LÀO

Một nhà bảo vệ dân quyền mất tích : Xã hội dân sự Lào sợ hãi

Nhà đấu tranh cho dân quyền Sombath Somphone (DR)
Nhà đấu tranh cho dân quyền Sombath Somphone (DR)

Cách nay một tháng, một trong những nhân vật thuộc xã hội dân sự có uy tín nhất tại Lào đã mất tích một cách kỳ lạ. Từ đó đến nay, theo một phóng sự điều tra được AFP công bố vào hôm nay, 16/12/2013, những người đấu tranh cho xã hội dân sự tại Lào bắt đầu nơm nớp lo sợ và im hơi lặng tiếng, cho dù chính quyền Lào đã khẳng định rằng họ không hề dính líu đến vụ mất tích này.

Quảng cáo

Nhân vật bị mất tích là ông Sombath Somphone, 62 tuổi, sáng lập viên tổ chức phi chính phủ tại Lào mang tên Trung tâm Đào tạo Tham gia Phát triển (PADETC). Ngày 15/12/2012 vừa qua, ông đã bị mất tích tại Vientiane khi đang trên đường trở về nhà trong xe hơi của mình. 

Hình ảnh do các camera giám sát ghi lại, mà gia đình ông Sombath có được và cho công bố trên Internet, cho thấy cảnh ông đang rời xa một đồn cảnh sát với hai người lạ mặt. Từ đó đến nay, nhân vật này đã hoàn toàn bặt tin. 

Sự kiện một nhân vật có uy tín như ông Sombath bị mất tích đã lập tức gây chấn động trong dư luận trong nước và ngoài nước, buộc chính phủ Lào phải lên tiếng phủ nhận mọi liên can. Trong một bức thư công bố trên báo chí chính thức vào đầu tháng Giêng, ông Yong Chanthalangsy Đại sứ Lào bên cạnh cơ quan Liên Hiệp Quốc tại Genève, đã khẳng định rằng : « Có thể là ông Sombath đã bị bắt cóc, có thể là do tư thù cá nhân, hay là vì chuyện làm ăn, hoặc vì lý do khác ». 

Có điều là vụ ông Sombath mất tích diễn ra vài tuần sau khi trục xuất chính quyền Lào trục xuất lãnh đạo người Thụy Sĩ của tổ chức nhân đạo Helvetas. Tình hình đó đã khiến giới dấu tranh cho xã hội dân sự tại Lào lo ngại. Khi được AFP phỏng vấn, toàn bộ những người này đều yêu cầu được giấu tên. 

Một chuyên viên trong lãnh vực phát triển từng quen biết ông Sombath từ hai mươi năm nay đã tiết lộ rằng kể từ khi ông Sombath bị mất tích, « giới lãnh đạo của các tổ chức xã hội dân sự rất lo ngại, một số người đã bỏ ra nước ngoài, tôi hy vọng là tạm thời mà thôi ». 

Giải thích của chính quyền về vụ ông Sombath mất tích không trấn an được các tổ chức phi chính phủ hay cộng đồng quốc tế. Dân biểu Malaysia Charles Santiago, thành viên một phái đoàn của các nghị viện Đông Nam Á đến Vientiane hồi đầu tuần đã tuyên bố thẳng thừng là giải thích đó « không đứng vững » chút nào. Trả lời câu hỏi của AFP, chính khách Malaysia này cho rằng : « Chính quyền không thể nào nói sau một tháng trời, là họ không biết được ông Sombath ở đâu ».

Câu hỏi đặt ra là nếu chính quyền Lào đã nhúng tay vào vụ Sombath, thì lý do là vì sao ? 

Một số nguồn tin nêu bật việc ông Sombath tham gia vào việc tổ chức Diễn đàn các dân tộc Á-Âu (AEPF) tại Vientiane vào tháng Mười, ngay trước Hội nghị Thượng đỉnh Á-Âu. Theo ông Santiago : « Diễn đàn này đã tạo ra một số lo lắng trong Bộ Chính trị (Đảng Cộng sản Lào) bởi vì một số diễn giả đã đề cập đến các vụ truất hữu đất đai. Họ muốn gửi một thông điệp cảnh cáo rằng đó là điều không thể chấp nhận được ». 

Ông Santiago cho rằng trên một đất nước mà các dự án cơ sở hạ tầng lớn đã di dời hàng ngàn người, rất có thể là « các công ty can dự vào việc truất hữu muốn lợi dụng các phe nhóm khác nhau trong nội bộ đảng tung ra thông điệp cảnh cáo ». 

Một số nhà phân tích khác thì gợi lên vấn đề đấu đá giữa các xu hướng khác nhau trong chế độ, vào lúc mà Lào sẽ chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) tháng Hai năm 2013. Một quan sát viên ngoại quốc ghi nhận : « Đằng sau vụ việc này, có thể là tranh chấp giữa phe thủ cựu và những người muốn gần gũi hơn với cộng đồng quốc tế ». 

Về phần mình, gia đình ông Sombath hoàn toàn tránh đụng chạm đến chính quyền Lào. Trong một bức thư công bố tuần này trên internet, bà Ng Shui Meng, vợ ông Sombath tuyên bố « Tôi chưa bao giờ bác bỏ tuyên bố của Chính phủ (về vụ mất tích) ». Bà đồng thời kêu gọi chính quyền tìm ra chồng bà để cho ông có thể ra nước ngoài « trị bệnh ».

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí