CAM BỐT - LHQ

Liên Hiệp Quốc nỗ lực giúp Cam Bốt cải cách tư pháp

Dân làng ở Shihanouk ville trưng ảnh của Thủ tướng Cam Bốt Hun Xen và phu nhân Bun Rany, khi biểu tình phản đối chính phủ lấy đất giao cho các nhà đầu tư nước ngòai, vào tháng 5/2010.
Dân làng ở Shihanouk ville trưng ảnh của Thủ tướng Cam Bốt Hun Xen và phu nhân Bun Rany, khi biểu tình phản đối chính phủ lấy đất giao cho các nhà đầu tư nước ngòai, vào tháng 5/2010. Ảnh: Reuters

Hôm qua, đặc sứ Liên Hiệp Quốc về nhân quyền đã đến Cam Bốt trong một chuyến đi kéo dài 10 ngày, nhằm thẩm định hiện trạng ngành tư pháp của nước này. Trong những năm qua, Liên hiệp quốc đã nỗ lực giúp đỡ Cam Bốt hoàn chỉnh một hệ thống tư pháp mà hiện vẫn còn bị đảng cầm quyền chi phối.

Quảng cáo

Từ Phnom Pênh, thông tín viên Phạm Phan tường trình :

Đặc sứ Surya Subedi của LHQ phụ trách về vấn đề nhân quyền tại Cam Bốt đã đến Phnom Penh hôm qua trong sứ mệnh 10 ngày với mục đích ước lượng và tìm kiếm những thay đổi tiến bộ có thể được trong cơ chế tư pháp nước này. Trong thông báo được văn phòng Cao ủy Nhân quyền LHQ ở Phnom Penh đưa ra hôm thứ sáu trước chuyến đi của ông đã nhấn mạnh đến nội dung làm việc: đó là đặc sứ sẽ chú trọng về chức năng của ngành tư pháp vốn đang bị chỉ trích nhiều; để khuyến khích và bảo vệ nhân quyền, đồng thời tạo điều kiện cho mọi người dân được xét xử công bằng trước tòa án.

Giáo Sư Surya Subedi được bổ nhiệm vào vị trí đặc sứ nhân quyền từ năm 2009. Tại Phnom Penh ông đã vào hoàng cung chào Quốc vương Sihamoni và gặp Thủ tướng Hun Sen cùng nhiều viên chức ngành tư pháp, và đại diện những tổ chức xã hội nằm ngoài hệ thống chính quyền.

Đây là chuyến đi Cam Bốt lần thứ ba của Đặc sứ Surya Subedi. Hàng năm ông đều gởi báo cáo cho LHQ về tình trạng nhân quyền ở Cam Bốt. Ngành tư pháp Cam Bốt từ lâu mang tai tiếng về tham nhũng và bị chính trị can thiệp.

Tư pháp Cam Bốt còn lệ thuộc vào chính trị

Khi so với các láng giềng Việt Nam, Lào, Miến Điện hay xa hơn là Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên thì Cam Bốt là quốc gia được một số nhà quan sát chính trị trong khu vực công nhận có cơ cấu chính trị văn minh, tiến bộ hơn. Đó là một hệ thống chính trị đa đảng, nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế và địa phương được quyền đặt văn phòng hoạt động trong lãnh thổ quốc gia, các tổ chức nghiệp đoàn tư nhân nằm ngoài vòng kiểm soát của chính quyền được thành lập và công khai hoạt động, dù còn hạn chế.

Cần ghi nhận thêm rằng trong thập niên qua, đối phó lại với các sức ép từ cộng đồng quốc tế, chính quyền Cam Bốt cũng đã cho thành lập tổ chức nhân quyền riêng, để đưa ra tiếng nói của chính quyền về vấn đề vi phạm nhân quyền.

Ông Tith Sothea, thành viên Đơn vị Báo chí và Phản ứng nhanh thuộc Hội đồng Bộ trưởng cho biết các giới chức thuộc Ủy ban Nhân quyền do nhà nước điều khiển hoan nghênh chuyến đi của Đặc sứ Surya Subedi, và sẽ hợp tác làm việc để cải tiến tình trạng nhân quyền cũng như tiếp tục cải tổ hệ thống tư pháp để phục vụ cho lợi ích của nền dân chủ Cam Bốt.

Tuy nhiên hệ thống tư pháp Cam Bốt vẫn chưa được cải tiến vì còn chịu ảnh hưởng chính trị từ đảng đương quyền. Với vị thế đảng cầm quyền lâu năm và đến nay vẫn không muốn bị thay thế bởi đảng đối lập, Đảng Nhân Dân Cam Bốt thường chọn các cán bộ đảng có lòng trung thành đứng vào các vị trí quan trọng của bộ máy chính phủ. Do vậy Bộ trưởng Tư pháp phải làm việc theo chỉ thị đảng, hệ thống tòa án cũng phải nhận chỉ thị của người đứng đầu chính quyền.

Theo ông Ou Virak, Chủ tịch Trung tâm Nhân quyền Cam Bốt, sự thiếu độc lập của hệ thống tư pháp Cam Bốt lại bị phơi bày hôm thứ tư vừa qua, khi Tòa án Tối cao vẫn giữ phán quyết kết tội bà dân biểu Mu Sochua thuộc Đảng Sam Rainsy; vì bà này lớn tiếng phê bình Thủ tướng Hun Sen. Ông Ou Virak cho rằng quyền tự do bày tỏ ý kiến tiếp tục là vấn đề nóng tại Cam Bốt, ông sẽ đưa vấn đề kết tội bà Mu Sochua ra trước công luận trong và ngoài nước. Trường hợp tòa xử bà Mu Sochua tiêu biểu cho một vụ vi phạm nhân quyền và cho thấy sơ hở của tư pháp, theo đó ngành này cho phép người có quyền thế và giàu có đặt sức ép lên trên quyền tự do phát biểu của người dân nghèo.

Nạn tham nhũng, bè phái vẫn tồn tại dù có sự giúp đỡ của LHQ

Chuyến đến Phnom Penh lần này của Đặc sứ Surya Subedi sau khi xảy ra sự kiện kết tội bà Mu Sochua phỉ báng lãnh đạo chính quyền. Năm ngoái ông Subedi nói việc áp đặt tội danh hình sự lên các tiếng nói chỉ trích chính quyền là không cân xứng và không thể biện bạch được.

Trung tâm Công lý Và Hòa giải, một tổ chức địa phương được LHQ tài trợ, sau nhiều năm hoạt động đã có nhiều dữ kiện về hoàn cảnh khốn khó của các bị cáo thường là dân nghèo. Theo Trung tâm này các quyền tư pháp căn bản bao gồm quyền được xét xử đúng đã không được thực thi. Chín trong 10 phiên tòa xử khiếm diện chỉ kéo dài không hơn 30 phút và không có nhân chứng.

Những vụ tranh chấp đất kéo dài trong một thập niên nay làm bùng lên sự chống đối của dân nghèo, nhưng thường thì họ phải thua trong cuộc đối đầu với kẻ giàu và có thế lực. Tại những khu đất xảy ra tranh chấp dân nghèo thường trưng hình Quốc Vương Sihamoni, cựu Vương Sihanouk và hai vợ chồng ông Hun Sen như để cho cảnh sát, quân đội không mạnh tay đàn áp nhưng rồi sau đó đất của họ cũng bị chiếm đoạt.

Cán bộ ngành tư pháp hay quan tòa có đời sống cao hơn nhiều so với mức lương họ nhận lãnh mỗi tháng, đây là hành vi không được chấp nhận trong một quốc gia hàng năm vẫn yêu cầu quốc tế viện trợ. Mỗi một vụ kiện, nếu dân không có tiền lo lót kể như thua kiện dù đương sự đúng lý, đúng luật. Luật sư tại Cam Bốt khi nhận lời cãi cho thân chủ có thói quen dựa trên hai tiêu chuẩn: người đó không nằm trong danh sách các nhân vật chỉ trích chính quyền và bị chính quyền để ý, thứ hai phải có tiền.

Theo nhận xét của báo chí, không giống như những người tiền nhiệm, Đặc sứ Subedi duy trì mối liên hệ tốt với chính quyền, ông có thể đưa ra các lời phê bình nhưng sẽ không đụng chạm nhiều đến họ, Cam Bốt là lãnh thổ có thể gây rủi ro cho ông.

LHQ từ nhiều năm đã hao tốn tiền và công sức để giúp Cam Bốt dần dần hoàn chỉnh hệ thống tư pháp cho trong sạch và phi chính trị. Tuy nhiên mỗi quốc gia có nền văn hóa riêng, những nước nhược tiểu, nghèo bị chậm phát triển do chiến tranh kéo dài trong quá khứ không thoát khỏi tệ nạn tham nhũng và bè phái cấu kết.

Thông tín viên Phạm Phan - Phnom Penh

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí