Tạp chí kinh tế

Brazil : Cúp bóng đá Thế giới 2014, con dao hai lưỡi

Phần âm thanh 15:30
Brazil trước Cúp Bóng đá Thế giới 2014
Brazil trước Cúp Bóng đá Thế giới 2014 Reuters

Brazil đã đầu tư rất nhiều và đang kỳ vọng gặt hái được nhiều thành quả kinh tế tốt đẹp sau mùa Cúp Bóng đá Thế giới 2014. Còn chưa đầy 100 ngày trước lễ khai mạc, nhiều thách thức đang đặt ra cho nước chủ nhà, một quốc gia hãy còn nghèo và đang phải đương đầu với nhiều thách thức về phương diện xã hội. Người dân Brazil tự hào được tổ chức World Cup dù biết rằng sẽ phải chia sẻ gánh nặng tài chính 9 tỷ euro với chính phủ.

Quảng cáo

Từ ngày 12/06/2014 đến 13/07/2014 Cúp Bóng đá Thế giới sẽ diễn ra tại 12 thành phố lớn trên toàn lãnh thổ Brazil (Belo Horizonte, Brasilia, Cuiaba, Curitiba, Fortaleza, Manaus, Natal, Porto Alegre, Recife, Rio De Janeiro, Salvador và Sao Paulo). Lễ hội bóng đá Brazil đang đặt ra nhiều nghi vấn.

Brazil đã đầu tư 9 tỷ euro cho sự kiện thể thao trọng đại này và chờ đợi thu về được đến 3 tỷ nhờ 600.000 du khách nước ngoài cùng với hơn 3 triệu người Brazil yêu bóng tròn đến dự World Cup tại 12 thành phố nơi diễn ra 64 trận đấu. Brasilia kỳ vọng Cúp Bóng đá Thế giới sẽ bơm thêm đến 0,4 % tăng trưởng hàng năm cho GDP của nước này từ nay đến năm 2019.

World Cup, tủ kính quảng cáo của các tập đoàn quốc tế

Không chỉ có chính quyền, mà cả các nhà tài trợ tư nhân cho Cúp Bóng đá Thế giới 2014 cũng đã bỏ ra rất nhiều công sức cho sự kiện thể thao này. Nhà cung cấp trang thiết bị thể thao Nike của Mỹ đã tăng thêm 16% cho ngân sách quảng cáo tại Brazil trong năm qua và đã chịu thu hẹp khoản tiền lãi trong cùng thời kỳ đến 21% chỉ để áp đảo được đối thủ nặng ký của mình là hãng Đức Adidas.

Trong khi đó để chinh phục thị trường Brazil nhân World Cup, Adidas đã có sáng kiến tung ra những mặt hàng mới, lấy nguồn cảm hứng từ phong cảnh hùng vĩ của núi rừng Brazil, hay những sản phẩm thích hợp với phụ nữ Brazil. Adidas đề ra mục tiêu lễ hội bóng đá Brazil 2014 đem về cho tập đoàn này đến 2 tỷ euro doanh thu.
Trong mắt tập đoàn nước ngọt nổi tiếng của Hoa Kỳ là Coca Cola, Cúp bóng đá Brazil cũng là một cơ hội bằng bàng. Chẳng thế mà ngân sách khuyến mãi của thương hiệu có chai nước màu đỏ này so với Cúp bóng đá ở Nam Phi cách nay 4 năm đã được tăng thêm 15%. Rồi cũng Coca Cola đã sản xuất một loạt 300 triệu chai nước ngọt với logo đặc biệt của World Cup 2014.

Coca Cola là một trong 6 tập đoàn được hưởng quy chế đặc biệt là « đối tác » của FIFA, bên cạnh những Adidas, hãng xe Hàn Quốc Hyundai/Kia, tập đoàn hàng không Emirates, hãng điện tử Sony của Nhật Bản và thẻ tín dụng Visa.

Đối với tập đoàn công nghiệp Siemens của Đức thì Brazil trong dịp lễ hội bóng đá là « tủ kính » mở ra thế giới bên ngoài. Siemens trang bị cho thành phố Sao Paulo tất cả các bảng chỉ đường, thông tin tự động và thầu luôn cả hệ thống đường xe điện ngầm của thành phố.

Trong cuộc chạy đua tranh giành không gian quảng cáo nhân mùa bóng đá Brazil, các tập đoàn của Trung Quốc bắt đầu nhập cuộc. Trong số đó, nổi bật nhất là trường hợp của hãng sản xuất pin mặt trời Yingli Green Energy : YGE là tập đoàn năng lượng sạch đầu tiên trên thế giới tài trợ cho World Cup. Toàn bộ hệ thống đèn điện của sân vận động Arena Pernambuco – Recife nơi diễn ra 5 trận đấu, sẽ do tập đoàn YGE của Trung Quốc bảo đảm. Hãng sản xuất pin mặt trời này coi đây là phương tiện để bắt rễ vào thị trường năng lượng sạch ở châu Mỹ La Tinh.

fifa.com

Cằng thẳng xã hội

Về phần mình, như đã nói chính quyền Brazil kỳ vọng sự kiển thể thao trọng đại này – và hai năm sau là Thế vận hội mùa hè 2016 - là đòn bẩy đưa kinh tế Brazil đi lên. Năm ngoái chẳng hạn Brazil đã có cơ hội tổ chức Cúp Liên đoàn và đã thu về hơn ba tỷ euro tiền lãi và quan trọng hơn nữa là đã tạo được thêm 303.000 công việc làm cho người dân.

Đúng hai tháng trước lễ khai mạc Cúp Bóng đá Thế giới, bạo động lại bùng lên ở Rio de Janeiro sau sự cố một nghệ sĩ nổi tiếng trong khu nhà ổ chuột favela bị cảnh sát bắn nhầm. Xung đột giữa cảnh sát và thanh niên sống tại những khu phố nghèo cách không xa địa điểm du lịch nổi tiếng Copacabana là những hình ảnh gây lo ngại cho ban tổ chức. Liên đoàn Bóng đá Thế giới FIFA lo ngại bạo động bùng lên trong 5 tuần lễ của mùa World Cup 2014.

Trên các trang mạng xã hội lại rộ lên hàng loạt câu hỏi vì sao Brazil lại nhận lấy trách nhiệm trọng đại này trong khi đất nước còn nghèo, và Brasilia còn có quá nhiều ưu tiên phải giải quyết để cải thiện đời sống cho người dân.

Chính quyền của nữ tổng thống Rousseff bị chỉ trích là đã hy sinh các khoản đầu tư vào giáo dục, y tế, lơ là với việc phát triển mạng lưới cung cấp điện nước cho người dân ở những vùng sâu, vùng xa để dồn mọi nỗ lực tài chính cho Cúp Bóng đá Thế giới năm nay và chuẩn bị Thế vận hội Olympic 2016.

Tương tự như năm ngoái, cũng đúng vào đỉnh điểm của mùa Cúp Liên đoàn thì bạo động đã nổ ra tại nhiều thành phố. Có lúc cả triệu người đã xuống đuờng.

Lâu nay Brazil được coi là đầu tàu kinh tế của châu Mỹ La tinh, thế nhưng kinh tế nước này đang bị chựng lại. Cơ quan thẩm định tài chính Standard & Poor's vừa hạ điểm tín nhiệm của Brasilia. Thâm hụt ngân sách nhà nước liên bang trong năm qua (2013) đang từ 3,2% GDP tăng lên thành 3,9%. Thế nhưng các chuyên gia về tình hình Brazil tin rằng tại quốc gia Nam Mỹ này người dân sùng bái bộ môn bóng đá cho nên khi trận đấu đầu tiên mở màn, thì tất cả những căng thẳng trong xã hội sẽ lắng xuống. Vì vậy có lẽ mối quan tâm hàng đầu của chính quyền Brazil hiện tại là những chậm trễ trong các công trình xây dựng.

Chậm trễ trong các công trình xây dựng

Cho dù Brazil đã có tất cả đến 7 năm để chuẩn bị cho sự kiện thể thao trọng đại này nhưng tới nay vẫn còn ít nhất 2 sân vận động trên tổng số 12 chưa được xây xong. Trả lời ban Pháp ngữ đài RFI, nhà chính trị học chuyên nghiên cứu về Brazil, Stéphane Monclaire, cho rằng sự trễ nãi đó là một nét đặc thù văn hóa của Brazil.

« Trên nguyên tắc 12 sân vận động phải hoàn tất trước tháng 12/2013. Nhưng rồi đến tận tháng Tư năm nay, ba sân vận động trong số đó vẫn chưa được xây xong và mới chỉ có một trong số ba sân cuối cùng đó được coi là đã hoàn chỉnh. Brazil đang bị nhiều chậm trễ và sự chậm trễ đó gây khá nhiều tốn kém tài chính. Làm sao giải thích được sự chậm trễ này, nhất là khi chúng ta so sánh trường hợp của Brazil với những quốc gia khác ? Chẳng hạn như khi Đức tổ chức Cúp bóng đá Thế giới năm 2006 thì các sân vận động đã hoàn thành xong từ nhiều tháng trước. Tôi cho rằng sự chậm trễ ở Brazil là một yếu tố văn hóa. Không chỉ có sân vận động chưa được xây xong, mà kể cả một số hạ tầng cơ sở như là sân bay được dự trù mở ra để đón du khách nhân dịp lễ hội thể thao này cũng chưa hoàn tất … »

Không chỉ có các công trình xây dựng sân vận động bị chậm trễ mà cả các dự án xa lộ, sân bay quốc tế hay hệ thống xe điện ngầm cũng chưa hoàn chỉnh. Hệ thống giao thông công cộng tại Sao Paulo vẫn là mối đau đầu của chính quyền Brazil. Riêng phi trường quốc tế Guarulhos, thì mới chỉ hoàn tất có 2/3.

Phòng đợi của sân bay hãy còn bị ngập nước sau một trận mưa lớn. Đường xe điện métro của thành phố Salvador ở miền đông bắc Brazil vẫn còn là « một bãi chiến trường » cho dù chính quyền thành phố vẫn cả quyết là tất cả sẽ sẵn sàng trước cuộc thi đấu giữa hai đội tuyển nặng ký của châu Âu là Tây Ban Nha và Hà lan vào đêm ngày 13/06/2014 !

Vấn đề đặt ra là sự trễ nãi đó gây nhiều chi phí tốn kém cho Brazil. Chuyên gia Monclaire phân tích thêm :

« Không đơn giản để thẩm định những phí tổn phụ trội đối với các dự án xây dựng sân vận động. Thứ nhất đơn vị tiền tệ của Brazil trong năm vừa qua đã giảm giá trung bình khoảng 15% so với đồng đô la và euro. Thành thử có người cho rằng về phương diện tài chính, tổ chức Cúp Bóng đá Thế giới sẽ không tốn kém như dự tính ban đầu.

Tôi xin nói luôn tính toán như vậy là không chính xác. Bên cạnh đó có một phương pháp khác để thẩm định về giá thành của một sân vận động. Với phương pháp này, các chuyên gia tính giá thành của từng chỗ ngồi trong sân vận động tại mỗi mùa Word Cup. Với lối tính toán này, chúng ta thấy rằng, so với Cúp Bóng đá ở Nam Phi năm 2010 Brazil phải trả giá đắt hơn tới 10 % cho dù là đơn vị tiền tệ của Brazil là đồng real đã giảm giá so với đô la và euro.

So với Cúp Bóng đá tổ chức ở Đức cách nay 8 năm thì cách biệt là 40 % trong khi đó thì nhân công Brazil và giá nguyên vật liệu của Brazil lại thấp hơn nhiều so với của Đức hay Nam Phi. Điều đó có nghĩa là năng suất của Brazil không cao. Mỗi một đồng tiền chi ra như vậy không được sử dụng một cách có hiệu quả nhất. Brazil lãng phí tiền của trong các dự án đấu thầu » …

Về phần nình, kinh tế gia Vincent Chaudel chuyên nghiên cứu về các lĩnh vực thể thao cho rằng Brazil không phải là một ngoại lệ ông nêu lên một vài kinh nghiệm trong quá khứ :

« Đây không phải là một hiện tượng mới và Brazil không phải là một trường hợp cá biệt. Hiểu theo nghĩa thế giới thể thao trở thành nạn nhân của chính sự thành công vượt bực. Đối với tất cả các nền kinh tế đang phát triển, tổ chức bất kỳ một sự kiện thể thao trọng đại nào, như là Thế vận hội Olympic hay Cúp Bóng đá Thế giới đều là một thách thức ngày càng lớn. Cụ thể là kinh nghiệm của Cúp Bóng đá Châu Âu Euro 2012 tổ chức ở hai nơi Ba Lan và Ukraina. Liên đoàn Bóng đá Thế giới đã điên đầu vì tưởng là Ukraina không xây xong sân vận động cho mùa tranh tài năm đó. Thế rồi tại Thế vận hội Athènes 2004, một số công trình xây dựng chỉ được hoàn tất sau khi Olympic bế mạc »

Nhà chính trị học Stéphane Monclaire đặt lại vấn đề dưới một góc độ khác khi đề cập đến những « chi phí tốn kém » cho một sự kiện thể thao.

« Khi nói tới các chi phí tốn kém trong việc tổ chức một sự kiện thể thao, cần phân biệt những khoản chi tiêu công cộng với phần đóng góp của tư nhân. Trong trường hợp cụ thể của Brazil, các nhà tài trợ tư nhân đã lần lượt rút lại lời hứa vì vậy cho nên chính phủ Brazil đã phải nhận lấy gánh nặng tài chính. Qua đó ngân sách của chính quyền Brazl đã phồng lên và như vậy có nghĩa là người dân phải đóng thuế nhiều hơn, nặng hơn ».

Câu hỏi đặt ra là liệu tất cả mọi người dân Brazil có được hưởng những thành quả kinh tế do Cúp Bóng đá Thế giới mang lại hay không. Chuyên gia Monclaire trả lời :

« Không phải là cho tất cả mọi người Brazil trên toàn quốc. Chỉ có dân cư ở một số thành phố được tổ chức các trận đấu hưởng lợi mà thôi. Brazil với gần 200 triệu dân, đâu phải tất cả đều sống gần 12 thành phố như Rio, San Paulo hay Porto Alegre nơi có các sân vận động hay hệ thống xa lộ mới. Thế nhưng tất cả mọi người đều phải chia sẻ gánh nặng tài chính với chính quyền liên bang.

Không phải người Brazil nào cũng sẽ đi đến sân vận động, hay là sẽ đi ra phi trường, lái xe vi vút trên xa lộ để được hưởng những tiến bộ về hạ tầng cơ sở đó. Thế rồi ngay trước mắt, trong mùa bóng sắp tới với số lượng du khách ở khắp mọi nơi trên thế giới đổ về, đời sống hàng ngày của người dân Brazil tại những thành phố lớn sẽ khó khăn hơn : thí dụ như là phi trường quốc tế ở Sao Paulo chưa sẵn sàng, gây ra tắc nghẽn … »

Đó phải chăng là yếu tố giải thích vì sao ngày càng có nhiều người Brazil chống đối việc tổ chức World Cup. Chuyên gia kinh tế Vincent Chaude trả lời :

« Câu hỏi đầu tiên là liệu một sự kiện thể thao trọng đại như Cúp Bóng đá Thế giới có khiến cho người dân Brazil đoàn kết hơn hay không, có cải thiện đời sống của người dân, nâng cấp hạ tầng cơ sở hay không, có giúp cho Brazil trở thành một địa điểm du lịch hẫp dẫn hơn hay không ?

Tôi nghĩ đây là vấn đề chính đặt ra cho bất kỳ một sự kiện thể thao nào. Nếu như chúng ta không muốn phải đương đầu với những rủi ro, với những thách thức, thì sẽ chỉ có một vài quốc gia trên thế giới hiện nay đủ điều kiện để tổ chức các sự kiện thể thao như Thế vận hội hay Cúp Bóng đá Thế giới mà thôi. Tức là những lễ hội thể thao chỉ được quanh quẩn tổ chức tại Mỹ, Anh, Đức …

Vấn đề đặt ra là chúng ta muốn gì ? Tại sao không xem việc được tổ chức một sự kiện thể thao trọng đại là một cơ hội để cải thiện bộ mặt kinh tế của đất nước ?

Điểm thứ hai tôi xin lưu ý mà đúng như đã nói, chỉ có một phần dân chúng được hưởng lợi từ những thành quả kinh tế World Cup mang lại nhưng tất cả mọi người đều phải đóng góp. Nhưng đây không phải là một trường hợp riêng lẻ của Brazil. Bất kỳ một quốc gia nào tổ chức Olympic hay Cúp Bóng đá thì cũng vậy thôi. Chúng ta đang tập trung vào trường hợp của Brazil vì đây hãy còn là một nước nghèo, với nhiều thách thức về phương diện xã hội. Nhưng thực ra tôi nghĩ là người Pháp cũng đã mừng thầm khi thấy là Thế vận hội mùa hè 2012 diễn ra ở Luân Đôn và gánh nặng tài chính là vấn đề của người dân ở bên kia bờ Biển Manche » !

Brazil là nền kinh tế thứ 6 trên thế giới. Năm nay đã phải chi ra 9 tỷ euro để tổ chức Cúp Bóng đá Thế giới và tiếp theo đó Brasilia sẽ phải chuẩn bị thêm 10 tỷ euro nữa để hoàn thành nhiệm vụ tổ chức Olympic 2016.

Vấn đề đặt ra là 16 triệu dân xứ này hãy còn sống trong cảnh bần cùng, 14 % phụ nữ Brazil phải chấp nhận những công việc như giúp việc trong gia đình, hay lau chùi cho các công ty, khách sạn và mỗi năm có tới 35.000 thanh niên mất mạng trong các vụ thanh toán giữa các băng đảng phạm pháp.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí