នាទី​ខ្ញុំ​និយាយ​ពីរ​ភាសា (Chronique bilingue)

ប្រវត្តិរថភ្លើង - L’histoire du transport férroviaire

សំឡេង ០៩:៤២

នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍​នេះ​ ថាច់ ដេត សូមលើក​យកក​មក​ពន្យល់​ជូន​លោក​អ្នកស្តាប់​វិទ្យុបារាំង​អន្តរជាតិ អំពី​​ប្រវត្តិ​នៃ​រថភ្លើង។ រថភ្លើង ដែល​សព្វថ្ងៃ​នេះ ​នៅតែ​ជា​មធ្យោបាយ​ធ្វើ​ដំណើរ​ពេញនិយម​ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ទូទៅ ក្នុង​ពិភពលោក ទាំង​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍ និង​ប្រទេស​ជឿនលឿន។

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងែ​ផ្លូវ​ដែក​ដែល​នៅ​មាន​សេស​សល់​លែង​មាន​រថ​ភ្លើង​ដឹក​អ្នក​ដំណើរ​បរលើ​ដូច​សម័យ​មុន​ទៀត​ហើយ ដោយសារ​តែ​ផ្លូវ​ដែក​ទាំង​នោះ និង​គ្រឿង​រថ​ភ្លើង​ដែល​នៅ​សេស​សល់​ ចាស់​ហួស​សម័យ​នឹង​អាច​ប្រើ​បាន។ ប៉ុន្តែ​នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​ទូទៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​រថភ្លើង​ជា​វិធី​ធ្វើ​ដំណើរ​ដែល​គេ​នៅ​ពេញ​និយម​នៅ​ឡើយ មិន​ថា​នៅ​ប្រទេស​ជឿន​លឿន​ឬ​ប្រ​ទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍ​នោះ​ទេ។

Avant de parler de la place du train parmi les moyens de transports à l’heure actuelle dans le monde, je vous invite d’abord à découvrir l’origine et le développement du chemin de fer au cours de son histoire. Il est difficile de dater le début du chemin de fer ; tout dépend de l’objet dont nous parlons : de l’invention des rails pour des voitures tractées par des forces mécaniques ou de la première locomotive à vapeur sur des chemins de fer ?

បើ​និយាយ​ពី​ដើម​កំណើត​នៃ​ផ្លូវ​ដែក គេ​អាច​កំណត់​បាន​ថា​កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៨០២ នៅ​ពេល​ដែល​លោក​វិស្វករ​ជន​ជាតិ​អង់គ្លេស​ម្នាក់​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ William Jessop ​បាន​សង់ ផ្លូវ​ដែក​ខ្សែ​ដំបូង​បង្អស់​ក្នុង​លោក​ នៅ​ខាង​ត្បូង​ទី​ក្រុង​ឡុនដុន សំរាប់​រទេះសេះ។ ភ្លូវ​ដែក​ជួយ​ឲ្យ​រទេះសេះ​អាច​កើន​ល្បឿន​បាន​កាន់​តែ​លឿន​ជាង​ផ្លូវដី​ឬ ផ្លូវ​ថ្ម​។ តែ​ផ្លូវ​ដែក​សំរាប់​រថភ្លើង​ប្រើ​ថាមពល​ចំហាយទឹក​មុន​គេ​បង្អស់​ក្នុង​លោក​បាន​កើត​ចេញ​ពី​ស្នាដៃ​របស់​វិស្វករ​ជនជាតិ​អងគ្លេស​ដែរ គឺ​លោក George Stephenson នៅ​ឆ្នាំ​១៨២៥​។

Ainsi, la locomotive à vapeur fut inventée au tout début de la révolution industrielle, et le chemin de fer devint un rouage essentiel de l'industrialisation, qui nécessitait le déplacement rapide des marchandises et de la main-d'œuvre. Au début, il était en concurrence avec le transport fluvial, mais rapidement le chemin de fer s'imposa grâce à la machine à vapeur, à l'amélioration de la voie et à la possibilité de construire des lignes de chemin de fer là où les canaux hydrauliques étaient impraticables.

ត​មក​ទៀត​ប្រទេស​ទាំង​ឡាយ​នៅ​អឺរុប​និង​នៅ​អាមេរិច​សម័យ​នោះ​ដែល​បាន​ឈាន​ចូល​ក្នុង​យុគ​កាល​អភិវឌ្ឍន៍​វិស័យ​ឧស្សាហកម្ម​ក៏​បាន​ធ្វើ​តាម​ប្រទេស​អងគ្លេស​ ចាប់​ផ្ដើម​សាង​សង់​និង​ពង្រីក​ប្រព័ន្ធ​ផ្លូវ​រថភ្លើង​ក្នុង​ផ្ទៃ​ប្រទេស​និមួយ​ៗ​។ ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អឺរុប​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​សម័យ​កាល​នៃ​សតវត្ស​ទី​១៩​នេះ​ថា​ សម៍យ​កាល​ផ្លូវ​ដែក។ ផ្លូវដែក​ខ្សែ​មុន​ដំបូង​គេ​បង្អស់​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​បាន​ចាប់​បើក​ប្រើ​ក្នុង​ការ​ដឹក​ជញ្ជូន​ធ្យូង​ថ្ម​នៅ​ឆ្នាំ​១៨២៧ គឺ​ផ្លូវ​ដែក​ដែល​ត​ភ្ជាប់​ទី​ក្រុង​ Saint-Étienne និង ទីក្រុង Andrézieux ។ បន្ទាប់​មក​ផ្លូវ​នេះ​បាន​បើក​ឲ្យ​អ្នក​ដំណើរ​ទូទៅ​ប្រើ​ប្រាស​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៨៣២​។

Le développement des chemins de fer en France allait ensuite s'accélérer avec la construction de diverses lignes, malgré la concurrence d'un important réseau de canaux hydrauliques. L’école d’ingénieurs des travaux publique, les Ponts & Chaussées ont défini, dans les années 1840, les chemins de fer comme les « canaux secs », simples compléments des canaux d'eau. L'Etat tente dans un premier temps d'organiser le développement des chemins de fer par le biais des concessions qu'il accorde, mais qui ne permettent toutefois pas de réaliser un plan d'ensemble. Celui-ci ne sera possible qu'à partir de la loi du 11 juin 1842, qui instaure un principe nouveau de partenariat entre l'Etat et les entreprises.

ច្បាប់​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ពង្រីក​ប្រព័ន្ធ​ផ្លូវ​ដែក​ក្នុង​វិស័យ​ពាណិជ្ជកម្ម​នៅ​ប្រ​ទេស​បារាំង​សម័យ​នោះ ​មិន​បាន​ទទួល​ការ​គាំទ្រ​ទាំង​ស្រុង​ពី​សំណាក់​ប្រជា​ជន​និង​ពី​សមាជិក​រដ្ឋសភា​បារាំង​ទាំង​អស់​នោះ​ទេ។ មាន​សំឡេង​អ្នក​ប្រឆាំង​មួយ​ចំនួន​ធំ​ ដែល​ខ្លាច​ការ​ជិះ​រថភ្លើង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​បញ្ហា​ដល់​សុខ​ភាព​របស់​អ្នក​ធ្វើ​ដំណើរ ដូច​ជា​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូច​ត្រជៀក​ដោយសារ​សូរ​សំឡេង ធ្វើ​ឲ្យ​ខូច​ភ្នែក​និង​ខួរក្បាល​ដោយ​សា​ល្បឿន​លឿន។ សូម​បញ្ជាក់​ថា​សម័យ​នោះ​ល្បឿន​រថភ្លើង​មិន​អាច​លឿន​លើស​ពី​ ៥០​គម. ក្នុង​មួយ​ម៉ោង​នោះ​ឡើយ។

À la fin de la Seconde Empire, la France reste un pays très en retard en termes du développement des chemins de fer par rapport à d’autres pays tels que l’Angleterre, la Belgique ou les États-Unis. L'expansion boursière des années 1840 en Angleterre donne à ce pays la moitié des 9500 kilomètres de rail européen en 1845, lors de l'épisode de la "railway mania". En Europe et en Amérique du Nord, la période de plus grand développement du chemin de fer va de 1848 à 1914. L’enthousiasme ferroviaire de l'Allemagne fait que le pays compte vers 1870 près de vingt mille kilomètres de voies8. La France atteint seulement 15 600 km de voies ferrées en 1870, contre 24 900 en Angleterre.

ក្រោយ​ពី​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​មួយ​ដែល​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៤​ ចប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៨ ផ្លូវ​រថ​ភ្លើង​នៅ​បន្ត​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​ជា​និច្ច ជាពិសេស​ផ្លុវ​ដែល​មាន​គម្លាត​តូច​សំរាប់​រថ​ផ្លូវ​ជិត។ ក្នុង​សម័យ​នោះ រថភ្លើង​មាន​គូរ​ប្រណាំង ប្រជែងថ្មីមួយ​គឺ រថយន្ត​ តែ​ក្នុង​ចម្ងាយ​ជិតៗ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ​ក្រោយ​ពី​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទីពីរ (១៩៣៩-១៩៤៥) រថភ្លើង​មាន​គូរប្រជែង​ថ្មី​មួយ​ទៀត​សមរាប់​ការធ្វី​ដំណើរ​ចម្ងាយ​ឆ្ងាយ គឺយន្ត​ហោះ។

Malgré les concurrences des voitures et des avions, le train reste le moyen de transport dominant dans le domaine de transport des voyageurs et des marchandises. Il continue à se développer toute au long du 20ème siècle. On passe de la locomotive à vapeur à la locomotive à essence au tournant du début du 20ème siècle, et ensuite à la locomotive électrique dans les années 1950. La dernière innovation dans les chemins de fer est celle de l’invention de Train à Grande Vitesse (TGV) en France, après la crise pétrolière en 1973 afin de réduire la consommation d’énergie et de faire face à la concurrence des voitures et des avions.

ខ្សែរ​រថភ្លើង​ល្បឿន​លឿន​ហៅ​ថា​ TGV ទី​មួយ​បាន​បើក​ឲ្យ​អ្នក​ដំណើរ​រវាង​ទីក្រុង​ប៉ារីស៍​និង​ទីក្រុង​ Lyon ជិះ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨០ ។​ពេល​នោះ​ TGV អាច​រថ​ដល់​ល្បឿន​៣៨០​គម./​ម។ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០០៧ TGV ផ្លូវ​ឆ្ងាយ​កាត់​បណ្ដា​ប្រទេស​អឺរុប រថ​ដល់​ល្បឿន​៥៧៤គម./​ម។ ពី​ប៉ារីស៍​ទៅ​ម៉ាកសីយ​ដែល​មាន​ចម្ងាយ​ជិត​៩០០គម.​គេ​ចំណាយ​ពេល​ថ្វើ​ដំណើរ​អស់​តែ​បី​ម៉ោង​ប៉ុណ្ណោះ។ បើ​ប្រៀបប​ទៅ​ការ​ថ្វើ​ដំណើរ​តាម​យន្ត​ហោះ​ រថ​ភ្លើង​ធ្វើ​ឲ្យ​ចំណេញ​ពេល​ច្រើន​ជាង ព្រោះ​តាម​យន្ត​ហោះ អ្នក​ដំណើរ​ត្រូវ​ ចំណាយ​ពេល​ទៅ​ព្រលន​យន្ត​ហោះ​ដែល​ឋិត​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ទី​ក្រុង បន្ទាប់​មក​ត្រូវ​ទៅ​ដល់​មួយ​ម៉ោង​មុន​យន្ត​ហោះ​ឡើង។ ពេល​ទៅ​ដល់​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​ធ្វើ​តំណើរ​ទៅ​ចូល​ទី​ក្រុង​ថែម​ទៀត​។​ រយៈពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​អស់​តែ​មួយ​ម៉ោង​មែន​ពី​ប៉ារីស៍​ទៅ​ម៉ាកសីយតាម​យន្តហោះ តែបើសរុប​តាំង​ពី​ពេល​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​ទៅ​ដល់​ពេល​ទៅ​ដល់​ទី​ស្នាក់​នៅ​នៅ​ទី​ក្រុង​ម៉ាក​សីយ៍​គឺ​ចំណាយ​ពេល​អស់​ច្រើន​ជាង​ការ​ធ្វើដំណើរ​តាម​រថភ្លើង​ជិត​ពិរ​ដង។

Au cours du XXe siècle, aux États-Unis, les modes routier et aérien ont pratiquement éliminé le rail pour les déplacements de voyageurs à longue distance. Cependant le chemin de fer reste le mode dominant pour le transport des marchandises. En Europe et dans certains pays d'Asie, la place du chemin de fer dans les transports de voyageurs reste importante. Depuis ces 15 dernières années, la France vend la technologie de TGV à beaucoup de pays dans le monde, notamment à la Chine.

នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ ខ្សែ​រថភ្លើង​ទីមួយ​បាន​សង់​រួច​នៅឆ្នាំ​១៩៣១​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង​។ ខ្សែនេះ​ភ្ជាប់​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ទៅ​សិរី​សោភ័ណ្ឌ រថភ្លើង​នេះ​ប្រើ​ឱស​។ ខ្សែទី​ពីរ​ដែល​ភ្ជាប់​ភ្នំពេញ​ទៅ​ទីក្រុង​ព្រះ​សីហនុ​បាន​សង់​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦០។ ចាប់​ពី​ទសវត្ស​១៩៩០​មក នៅ​ប្រ​ទេស​ខ្មែរ​គេ​លែង​និយម​ធ្វើដំណើរ​តាម​រថ​ភ្លើង​តទៅ​ទៀត​ព្រោះ​ត្រុវ​ចំណាយ​ពេល​យូរ​ជាង​ឡាន​ឆ្ងាយ​ពេក។ ដោយ​សារ​សង្គ្រាម​និង​ដើយ​សា​គ្មាន​អ្នក​ដាក់​វិនិយោគ​ទន​ ផ្លូវ​រថ​ភ្លើង​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ទុក​ចោល​ឲ្យ​ចាស់​ទ្រុត​ទ្រោម​រហូត​ដល់​ប្រើ​ការ​លេង​កើត​។

Actuellement, le projet de rénovation de ces deux lignes de chemin de fer au Cambodge est en cours de réalisation. Ce projet est avant tout destiné à développer le transport des marchandises et à désengorger les routes.

 

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI