អានតួអត្ថបទ
នាទី​ខ្ញុំ​និយាយ​ពីរ​ភាសា (Chronique bilingue)

តួនាទី​និង​សារៈសំខាន់​នៃ​សារមន្ទីរ ​(Le Musée)

សំឡេង ០៨:៥៤
៤៣ នាទី

នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍​នេះ​ ថាច់ ដេត សូមលើក​យកក​មក​ពន្យល់​ជូន​លោក​អ្នកស្តាប់​វិទ្យុបារាំង​អន្តរជាតិ អំពី​​តួនាទី និង​សារៈសំខាន់ នៃ​សារមន្ទីរ។

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

សេចក្ដី​បក​ស្រាយ​របស់​ខ្ញុំ​បាទ​សំអាង​ទៅ​លើ​អត្ថបទ​របស់​អ្នក​ស្រី​ Gabrielle Abbe ដែល​នឹង​ចេញ​ផ្សាយ​ក្នុង​ទស្សនាវដ្ដី​សិក្សាចក្រ​លេខ​១២-១៣​ឆាប់ៗ​នេះ ។ ប៉ុន្តែ​មុន​នឹង​និយាយ​អំពី​សារមន្ទី​ជាតិ​នៅ​ភ្នំពេញ​ ខ្ញុំបាទ​នឹង​ពិគ្រោះ​អំពី​ការ​បង្កើត​សារមន្ទី​ជាទូទៅ​។

Je vous présente d’abord quelques repères sur l’histoire de musée avant de parler du Musée national de Phnom Penh. Le mot « musée » vient du grec mouseion, petite colline où séjournent les muses. Les Muses, que l’on peut comparer aux ទេវតា en khmer, sont les filles de Zeus et de Mnémosyne (déesse de la Mémoire et du langage), elles présidaient aux Arts.

នៅ​សម័យ​ប្រទេស​ក្រិច​បូរាណ ពាក្យ​ថា​ Musée​ ក្នុង​ភាព​ជាក់​ស្ដែង គឺ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទី​កន្លែង​ពីរ​ប្រភេទ​ខុស​គ្នា​។ ប្រភេទ​ទីមួយ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទីកន្លែង​ដែល​ប្រំមូល​ផ្ដុំ​នូវ​វត្ថុ​ផ្សេងៗ​ និង​មាន​អម​ទៅ​ដោយ​បន្ទប់​អាន​សៀវភៅ ព្រម​ទាំង​សាលា​ជំនុំ ថែម​ទៀត​។ សារមន្ទី​ប្រភេទ​នេះ​មាន​តួនាទី​សម្រាប់​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​ផ្នែក​ចំណេះ​ដឹង​និង​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​លើ​វត្ថុ​ទាំង​នោះ ។

La seconde se rapproche de notre conception contemporaine du musée comme lieu de conservation des collections et met ces dernières à disposition « à la seule fin de la délectation des amateurs », pour reprendre Pausanias dans sa Description de la Grèce. Sous le règne de l’empereur Auguste, les collections d’art connaissent un succès fulgurant. Les œuvres grecques confisquées à l’ennemi sont exposées et rassemblées dans des lieux publics dans le but politique de montrer la suprématie de Rome.

នៅ​សម័យ​កណ្ដាល​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អឺរុប សមុច្ច័យ​ដំបូង​គេ​ គឹ​ចេញ​មក​ពី​បុគ្គល​ឯកជន​ ជាពិសេស​ក្រុម​អភិជន ។ សមុច្ច័យ​ជំនាន់​នោះ​ច្រើន​សម្បូរ​ទៅដោយ​វត្ថុ​ប្រើប្រាស​សម្រាប់​ជីវិត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ឬ​រូប​គំនូរ​ឬ​រូប​ចម្លាក់​ដែល​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ជិវិត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​នៅ​សម័យ​នោះ ។ ចំណែក​ឯ​សមុច្ច័យ​ដែឡ​មាន​នៅ​តាម​វិហារ​សាសនា​កាតូលិក​វិញ​គឺ​សម្បូរ​ទៅដោយ​ធាតុ​អ្នក​បួស អ្នក​សច្ចំ​ប្រៀប​បាន​ទៅ​នឹង​កន្លែង​តាំង​គ្រឿង​សការៈ​បូជា ។

Mû par sa volonté de comprendre le monde, l’homme du xvie siècle n’accumule pas les œuvres d’art de façon mercantile mais entretient avec elles un dialogue privilégié ; il veut les analyser et les comparer. Le développement des cabinets de curiosité reflète le goût de l’époque pour l’exceptionnel, le rare, l’étrange. Ainsi, François Ier réunit-il une remarquable collection d’œuvres en provenance du Brésil.

ចូល​មក​ដល់​សតវត្ស​ទី​១៧ គេ​អាច​ប្រមាណ​ដឺង​នូវ​អំណាច​មហិទ្ធរិទ្ធ​នៃ​ព្រះរាជា​ណា​មួយ​បាន​ដោយ​មើល​ទៅ​លើ​សមុច្ច័យ​របស់​ព្រះអង្គ ។ ព្រះ​រាជា​គ្រប់​អង្គ​តែង ខំ​សន្សំ​នូវ​វត្ថុ​ចម្លែក​ៗ​មក​ពី​ប្រទេស​ឆ្ងាយ​ៗ ដើម្បី​ទុក​បង្ហាញ​អ្នក​ប្រាជ្ញ និង​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​សិល្បៈ​។

Le siècle des Lumières et la Révolution française vont bouleverser l’approche muséale. Ainsi, le statut de l’œuvre d’art change et il revient au musée d’éduquer le peuple, de lui permettre l’accès au Beau. En résumé, il contribue à ce que l’art devienne public et les philosophes s’insurgent contre la pratique des collectionneurs privés qui ne permettent pas à la société de profiter des œuvres.

ប៉ុន្តែ ត្រូវ​រងចាំ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៧៩១​ឯណោះ​ទើប​គំនិត​ដ៏​ឧត្ដម​នេះ ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការពិត​ទៅ​បាន​ គឺ​នៅ​ពេល​ដែល​សារមន្ទី​ Louvre បាន​ប្ដូ​ទៅ​ជា​សារមន្ទី​កន្លែង​សម្រាប់​រក្សា នូវ​វត្ថុ​នៃ​ការសិក្សា​និង​សិល្បៈ ។ រដ្ឋ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ផ្ដល់​ថវិការ​សម្រាប់​ស្ថាបនា​មន្ទី​ដើម្បី​រក្សា​កេរ្តិ៍​ដំណែល​រួម ។

Désormais, ce musée a pour vocation de former le goût du public, d’acquérir des œuvres, d’inventorier, de classer, d’authentifier et de restaurer. La muséologie, qui apparaît à cette époque, a ainsi pour but d’étudier le rôle du musée dans la société.

នៅ​សតវត្ស​ទី​១៩ ដោយសារ ខ្វះ​ធនធាន​មនុស្ស​ផង និង ថវិការ​ផង​នោះ សារមន្ទី​បាន​ត្រូវ​គេ​ទុក​ចោល​ដោយ​គ្មាន​អ្នក​ថែទាំរក្សា​។ សមុច្ច៏យ​ដែល​មាន​មក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​បាន​ត្រូវ​គេ​ទុក​ចោល​។ ទោះជា​មាន​ការ​បើក​ចំហ​ឲ្យ​ប្រជាជន​ទូទៅ​អាច​ចូល​ទស្សនា​បាន គឺ​សម្បូរ​ទៅ​ដើយ​ភ្ញៀវ​វណ្ណៈតូច​តាច​។

Le XXe siècle, poursuit d’abord la lancée du XIXe en créant un nombre impressionnant de musées : scientifiques (palais de la Découverte en 1936), commémoratifs (Clémenceau), de collectionneurs (Camondo), d’artistes (Rodin), d’histoire spécialisée (musique, médecine…).

សារមន្ទីរ​នៅ​ក្រៅ​ទ្វីប​អឺរុប​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៩ ក្នុង​បរិបទ​ដែល​ពួក​មហាអំណាច​អឺរុប​ជំនាន់​នោះ​ដាក់​អាណានិគម​លើ​ប្រទេស​ផ្សេងៗ ។ នៅ​តំបន់​អាស៊ី ​វប្បធ៌ម​ជា​វិស័យ​មួយ​នៃ​ការ​ប្រគួត​ប្រជែង​ឥទ្ធិពល​រវាង​បណ្ដាប្រទេស​អាណានិគម​និយម​ទាំង​នោះ ប្រៀប​បាន​ទៅ​នឹង​ការ​ប្រកួត​ប្រប្រជែង​ផ្នែក​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ ឬ សេដ្ឋកិច្ច​ដែរ​។

Sur le terrain ceci se traduit par la multiplication des expéditions scientifiques, la création des sociétés savantes et la création des musées chargés d’étudier, de préserver et de mettre en valeur les richesses des pays placés sous leur domination. Dans ce domaine, les puissances britanniques et les néerlandaise sont pionnières, comme en témoignent leurs nombreuses créations de la fin du 18ème et des débuts du 19ème siècle.

Dès 1778, la Société batave des Arts et des Lettres crée un musée à Batavia (actuelle Jakarta). Le musée de Colombo fut construit en 1847 et accessible au public en 1877. Celui de Bangkok en 1858.

នៅតំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ដែល​នៅ​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង​ជំនាន់​នោះ ត្រូវ​រង​ចាំ​ឆ្នាំ​១៩០១​ទើប​រដ្ឋបាល​បារាំង​ តាម​រយៈសាលា​បារាំង​ចុង​បូរពា​ EFEO ក៏សាង​សារមន្ទីរ​ឥណ្ឌូចិន​នៅ​ទីក្រុង​សាយហ្គន ដែល​ខ្មែរ​សម័យ​នោះ​នៅ​ហៅថា​ព្រៃនគរ​គ្រប់​គ្នា​នៅ​ឡើយ ។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៥ លោក​រ៉េស៊ីដង់​ប្រចាំ​ស្រុក​ខែ្មរ​ឈ្មោះ Jules Morel បាន​ធ្វើការ​ស្នើរ​សុំ​បង្កើត​សារមន្ទី​ផ្នែក​បូរាណ​វិទ្យា​និង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​មួយ​នៅ​ភ្នំពេញ ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ប្រចាំ​ឥណ្ឌូចិន​ទូទៅ ។ រហូត​មក​ដល់​ពេល​នោះ វត្ថុបូរាណ​ខ្មែរ​មាន​តាំង​នៅ​តែ​ប្រទេស​យូន​ហាណូយ​និង​នៅ​សារមន្ទី​បណ្ណោះ​។ នៅ​ពេល​នោះ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ប្រចាំ​ឥណ្ឌូ​ចិន​ក៏​យល់​ព្រម​អនុញ្ញាត្តិ​ឲ្យ​កសាង​អាគារ​មួយ​សម្រាប់​សារមន្ទី​នេះ​នៅ​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង។

Ce musée n’avait pas vraiment les fonctionnalités de musée à proprement parler, il ressemblait plus à un dépôt des pièces d’arts. Ce n’est qu’en 1917 lorsque que fut né le Musée d’Albert Sarraut qui est devenu plus tard le Musée National de Phnom Penh Actuel. À l’origine de la création de ce musée, il y a le projet du gouverneur général de l’Indochine Albert Sarraut, qui souhaite en 1916 créer une nouvelle école d’art à Phnom Penh. Dans la perspective de réformer l’enseignement50 il veut remplacer la section artistique de l’École professionnelle par une véritable école d’art, détachée de la technique.

លោក​ហ្គូវ័រនែរ Albert Sarraut បាន​ស្នើសុំ​លោក​ Georges Groslier ​ដែល​ជា​វិចិត្រករ ឲ្យ​ទទួល​ខុសត្រូវ​សាង​សង់​អាគារ​សារមន្ទី​សព្វ​ថ្ងៃ​នៅ​ជាប់​និង​សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ត​វិចិត្រសិល្បៈ ។

 

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI

រកមិនឃើញអត្ថបទដែលស្វែងរកទេ

មិនមាន​អត្ថបទ​ដែលអ្នកព្យាយាមចូលមើលទេ