នាទី​ខ្ញុំ​និយាយ​ពីរ​ភាសា (Chronique bilingue)

មុំ​​បី​​​នៃ​​​យុត្តិធម៌​​​

សំឡេង ០៩:២០
លោក ឆាយ ហុកផេង បណ្ឌិត​ច្បាប់ និង​ជា​ចៅក្រម​ផ្នែក​ព្រហ្មទណ្ឌ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង
លោក ឆាយ ហុកផេង បណ្ឌិត​ច្បាប់ និង​ជា​ចៅក្រម​ផ្នែក​ព្រហ្មទណ្ឌ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង RFI/Chhay Hoc Phéng

ក្នុង​​ព្រឹត្តបត្រ​​លើក​នេះ ​លោក​​ឆាយ ហុកផេង​ សូម​​លើក​ឡើង​​អំពី​​មុំ​បី​​នៃ​​យុត្តិធម៌​​ មក​​ជូន​​លោក​អ្នក​​ស្តាប់​​ដូច​តទៅ៖​

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

ប្រិយមិត្ត​អ្នកស្តាប់​ជាទីមេត្រី ចង្រ្កាន​ត្រូវ​មាន​មុំ​បី ដើម្បី​ចំអិន​បាយទឹក រីឯ​សាលាក្តី​ក៏​ដូច​គ្នា​ដែរ។

មុំបី​នៃ​យុត្តិធម៌ គឺ​ចៅក្រម​ដាក់​ឆ្នាំង​យុត្តិធម៌​លើ​មុំ​ច្បាប់​មួយ​និង​មុំ​ទី​៣ គឺ​ជន​រងគ្រោះ។​ដើមហេតុ​នៃ​វិវាទ​គឺ​អំពើ​របស់​ចោរ ឬ​ជន​បោកប្រាស់ ឬ​ឃាតករ​ដៃដល់​បន្តមកទៀត​គឺ​លទ្ធផល​នៃ​អំពើ​របស់​វា គឺ​មាន​ជនរងគ្រោះ​និង​ការ​ខូចខាត​បាត់បង់​ទ្រពសម្បត្តិ​នានា។ ទីបញ្ចប់​គឺ​យក​ច្បាប់​មក​គ្រប​ដណ្តប់​ការពារ​ជន​រងគ្រោះ​និង​ពិចារណា​លើ​អំពើ​នៃ​ជន​ជាប់​ចោទ ដើម្បី​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ឲ្យ​សម​ស្រប​និង​សំណុំរឿង។

La question qui se pose après le génocide Khmer rouge est celle de réparation et de punition. L’on sait qu’au sortir du génocide, le premier procès a eu lieu en 1979. Le deuxième procès est en cours depuis 2006. Pour les victimes, un procès qui donne la priorité à la punition est une forme de violence sans panser réellement les blessures. Pierre DAIX, un rescapé du goulag de Staline écrivait que « nous sommes sortis de l’épreuve épuisés. Atteints dans nos repères mêmes, mais trop fatigués pour penser » ? (Pierre Daix, Bréviaire pour Mauthausen, Edit. Gallimard, mars 2005, p.75.)

ការកាត់ក្តី​កំបាំង​មុខ​ដោយ​ហេតុ​ថា ជន​ជាប់​ចោទ​រត់​គេច​ខ្លួន​ពួន​អាត្មា​មិន​ហាន​មកសារភាព​ឬ​តវា​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ ការ​កាត់ក្តី​បែប​នេះ ក៏ស្ថិតក្នុង​លក្ខណៈត្រឹមត្រូវ​”មុំបី”​នៃ​យុត្តិធម៌ ត្បិត​តុលាការ​មិនបាន​ហាមឃាត់​ជន​កំសាក​ជាប់ចោទ បំបិទ​មាត់គាត់​មិន​ឲ្យ​បញ្ចេញ​យោបល់​​ឯណា។ ផ្ទុយ​ទៅវិញ​បើសិន​ចៅក្រម បំបិទសិទ្ធិ​ជនរងគ្រោះ នោះ​ទើប​តុលាការ ធ្លាក់​ចូលក្នុងបទ”កំពុបតែអុង”​ដោយ​ហេតុថា “ឆ្នាំងយុត្តិធម៌”​ដែលដំកល់​លើ​មុំ​ចង្ក្រាន​តែ​ពីរ​ប៉ុណ្ណោះ វា​កំពប់​គូថ​ឆ្នាំង​ជា​ប្រាកដ។

L’extrait du Règlement intérieur des Chambres extraordinaires au sein des Tribunaux Cambodgiens (C .E.T.C.) ci-dessous pose la première pierre du droit des victimes.
« Règle 23. L’action civile des victimes
1.   Le but de l’action civile devant le CETC est de :
a)   Participer, au soutien à l’accusation, aux poursuites des personnes responsables d’un crime relevant de la compétence du CETC, et…
2.   La constitution de partie civile a les effets suivants :
La victime devient une partie au procès pénal… »

៣-តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែល​ពី​ដំបូងឡើយ​នា​ឆ្នាំ ២០០៧ បានទទួល​ស្គាល់​សិទ្ធិ​នៃជន​រង​គ្រោះ​​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់​នៃតុលាការ​ហៅថា “វិធានផ្ទៃក្នុង​” ត្រង់ចំណុច​២៣ សិទ្ធិ​នេះ ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ទាត់​ចោល ក្រោយ​ពីមាន​ការដូដោះ វិធាន​ផ្ទៃក្នុង​នេះ ចំនួន​៧​ដង​ក្នុង​រយៈតែ​៣៦​ខែ​រវាង​ឆ្នាំ ២០០៩​ដល់​ឆ្នាំ ២០១១។

L’égalité entre victime et accusé en cours du procès est une dimension centrale d’une justice équitable. C’est là que la fracture, dans le procès des Khmers rouges,  entre vigilants et non-vigilants s’est ressentie. En voici la genèse. Sur 36 mois, entre 2009 et  2011 les juges ont changé  sept fois le Règlement intérieur à l’endroit du droit des victimes notamment.  A la 5ème modification  les juges ne veulent plus que les ces dernières participent au procès.

តុលាការ បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជន​ជាតិ​ចាម​និង​វៀតណាម ថា​ជា​ជន​រងគ្រោះ​អំពើ​ឧក្រឹដ្ឋកម្ម​ពីរ​បែប គឺ​ការ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​និង​ឧក្រឹដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្ស​ជាតិ។ ផ្ទុយទៅវិញ តុលាការ​ទទួល​ស្គាល់​ថា ជនជាតិ​ខ្មែរ​”១៧​មេសា” បាន​ទទួល​រងគ្រោះ​ត្រឹមតែ​ឧក្រឹដ្ឋកម្ម ប្រឆាំង​នឹង​មនុស្សជាតិ​មួយប៉ុណ្ណោះ។ និយមន័យ​របស់​វា​គឺ​ថា ក្រុមឃាតករ សម្លាប់​រង្គាល​ប្រជាជន​ទាំងឡាយ។ រីឯ និយមន័យ​នៃ ឧក្រឹដ្ឋកម្ម​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍ គឺ​ថា ក្រុម​ឃាតករ​”កំទេច”​ម៉ត់​ផង់​ជនរងគ្រោះ។ យើង​ចោទសួរថា ខ្មែរ​ក្រហម ចង់​កំទេច​ប្រជាជន​១៧​មេសា​ឬ​ត្រឹមតែ​សម្លាប់​​រង្គាល ?

L’une des preuves de la dénégation du droit des victimes se trouve dans le mémorandum du 8 avril 2011 du tribunal Khmer rouge, Chambre de première instance:
«… les parties civiles forment un collectif dont les intérêts sont représentés par les co-avocats principaux… Cette règle marque un changement par rapport à la phase de l’instruction au cours de laquelle les parties civiles participent individuellement à la procédure pénale (…) suite à la modification du Règlement intérieur (5ème révision du Règlement intérieur), les avocats individuels des parties civiles ne bénéficient désormais plus du droit automatique d’intervenir  (Sic) »

មាន​ជនរងគ្រោះ​មួយក្រុម តាម​រយៈ​សមាគម​ជនរងគ្រោះ​ដែល​មាន​ទីស្នាក់ការ​កើត​នៅ​ស្រុក​បារាំង​ឆ្នាំ​១៩៩៨ និង​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ មេធាវី​របស់​ពួកគាត់ ត្រូវ​បាន​តុលាការ ហាម​ឃាត់​តាម​រយៈ”មេធាវី​នាំមុខ”ដែលតុលាការ​បាន​បង្កើត​និង​ឲ្យ​បៀវត្សរ៍ ដើម្បី​ធ្វើការ​ត្រួត​ពិនិត្យ លើ​កិច្ចការ​នៃ​ពួកមេធាវី​ជន​រងគ្រោះ គឺ​ថា​ហាម​ឃាត់​មិន​ឲ្យ​ដាក់​ពាក្យ​ស្នើ​ទៅ​តុលាការ​ដាក់បទចោទ​មេ​ដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​ក្នុង​ករណី​ “ប្រល័យ​ពូជសាសន៍”ដល់​ប្រជាជន​១៧​មេសា។ អស្ចារ្យ​មែន មិនដែល មាន​តុលាការ​ប្រទេស​ឯណា ក្នុង​លោក​យើងនេះ ចេះកែប្រែ​ច្បាប់ខ្លួន​ឯង​តាមតែ​ទំនើង​ចិត្ត រហូត​ដល់​បិទ​សិទ្ធិ​ជន​រងគ្រោះ​ទាំងស្រុង។ បញ្ជាក់ថា តុលាការ​”អារូសា”​​និង​”ឡាអេ”​សំរាប់​យូហ្គូស្លាវី​មិនមែន​ជា​តុលាការ​របស់​ប្រទេស​ណា​មួយ​ដូច​ដែល​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​ជា​តុលាការ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នោះ​ទេ។

Les co-avocats principaux  salariés du tribunal que Marcel LEMONDE qualifiait ces derniers d’ « ovnis judiciaires », ces derniers ont empêché les avocats du Comité des Victimes des Khmers Rouges (C.V.K.R.) de déposer la demande tendant à faire ajouter le crime de génocide perpétré contre les Khmers dits « population nouvelle » au crime contre l’humanité.   Les avocats des accusés, quant à eux, sont libres de faire tout ce qu’ils veulent sans subir aucune censure. Si certaines « défenseurs » des droits de l’homme ont placé leurs pions soit en tant qu’ assistant et/ou co-avocat principal cela n’explique pas pourquoi ils ont accepté de collaborer ainsi au détriment du droit fondamental de l’homme.

រឿង​និទាន​ខ្មែរមួយ​ស្តីអំពី​សត្វទន្យាយ​ធ្វើពុត​ជាស្លាប់​ស្តូកស្តឹង ទទឹង​ផ្លូវ។ អ្នកស្រុក​ដើរ​ទៅ​ប្រទះ​ឃើញ​ក៏​រើស​ឡើង​ទុក​ក្នុង​ល្អីចេក ទូល​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​មុខ​ទៀត។ ទន្យាយ​លួច​ឆី​ចេក​អស់ រួច​ក៏​ឃ្មាតខ្មី​លោតចុះ បោល​ពួន​ក្នុង​ព្រៃ​បាត់។ និស្ស័យ​អាក្រក់​អ្វី ក៏​ធ្វើ​ឲ្យ​រឿង​សាលាក្តី​ខ្មែរក្រហម​នេះ បោកប្រាស់​ជន​រងគ្រោះ​ដូច​ទន្សាយ​បោក​អ្នកស្រុក ? ភស្តុតាង​ដែល​លាត​ត្រដាង​​សំអាង​មកពី​ខាងដើម​ធ្វើ​មិន​ឲ្យ​ប្រកែក​បានឡើយ។​

En l’absence d’égalité entre « victime et accusé », d’une part, et d’autre part entre victimes elles-mêmes du crime de génocide le procès devient dès lors caricatural. Il engendre, par conséquent, la fracture entre vigilants et non vigilants, les victimes étant réduites au silence, les dégâts sont « historiques ». C’est à cause du  terreau du « collaborationniste » de certains acteurs du tribunal.

សាលក្រមថ្មីៗ នៃ​តុលាការ​កំពូល​ខ្មែរ​ក្រហម បាន​ទុក​ការ​ផ្តន្ទាទោស​អស់​មួយ​ជីវិត ដល់​នួន ជា និង​ខៀវ សំផន ថា ជាស្ថាពរ សមស្រប នឹង​សាលក្រម​នៃសាលាដំបូង។ គេ​ឃើញ​មាន​ប្រតិកម្ម​អបអរ​សាទរ ថា “នេះ​គឺ​ជា​ការព្រមាន​មួយថ្មី​ទៀត​ដល់​អ្នកដឹកនាំឯណា​ដែល​បាន​ឬ​កំពុង​ប្រព្រឹត្ត​ឃាតកម្ម​សម្លាប់​រង្គាល។​ជាការប្រសើរ ដោយ​មាន​ការ​ផ្តន្ទាទោស​កំពូល អំពី​សំណាក់​តុលាការ​កំពូល​ ប៉ុន្តែ​ជាការ​មិន​ប៉ិន​ប្រសប់​មួយ​នៃ​តុលាការ​ដំបូង​ដែល​បាន​ធ្វើ​អោយ​”កំពប់​តែអុង”​តាំង​ពីដើមទី​ដូចដែល​បាន​អធិប្បាយ​រួចហើយ។​

Au procès des nazis à Nuremberg, le tribunal a choisis la pendaison pour exécuter les condamnés à mort. Si on adoptait la pratique allemande ils auraient dû être décapités à la hache. En revanche, selon la pratique française ils auraient dû être guillotinés. La pendaison est anglo-saxonne. Au procès des Khmers rouges, ce sont également les juges anglo-saxons qui ont mené la dance. Effectivement le droit anglo-saxon n’accorde pas beaucoup d’importance aux victimes. Mais de là à commettre l’escroquerie intellectuelle ci-dessus démontrée, il fallait oser le faire ! Cependant, le travail de collaboration à cette œuvre de la part de certains « défenseurs » des droits de l’homme aggrave la honte du reniement du droit des victimes sans profit de prestige pour les « collaborationnistes ».

ប្រិយមិត្ត​អ្នកស្តាប់ ព្រឹត្តបត្តិ​នេះ គ្មានបំណង​ផ្ចាញ់​ប្រាជ្ញាអ្នកដទៃ​ឬបំភ្លៃ​ការពិត​ក៏ទេដែរ។ បើដំរី​ជើងបួន​គង់​មាន​ភ្លាត់ អ្នកប្រាជ្ញចេះ​ស្ទាត់​គង់​មាន​ភ្លេច ចុះ​បើ​ភ្លេច​ដោយ​ចេតនា​ដូច​មាន​ការ​បំបាត់​សិទ្ធ​ពួក​១៧​មេសា​ឬ​ក៏​ភ្លាត់​ដោយ​ប្រើ​បញ្ញាបោកបញ្ឆោត​តាម​បែប​វិសោធនកម្ម ច្បាប់​តុលាការ​រាប់មិន​អស់​មិនដែល​ឃើញ​មាន តើ​គួរ​ថា​នៅ​ “ស្ងៀម​ជាង​ស្រដី​”ឬ​ក៏​ថា​មនុស្ស​គេ​យកសំដី ដំរី​គេ​យក​ភ្លុក ?៕

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI