អានតួអត្ថបទ
ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក

ការប្រជែង​សព្វាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅក្នុង​សង្រ្គាម​ត្រជាក់

សំឡេង ០៨:២៥
ការបារម្ភ​ពី​គ្រោះមហន្តរាយ​​​ដោយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​គឺ​ជា​កត្តា​ដ៏​ចម្បងមួយ ដែល​មហាអំណាច​សង្រ្គាមត្រជាក់​មិនហ៊ាន​ផ្ទុះសង្រ្គាម​នឹងគ្នា​ដោយ​ផ្ទាល់
ការបារម្ភ​ពី​គ្រោះមហន្តរាយ​​​ដោយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​គឺ​ជា​កត្តា​ដ៏​ចម្បងមួយ ដែល​មហាអំណាច​សង្រ្គាមត្រជាក់​មិនហ៊ាន​ផ្ទុះសង្រ្គាម​នឹងគ្នា​ដោយ​ផ្ទាល់
ដោយ៖ សេង ឌីណា
៤៣ នាទី

នៅ​ក្នុង​នាទី​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់​យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​បន្ត​និយាយ​អំពី​សង្រ្គាម​ត្រជាក់ ដោយ​សូម​លើកឡើង អំពី​ការ​​ប្រជែង និង​ការ​ប្រឈមមុខដាក់គ្នា​ដោយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ រវាង​ប្លុក​លោក​ខាងលិច និង​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត។

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

នៅថ្ងៃ​ទី៦ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៥ នៅ​ពេល​ដែល​គ្រាប់បែក​នុយក្លេអ៊ែរ​​ដំបូង​បង្អស់​ត្រូវ​បាន​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ទម្លាក់​ទៅលើ​ទីក្រុង​ហ៊ីរ៉ូស្ហ៊ីម៉ា ពិភពលោក​ទាំងមូល​ចាប់ផ្តើម​មើលឃើញ អំពី​មហន្តរាយ ដែល​អាច​បង្ក​ឡើង​ដោយ​អាវុធ​ប្រល័យលោក​​ប្រភេទ​ថ្មី ហើយ​យុគសម័យ​នៃ​ការ​ប្រឈមមុខ​ដាក់​គ្នា​ដោយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ក៏​ចាប់ផ្តើមឡើង។

ភ្លាមៗ​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ សហរដ្ឋ​អាមេរិក គឺ​ជា​ប្រទេស​តែមួយគត់ ដែល​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ភាព​​​ជា​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ផ្តាច់មុខ​​នេះ​​​ត្រូវ​បិទបញ្ចប់ នៅ​ពេល​ដែល​សហភាព​សូវៀត​​ផលិត​បាន និង​ធ្វើការ​សាកល្បង​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ​នូវ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​ខ្លួន នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩។ ចាប់តាំង​ពីពេលនោះ​មក សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​សូវៀត​បាន​បន្ត​ធ្វើការ​​ប្រណាំងប្រជែង​គ្នា​ខាង​សព្វាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ ទាំង​​ខាង​បរិមាណ (​ចំនួន​ក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរ) ទាំង​ខាង​គុណភាព (ការ​ផលិត​ក្បាលគ្រាប់​នុយក្លេអ៊ែរ​ដែល​មាន​ទំហំ​កាន់តែ​តូច តែ​មាន​កម្លាំង​ផ្ទុះ​កាន់តែ​ខ្លាំង) និង​ទាំង​​មធ្យោបាយ​ក្នុងការ​ទម្លាក់​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ (ការអភិវឌ្ឍ​បច្ចេកវិទ្យា​ផលិត​មីស៊ីល​អន្តរទ្វីប យន្តហោះ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែករយៈចម្ងាយឆ្ងាយ និង​មីស៊ីល​បាញ់ចេញ​ពី​នាវាមុជទឹក​ ជាដើម)។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥២ ចំនួន​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​បាន​កើនឡើង​ដល់​បី​ប្រទេស ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​សាកល្បងប្រកបដោយជោគជ័យ​នូវ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។ តាមការពិត អង់គ្លេស​បាន​ចូលរួម​សហការ​​ជាមួយ​អាមេរិក តាំង​ពី​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២​ម៉្លេះ នៅ​ក្នុង​គម្រោង​សម្ងាត់​សិក្សា​ពី​ការ​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ (The Manhattan Project)។ តាម​រយៈ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​នេះ​​ បូករួម​ជាមួយ​នឹង​​ចំណេះដឹង​ខាង​រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ​របស់​ សំណាក់​អ្នក​វិទ្យាសាស្រ្ត​អាល្លឺម៉ង់ ដែល​បាន​រត់ភៀសខ្លួន​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​របស់​ហ៊ីត្លែរ ទៅ​ជ្រកកោន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អង់គ្លេស នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សម័យ​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ដែល​អង់គ្លេស​អាច​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​បាន។
 

បន្ទាប់​ពីអង់គ្លេស ប្រទេស​ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ទី៤ គឺ​បារាំង។ ក៏ប៉ុន្តែ ខុសពី​អង់គ្លេស បារាំង​រៀបចំ​បង្កើត​កម្មវិធី​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ដោយ​ខ្លួនឯង​សុទ្ធសាធ ដោយ​មិន​បាន​ទទួល​ជំនួយបច្ចេកទេស ឬ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នោះទេ។ កម្មវិធី​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​បារាំង​អាច​ធ្វើទៅបាន ដោយសារ​តែ​បារាំង​មាន​អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​ក្នុងស្រុក គឺ​អ្នក​វិទ្យសាស្រ្ត​ដែល​គេ​ចាត់​បញ្ចូល​ថា​ជា​បិតា​នៃ​ទ្រឹស្តី​រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ រួមជាមួយ​នឹង​អ្នក​វិទ្យាសាស្រ្ត​របស់​អាល្លឺម៉ង់។ បារាំង​បាន​ចំណាយ​ពេល​យូរ ដើម្បី​​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ គឺ​ដោយសារ​តែ​បញ្ហា​ហិរញ្ញវត្ថុ​ផង និង​ជាពិសេស គឺ​មក​ពី​កង្វះ​ឆន្ទៈ​នយោបាយ។

កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​បារាំង​បាន​ចាប់ផ្តើម​ជាដំបូង នៅ​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៥០ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលនោះ កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​បារាំង​គឺ​ជា​កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​សុទ្ធសាធ គឺ​​មាន​គោលដៅ​ត្រឹមតែ​ផលិត​ថាមពល​អគ្គិសនី​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដោយ​គ្មាន​បំណង​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​នោះទេ។ អ្វីៗ​ត្រូវ​ប្រែប្រួល​​ដោយសារ​តែ​វិបត្តិ​ព្រែកជីកស៊ុយអេ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៦។

នៅ​ក្នុង​វិបត្តិ​ព្រែកជីកស៊ុយអេ​នោះ នៅ​ពេល​ដែល​កងទ័ព​​បារាំង រួមជាមួយ​នឹង​អង់គ្លេស និង​អ៊ីស្រាអែល​ចូល​ឈ្លានពាន​អេហ្ស៊ីប ប្រទេស​ទាំង ៣ ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​​ជាមួយ​នឹង​សហភាព​សូវៀត​ផង និង​ជាមួយ​នឹង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ផង។ នៅពេលនោះ លោក Nikita Krushchev មេដឹកនាំ​សហភាព​សូវៀត​បាន​​​គំរាម​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ ប្រសិនបើ​អង់គ្លេស បារាំង និង​អ៊ីស្រាអែល ​មិន​បញ្ឈប់​ការ​ឈ្លានពាន​ទៅលើ​អេហ្ស៊ីប។ ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​គំរាម​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​នេះ មេដឹកនាំ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​មិនត្រឹមតែ​មិនចេញ​មុខការពារ​ប្រទេស​ជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​ខ្លួន​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ ថែមទាំង​បាន​ដាក់​សម្ពាធ​​ទៅលើ​​បារាំង អង់គ្លេស និង​អ៊ីស្រាអែល​ឲ្យ​ដកថយចេញ​ពី​អេហ្ស៊ីប ដោយ​ព្រមាន​ថា បើ​ពួកគេ​មិនដកថយ​ទេ ពួកគេ​នឹង​ត្រូវ​ទទួលរងនូវ​ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច។​ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ស្ថានភាព​នោះហើយ ដែល​មេដឹកនាំ​បារាំង​​បាន​សម្រេច​ថា​ បារាំង​ត្រូវ​តែ​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បី​ពង្រឹង​វិស័យ​ការពារជាតិ និង​រក្សា​ជំហរ​ជា​ប្រទេស​មហាអំណាច​ ដោយ​មិន​ពឹង​លើ​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ សេចក្តីសម្រេច​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៨ នៅពេល​ដែល​ឧត្តមសេនីយ៍ Charles de Gaulle វិលត្រឡប់​មក​កាន់តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី​ ហើយ​២ឆ្នាំ​ក្រោយមក គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦០ បារាំង​ក៏​ផលិត​ និង​សាកល្បង​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ​នូវ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​ខ្លួន។
 

គ្រាប់បែក​នុយក្លេអ៊ែរ "Little Boy" នៅមុនពេល​ដាក់​លើ​យន្តហោះ​ទៅទម្លាក់​លើ​ទីក្រុង​ហ៊ីរ៉ូស្ហ៊ីម៉ា
គ្រាប់បែក​នុយក្លេអ៊ែរ "Little Boy" នៅមុនពេល​ដាក់​លើ​យន្តហោះ​ទៅទម្លាក់​លើ​ទីក្រុង​ហ៊ីរ៉ូស្ហ៊ីម៉ា

នៅ​អាស៊ី មេដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន ម៉ៅសេទុង ​បាន​សម្រេច​បង្កើត​កម្មវិធី​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ នៅ​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៥៤ គឺ​នៅ​ក្រោយ​ពី​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ជាច្រើន​លើកច្រើន​សា គឺ​នៅ​ក្នុង​សង្រ្គាម​កូរ៉េ​ឆ្នាំ​១៩៥០-១៩៥៣​ម្តង និង​ម្តងទៀត ​ជម្លោះ​ប្រដាប់​អាវុធ​ជាមួយ​តៃវ៉ាន់ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៤-១៩៥៥ ហើយ​ជា​រឿយៗ​មេដឹកនាំ​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​ដកថយ​ ដោយសារ​តែ​ខ្លាច​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​អាមេរិក។ ថ្វីដ្បិត​តែ​ចិន​មាន​សហភាព​សូវៀត​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏ប៉ុន្តែ ម៉ៅសេទុង​មិន​​ចង់​ពឹងផ្អែក​លើ​ប្រទេស​ដទៃ ទើប​សម្រេច​ថា​ចិន​ត្រូវ​តែមាន​​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​​ផ្ទាល់​ខ្លួនឯង។ កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​យោធា​របស់​ចិន​បាន​ចាប់ផ្តើម​ដំណើរការ​យ៉ាងសកម្ម​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៨ ដោយ​មាន​ជំនួយ​ខាង​បច្ចេកទេស​ពី​សហភាព​សូវៀត ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៤ ចិន​ក៏​​ផលិត​បាន និង​ធ្វើការ​សាកល្បង​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ​នូវ​គ្រាប់បែក​នុយក្លេអ៊ែរ​ទីមួយ​របស់​ខ្លួន។

គិតមក​ទល់​ពេលនោះ ចំនួន​ប្រទេស​ដែល​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​បាន​កើនឡើង​ដល់ ៥ប្រទេស គឺ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក សហភាព​សូវៀត អង់គ្លេស បារាំង និង​ចិន ហើយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នានោះ ចលនា​ប្រឆាំង​នឹង​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​រីកដុះដាល​យ៉ាងខ្លាំង​ផងដែរ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨ ពោលគឺ ៤ឆ្នាំ ក្រោយ​ពី​ចិន​ផលិត​បាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ សន្ធិសញ្ញា​មិនរីកសាយភាយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​​​ចុះហត្ថលេខា​ ហើយ​សន្ធិសញ្ញា​នេះ បាន​​ចូល​ជា​ធរមាន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧០។

តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​នេះ ប្រទេស​​ទាំង ៥ ដែល​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​រួចទៅហើយ ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួលស្គាល់​ថា​ជា​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ ដែល​​អាច​បន្ត​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​តទៅទៀត ក៏ប៉ុន្តែ មិនត្រូវ​ផ្ទេរ​បច្ចេកវិទ្យា​នុយក្លេអ៊ែរ​នេះ​ទៅ​ប្រទេស​ដទៃ ក្រៅតែ​ពី​បច្ចេកវិទ្យា​ក្នុង​គោលដៅ​ស៊ីវិល។ ចំណែកឯ​ប្រទេស​ដែល​មិនទាន់​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​វិញ មាន​សិទ្ធិ​បង្កើត​កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល ក៏ប៉ុន្តែ កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​យោធា​ត្រូវ​ហាមឃាត់​ដាច់ខាត។

គោលដៅ​ចម្បង​បំផុត​នៃ​សន្ធិសញ្ញា​មិនរីកសាយភាយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​នេះ គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​កុំ​ឲ្យ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ត្រូវ​រីកសាយភាយ​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ផ្សេងទៀត ក្រៅពី​ប្រទេស​ទាំង ៥ ដែល​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​រួចទៅហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅទីចុងបំផុត​ទៅ បច្ចេកវិទ្យា​នុយក្លេអ៊ែរ​យោធា​នៅតែ​បន្ត​រីករាលដាល ដោយ​ឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន និង​អ៊ីស្រាអែល​​មិនព្រម​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​មិនរីកសាយភាយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ ហើយ​បាន​នាំគ្នា​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​រៀងៗខ្លួន។ ចំណែក​កូរ៉េ​ខាងជើង​វិញ​​បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​នេះ​រួចហើយ ក៏ប៉ុន្តែ បាន​ដកខ្លួន​ចេញវិញ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ រួច​ហើយធ្វើការ​សាកល្បង​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ជា​បន្តបន្ទាប់ ចាប់តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៦៕

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI

រកមិនឃើញអត្ថបទដែលស្វែងរកទេ

មិនមាន​អត្ថបទ​ដែលអ្នកព្យាយាមចូលមើលទេ