អានតួអត្ថបទ
បារាំង

ស្វែងយល់​អំពី​ចលនា​បាតុកម្ម និង​កូដកម្ម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ពេលនេះ

បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​នៅ​បារាំង
បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​នៅ​បារាំង ©Reuters
ដោយ៖ សេង ឌីណា
៥០ នាទី

សមរភូមិ​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​ និង​សហជីព​កំពុង​តែ​បន្ត​កើតមាន នៅ​បារាំង។ ការដឹកជញ្ជូន​​ទាំងតាម​ផ្លូវថ្នល់ ផ្លូវដែក និង​ផ្លូវអាកាស​​ត្រូវ​រអាក់រអួល។ រោងចក្រចម្រាញ់​ប្រេង​ត្រូវ​គាំងដំណើរ។ កន្លែង​ស្តុក​ប្រេង​ត្រូវ​ពួក​បាតុករ​ដណ្តើមកាន់កាប់ បណ្តាល​ឲ្យ​​តំបន់​ខ្លះ ត្រូវ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ខ្វះប្រេង។ អំពើហិង្សា​ក៏​កើតមាន​ជាញឹកញាប់​រវាង​កម្លាំង​ប៉ូលិស និង​បាតុករ។ ខាងក្រោមនេះ គឺ​ជា​សំណួរ​ខ្លះៗ ដើម្បី​ស្វែងយល់​បន្ថែម​អំពី​ចលនាប្រឆាំង នៅពេលនេះ។

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

ការពន្យល់​របស់​សេង ឌីណា

តើ​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​មាន​ការប្រឈមមុខ​ដាក់​គ្នា នៅពេលនេះ?

បញ្ហាធំ គឺ​កើតឡើង​ជុំវិញ​កំណែទម្រង់​​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍ ដែល​រៀបចំ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​លោក​ នីកូឡា សាកូហ្ស៊ី (Nicolas Sarkozy)។

សម្រាប់​លោក​សាកូហ្ស៊ី កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​នេះ គឺ​មាន​សារៈសំខាន់​​ សម្រាប់​ការបោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី នៅឆ្នាំ​២០១២។ កាល​ពីឆ្នាំ​២០០៧ លោក​សាកូហ្ស៊ី បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី ដោយ​លោក​បាន​សន្យាថា​នឹង​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ស្តារសេដ្ឋកិច្ច​បារាំង​ឲ្យ​ងើបឡើងវិញ និង​បង្កើត​ការងារ​ជូន​ពលរដ្ឋ​បារាំង ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​អត្រា​អ្នក​ឥតការងារ​ធ្វើ​ឲ្យ​បាន​ជា​អតិបរមា។ ការធ្វើ​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​នេះ គឺ​ជា​ជំហាន​មួយ​ដ៏សំខាន់ ដែល​លោក​សាកូហ្ស៊ី ប្តេជ្ញា​ថា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​បាន​ ដើម្បី​សន្សំសំចៃ​លុយ និង​កាត់បន្ថយ​ឧុនភាព​ថវិកា​ជាតិ។

សម្រាប់​សហជីព​វិញ គេ​មិនចង់​បាត់បង់​​ផលប្រយោជន៍​ដែល​គេ​ធ្លាប់​តែ​មាន។ ម្យ៉ាងទៀត គេ​បារម្ភ​ខ្លាច​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​នេះ​​អាចនឹង​នាំ​ទៅ​​រក​ កំណែទម្រង់​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​បាត់បង់​សិទ្ធិ និង​បាត់បង់​ផលប្រយោជន៍។

នៅ​ពីក្រោយ​ចលនាប្រឆាំង ដឹកនាំ​ដោយ​សហជីព ក៏​មាន​ក្រុម​អ្នក​នយោបាយ​មក​ពី​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ផងដែរ។ គណបក្ស​ប្រឆាំង​ចង់​ឆ្លៀតឱកាស​នេះ​​វាយប្រហារ​លើ​លោក​សាកូហ្ស៊ី ហើយ​ដណ្តើម​ប្រជាប្រិយភាព ដើម្បី​ដណ្តើម​សន្លឹកឆ្នោត ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី នៅ​ឆ្នាំ​២០១២។

តើ​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​នេះ​និយាយ​អំពី​អ្វី​ខ្លះ?

រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​សាកូហ្ស៊ី ចង់​ដំឡើង​អាយុ​ចូលនិវត្តន៍ ចំនួន ២ឆ្នាំ។

យោងតាម​ច្បាប់​ចាស់ ប្រជាជន​បារាំង​ទាំងឡាយណា ដែល​​បាន​ធ្វើ​ការ និង​បង់ប្រាក់​វិភាគទាន​សន្តិសុខសង្គម​​គ្រប់​រយៈពេល ៤០ឆ្នាំ​កន្លះ​ អាច​ចូល​និវត្តន៍​បាន នៅ​អាយុ ៦០ឆ្នាំ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចូលនិវត្តន៍​នៅ​អាយុ ៦០ឆ្នាំ​នេះ នឹង​មិន​អាច​ទទួល​បាន​​ប្រាក់​សោធន​និវត្តន៍​ពេញលេញ​នោះទេ។ ដើម្បី​អាច​ចូលនិវត្តន៍​ ដោយ​ទទួល​បាន​ប្រាក់សោធននិវត្តន៍​ពេញលេញ គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​រហូត​ដល់​អាយុ ៦៥​ឆ្នាំ។

យោងតាមច្បាប់ថ្មី ដែលស្នើឡើង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង នៅពេលនេះ អាយុ​ចូលនិវត្តន៍​នឹង​ត្រូវ​ដំឡើង​រហូត​ដល់ ៦២​ឆ្នាំ។ រីឯ​អាយុ​ចូល​​និវត្តន៍ ដោយ​ទទួល​បាន​ប្រាក់​សោធននិវត្តន៍​ពេញលេញ នឹង​ត្រូវ​ដំឡើង​រហូត​ដល់ ៦៧​ឆ្នាំ។ ជារួម អាយុ​ចូល​និវត្តន៍​នឹង​ត្រូវ​ដំឡើង ២ឆ្នាំ នៅ​ឆ្នាំ​២០១៨ ពោលគឺ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០១៨​ទៅ ប្រជាជន​បារាំង​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​បន្ថែម ២ឆ្នាំ​ទៀត ទើប​អាច​ចូលនិវត្តន៍​បាន។

រដ្ឋសភា​បារាំង​ពេល​អនុម័ត​​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍
រដ្ឋសភា​បារាំង​ពេល​អនុម័ត​​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍ ©REUTERS/Benoit Tessier

តើ​រដ្ឋាភិបាល​លើកហេតុផលអ្វី​ជាសំអាង​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់នេះ?

រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​សាកូហ្ស៊ី​បាន​លើក​ហេតុផល​ថា កំណែទម្រង់​អាយុ​ចូលនិវត្តន៍​នៅពេលនេះ គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ ពីព្រោះ​ថា ជនជាតិ​បារាំង​​រស់​បាន​កាន់តែ​យូរ (ជាមធ្យម ៨១ឆ្នាំ​កន្លះ ហើយ​ចេះតែ​បន្តកើន​ឡើង ពី​មួយ​ឆ្នាំ ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ)។ ដូច្នេះ ប្រសិន​បើ​គេ​អនុវត្ត​តាម​ច្បាប់​ចាស់ ដោយ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចូលនិវត្តន៍ នៅ​អាយុ ៦០​ឆ្នាំ រយៈពេល​ ដែល​ជនជាតិ​បារាំង​ទទួល​ប្រាក់​សោធន​និវត្តន៍ ដោយ​ឥតធ្វើការ និង​ដោយ​ឥតបង់​វិភាគទាន​សន្តិសុខសង្គម នឹង​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ខ្លាំង ហើយ​រដ្ឋ​ក៏​នឹង​ត្រូវ​ចំណាយ​លុយ​កាន់តែ​ច្រើន​ឡើង​ដែរ។

នៅ​ពេលនេះ​ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ត្រូវ​ខ្ចីលុយ​គេ ដើម្បី​យក​មក​បើក​ប្រាក់​សោធន​និវត្តន៍ ពីព្រោះ​ថា ប្រាក់​វិភាគទាន​សន្តិសុខ​សង្គម​លែង​គ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់​បើក​ប្រាក់​​ខែ​ឲ្យ​អ្នក​ចូលនិវត្តន៍​ទៀត​ហើយ។ ប្រសិន​បើ​ចេះតែបន្តបែបនេះ បារាំង​នឹង​បន្ត​ជំពាក់​លុយ​គេ​កាន់តែ​ច្រើន ដែល​អាច​​នឹង​នាំ​ឲ្យ​ផ្ទុះ​វិបត្តិ (ដូច​ដែល​គេ​ធ្លាប់​ឃើញ នៅ​ប្រទេស​ក្រិក)។

មន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​អះអាង​ថា ការធ្វើ​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​នេះ នឹង​ជួយ​ឲ្យ​បារាំង​សន្សំសំចៃ​លុយ​បាន​ប្រមាណ​ជា ៧ម៉ឺន​លាន​អឺរ៉ូ។

តើ​ខាង​ក្រុមប្រឆាំងវិញ មាន​ហេតុផលអ្វី​ខ្លះដែរ?

ក្រុមប្រឆាំង​​បាន​រិះគន់​ថា កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍ ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល នៅពេលនេះ មាន​ភាព​អយុត្តិធម៌ សម្រាប់​និយោជិត។ ពួក​គេ​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​រក្សា​ទុក​អាយុ​ចូលនិវត្តន៍​នៅ​ដដែល ហើយ​បង្កើន​ពន្ធ​លើ​ពួក​អ្នក​មានទ្រព្យ​សម្បត្តិ, លើ​ពួក​អ្នក​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ខ្ពស់, លើ​ស្ថាប័ន​ហិរញ្ញវត្ថុ (ជាពិសេស ធនាគារ) និង​លើ​ពួក​អ្នក​ជួញដូរ​លើ​ទីផ្សារ​ភាគហ៊ុន ដើម្បី​យក​លុយ​មក​​បើក​ប្រាក់​សោធន​និវត្តន៍។

សម្រាប់​គណបក្ស​​សង្គមនិយម (Parti Socialiste) ដែល​ជា​បក្ស​ប្រឆាំងវិញ ពួក​គេ​ ប្តូរផ្តាច់​ចង់​ការពារ​ឲ្យ​បាន នូវ​ប្រព័ន្ធ​ចូល​និវត្តន៍ អាយុ៦០ឆ្នាំ ដែល​ពួក​គេ​ជា​អ្នក​បង្កើត​ឡើង នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​កាន់​អំណាច គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៣ ក្រោម​របប​ប្រធានាធិបតី​ហ្វ្រង់ស័រ មីតេរ៉ង់ដ៍ (François Mitterrand)។ ​គណបក្ស​សង្គមនិយម​បាន​សន្យាថា បើ​សិន​ជា​ពួក​គេ​ជាប់​ឆ្នោត នៅ​ឆ្នាំ​២០១២ ពួក​គេ​នឹង​ត្រឡប់​មក​អនុវត្ត​ប្រព័ន្ធ​ចូល​និវត្តន៍​ចាស់​វិញ។

តើ​អ្នកណាខ្លះ​ចូលរួម​ក្នុង​ចលនាប្រឆាំងនេះ?

អ្នក​ធ្វើ​បាតុកម្ម និង​កូដកម្ម ភាគច្រើន គឺ​ជា​និយោជិត​ក្នុង​វិស័យ​សាធារណៈ (មន្រ្តីរដ្ឋការ និង​បុគ្គលិក​ក្រុមហ៊ុន​រដ្ឋ) ដូចជា អ្នកបើកបរ​រថភ្លើង និង​រថយន្តក្រុង, គ្រូបង្រៀន, បុគ្គលិក​បម្រើការ​នៅ​តាម​ព្រលាន​យន្តហោះ, ក្រុមហ៊ុន​ប្រៃសណីយ៍, ក្រុមហ៊ុន​​ប្រមូល​សំរាម ។ល។

ក្រុម​អ្នក​បើកបរ​រថយន្តដឹកទំនិញធំៗ​ចូលរួម​ក្នុង​ចលនាប្រឆាំង​នឹង​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍
ក្រុម​អ្នក​បើកបរ​រថយន្តដឹកទំនិញធំៗ​ចូលរួម​ក្នុង​ចលនាប្រឆាំង​នឹង​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍ ©Reuters

ក្រៅពីនេះ គេឃើញ​មាន​អ្នក​បើកបរ​រថយន្តធំៗបាន​នាំ​គ្នា​​បើក​ឡាន​យឺតៗ ដើម្បី​បង្ក​ឲ្យមាន​ការ​ស្ទះចរាចរណ៍។ អ្នក​ខ្លះ​នាំ​គ្នា​បិទផ្លូវ រារាំង​ឡាន​​មិន​ឲ្យ​ដឹក​ប្រេង​ចេញ​ពី​កន្លែង​ស្តុក ឬ​ពី​​រោងចក្រចម្រាញ់​ប្រេង ទៅ​ផ្គត់ផ្គង់​តាម​ស្ថានីយ៍ប្រេង ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​កន្លែងខ្លះ​ត្រូវ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ខ្វះប្រេង។

សិស្ស​វិទ្យាល័យ​ជាច្រើន​នាក់​​ក៏​បាន​នាំ​គ្នា​ចេញ​មក​ធ្វើ​បាតុកម្ម​​​ ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាលដែរ ដែល​បាតុកម្ម​ខ្លះ បង្ក​ឲ្យ​មាន​អំពើ​ហិង្សា​ជាមួយ​កងកម្លាំង​ប៉ូលិស​ទៀត​ផង។

តើ​ចលនាប្រឆាំង​នេះ​ទទួល​បាន​ការគាំទ្រ​ប៉ុណ្ណា​ដែរ ពី​សំណាក់​ប្រជាជន​បារាំង នៅទូទាំងប្រទេស?

បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​បាន​កើតមាន​ឡើង​នៅ​ទូទាំងប្រទេស។ ក្នុង​មួយលើកៗ មាន​មនុស្ស​ប្រមាណ​ ជាង ១លាន​នាក់ (បើ​យោងតាម​តួលេខ​របស់​រដ្ឋាភិបាល) ឬ ៣លាន​នាក់​កន្លះ (តាមតួលេខ​របស់​សហជីព) បាន​ចេញ​មក​ធ្វើ​បាតុកម្ម នៅ​ទូទាំងប្រទេស។

កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី១៨ តុលា ២០១០ ការស្ទាបស្ទង់មតិ​មួយ​បង្ហាញ​ថា ប្រជាជន​បារាំង ៧១% គាំទ្រ​ចលនាបាតុកម្ម និង​កូដកម្ម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នេះ ប្រជាជន​ភាគច្រើន​យល់ថា ការ​ដំឡើង​អាយុ​ចូលនិវត្តន៍ គឺ​ជា​រឿង​ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ ដោយ​មិន​អាច​ចៀសផុត។

តើ​​វិបត្តិនេះ​អាចនឹងត្រូវ​បញ្ចប់​ដោយ​របៀបណា?

រហូតមកទល់ពេលនេះ ខាងរដ្ឋាភិបាល និង​ខាង​ចលនាសហជីព​ នៅតែ​ប្រកាន់​ជំហរ​តឹងរ៉ឹង​តែ​រៀងៗ​ខ្លួន។

កំណែទម្រង់​​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​ត្រូវបាន​រដ្ឋសភា​បារាំង​អនុម័ត​រួចហើយ។ ពេលនេះ ព្រឹទ្ធសភា​កំពុងតែ​ពិភាក្សា​លើ​កំណែទម្រង់​នេះ ហើយ​អាច​នឹង​ធ្វើ​ការ​បោះឆ្នោត​អនុម័ត នៅ​ល្ងាច​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍​ស្អែក។ នៅ​ថ្ងៃ​ស្អែក មេដឹកនាំ​សហជីព​ក៏​គ្រោង​នឹង​ជួបប្រជុំ​គ្នា​ផង​ដែរ ដើម្បី​សម្រេច​ថា​តើ​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​អ្វី​ជា​បន្ត​ទៀត។

មាន​អ្នក​ខ្លះ​យល់ថា ចលនាប្រឆាំង​នឹង​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ​បន្តិចម្តងៗ ជាពិសេស នៅ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍​ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​ដោយ​​ ព្រឹទ្ធសភា។

មេដឹកនាំ​សហជីពវិញ ពួកគេ​បាន​ប្តេជ្ញា​ថា​នឹង​បន្ត​​ចលនាប្រឆាំង​តទៅទៀត បើ​ទោះ​ជា​ច្បាប់​កំណែទម្រង់​នេះ​ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​ហើយ​ក៏​ដោយ។ ពួក​គេ​រំពឹង​ថា ចលនាប្រឆាំង​អាច​នឹង​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ឲ្យ​​ចុះចាញ់ ដូចកាល ពី​ឆ្នាំ​២០០៦។ គួររំឭក​ថា នៅឆ្នាំ​២០០៦ ច្បាប់​ស្តីពី​ការ​បង្កើត​ប្រភេទ​​កិច្ចសន្យាការងារ​ថ្មី (CPE) ត្រូវ​បាន​អនុម័ត និង​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើ​ដោយ​ប្រធានាធិបតី​បារាំង។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មាន​ចលនាប្រឆាំង​​ដ៏​ខ្លាំងក្លា នៅទូទាំង​ប្រទេស រដ្ឋាភិបាល​ក៏សុខចិត្ត​បង្កើត​ច្បាប់​ថ្មី ដើម្បី​លុបច្បាប់ចាស់​ចោល​វិញ។

តើ​ករណី ឆ្នាំ​២០០៦​នេះ អាច​នឹង​កើតមាន​ម្តងទៀត សម្រាប់​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​ចូលនិវត្តន៍ នៅពេលនេះ​​ដែរឬទេ?

ព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មានព្រឹត្តិបត្រ​ព័ត៌មាន​ប្រចាំថ្ងៃ​នឹង​អាច​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​សំខាន់ៗ​ប្រចាំថ្ងៃ​ក្នុង​អ៊ីមែល​របស់​លោក​អ្នក​ផ្ទាល់៖

តាមដានព័ត៌មានកម្ពុជានិងអន្តរជាតិដោយទាញយកកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃ RFI

រកមិនឃើញអត្ថបទដែលស្វែងរកទេ

មិនមាន​អត្ថបទ​ដែលអ្នកព្យាយាមចូលមើលទេ