » entre eux leur zône d’influence. La conférence de Yalta entre les trois grands pays la Russie, les Etats-Unis et la Grande Bretagne fut une occasion pour ce genre d’opération. Cependant, à une échelle plus modeste, prenons le cas de la Brigue et Tende, deux provinces situées à proximité de Nice annexées par l’Italie fasciste de Mussolini.

5- ស្រុក​ប្រ៉ីក​និង​តង់ ទាំង​ពីរ​នេះ ពី​ដើម​ឡើយ ជា​ទឹកដី​របស់​ប្រទេស​បារាំង។ នា​ឆ្នាំ​១៨៦០ ផែនទីសេនាធិការ​យោធា​ខាង​អ៊ីតាលី ចាត់​ទុកថា ស្រុកទាំងពីរនេះ ជារបស់​ប្រទេស​អ៊ីតាលី។ រីឯ​ប្រទេស​បារាំង​ដែល​មាន​អ្នក​ការទូត​ទន់ជ្រាយ​នាជំនាន់​ណាប៉ូឡេអុង ទី៣ ក៏​បណ្តោយ​ឲ្យ​បាត់​ទឹកដី​ទាំងនេះ។ លុះ​មកដល់​ជំនាន់ ប៉េតាំង ដែល​ជា​បារាំង​ចំណុះ​អ៊ីត្លែរ រដ្ឋាភិបាល​ប៉េតាំង ក៏​ធ្មេច​ភ្នែក​ទុក​ខែត្រ​ប៉្រីកនិង​តង់​ឲ្យ​អ៊ីតាលី​បន្ត​ទៅ​ទៀត ទោះបី​មាន​ធ្វើ​ប្រជាមតិ សុំ​ភ្ជាប់ទឹកដី​នេះ​មក​ក្និង​ស្រុក​បារាំង​វិញ​ក៏​ដោយ។​

En avril 1945, alors que la France de De Gaulle récupérait cette région frontalière dont Brigue et Tende, par la faute d’un officier de liaison britannique, les Anglo-américains contraignirent les troupes françaises à revenir en arrière pour respecter les accords de Caserte prônant la création d’un Conseil tripartite.

6-នៅថ្ងៃ​ទី​១០​កុម្ភៈ​១៩៤៧​ប្រ៉ីក​និង​តង់ ក៏​វិលត្រឡប់​មក​ជាទឹកដី​របស់​បារាំង​វិញ បន្ទាប់​ពី​មាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​រវាង​អ៊ីតាលី​និង​បារាំង​លើ​កតិកាសញ្ញា​មួយ​ក្រោម​ការ​ធ្វើសំពាត​ពីមហាអំណាច មាន​អង់គ្លេស និង​អាមេរិក​ជាអាទិ៍។ ទោះ​ជាយ៉ាង​នេះ​ក្តី អ៊ីតាលី ក៏​ទទូចសុំ​ឲ្យ​ទុក​ស្រុក​ទាំង​ពីរ​នេះ ជា​តំបន់​អន្តរជាតិ។ ប៉ុន្តែ​ខាង​បារាំង​ឯណេះ​វិញ លោក គូ​ឌឺមួវីល បានថ្លែង​យ៉ាង​ច្បាស់​នៅ​ចំពោះ​មុខ​គណៈកម្មការ​នយោបាយ​និង​ទឹកដី​ដែល​មាន​ប្រទេស​ទាំង​២១​ប្រទេស​ចូលរួម​ប្រជុំ​ជា​សន្និសីទ​ថា៖
 « ces territoires avaient été laissés à l’Italie pour plusieurs raisons : les ‘terrains de chasse’ avaient été demandés par le roi d’Italie… car ces pentes (de Brigue et Tende) il y a beaucoup de chamois (et) des raisons stratégiques sont intervenues, le haut commandement italien ayant estimé qu’il lui était difficile de défendre sa frontière sans cette région (Brigue et Tende)… des raisons géographiques militent (…) en faveur du retour de ces régions à la France car elles sont situées sur le versant français des Alpes… »

7-នេះ​ស​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ការ​ដឹក​នាំ​ប្រទេស ជា​បន្ទុក​មួយ​ដ៏​ធ្ងន់​គ្មាន​អ្វី​ផ្ទឹម​បាន។ បន្ទាប់ពី​បាន​ឈ្នះ​សង្គ្រាម​ហើយ បាន​សន្តិភាព​ហើយ បារាំង​ក៏​នៅ​តែ​ស្វះ​ស្វែង​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ប្រទេស​អ៊ីតាលី​ដែល​នៅ​តែ​ក្រាញ​ចង់​លួច​យក​តំបន់ ប៉្រីក​និង​តង់ ទុក​ជា​សម្បត្តិ​របស់​ខ្លួន​បន្ត​ទៀត​ជា​ស្ថាពរ។
មុន​នឹង​បញ្ចប់ ខ្ញុំ​សូម​លើក​យក​សៀវភៅ​ Histoire របស់ Maciavel នៅ​ក្នុង​ជំពូក​៦ ខណ្ឌ​ទី​១៣ គាត់​បាន​សរសេរ​ថា ៖
« Souvent on découvre en agissant des vérités qui resteraient voilées si l’on demeurait inactif ». Et il ajoute : « il me semble que les mêmes temps reviennnent et que nous sommes toujours les mêmes !

សូមអរគុណ។

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI