Vào nội dung chính
Tạp chí xã hội

Pháp cấm đường bay nội địa : Vì môi trường hay lý do chính trị - kinh tế ?

Phần âm thanh 09:34
Ảnh minh họa. Máy bay A320 của hãng hàng không Pháp Air France.
Ảnh minh họa. Máy bay A320 của hãng hàng không Pháp Air France. © REUTERS/Christian Hartmann
Thu Hằng

Người dân Pháp bị hạn chế di chuyển bằng máy bay ? Pháp sẽ lần lượt cấm các chuyến bay nội địa dưới hai tiếng rưỡi để giảm lượng khí thải CO2. Đây là một trong 149 đề xuất của Hội nghị Công dân vì Khí hậu và cũng là một trong những điều kiện để chính phủ Pháp cấp 7 tỉ euro trợ giúp hãng hàng không Air France.

Quảng cáo

Đổi lại, Air France sẽ giảm 40% chuyến bay nội địa từ nay đến năm 2021 và đến năm 2024 phải giảm được 50% khí thải CO2 từ các chuyến bay trong nước. Thực ra, các tuyến bay nội địa không phải là nguồn lợi nhuận cho Air France, thậm chí còn bị lỗ nếu máy bay có chưa đầy 70-80% hành khách.

Thế nhưng, dịch Covid-19 trở thành cơ hội để chính phủ Pháp, một cổ đông chính của Air France, thúc đẩy tái cấu trúc hãng hàng không, gặp khó khăn về kinh tế từ nhiều năm nay. Các nghiệp đoàn khó có thể phản đối quyết định của chính phủ trước thực tế nghiêm trọng không thể phủ nhận được do dịch Covid-19 gây ra : 98% máy bay ngừng hoạt động trong giai đoạn phong tỏa, đến đầu tháng 07/2020 vẫn có đến 2/3 máy bay đỗ trong kho.

Trả lời phỏng vấn đài BFM TV ngày 25/05, bộ trưởng Kinh Tế Pháp Bruno Le Maire cho biết :

« Đối với Air France, nguyên tắc cũng tương tự với tập đoàn Renault, đó là đổi mới, hiện đại hóa đội máy bay để thải ít khí CO2 hơn, bỏ những tuyến bay mà ngành đường sắt cũng có những chặng tương tự nhưng lại xả ít khí thải hơn.

Chính phủ hỗ trợ Air France với một số điều kiện. Những tuyến bay có khoảng cách bay dưới 2 giờ 30 sẽ bị hủy, trừ những tuyến nối với những sân bay để bay đi quốc tế. Hiện tại, chính phủ đang thảo luận với Air France về lịch trình, hiện chưa được xác định, nhưng quy định đã được ấn định và sẽ được tôn trọng, đó là không có chuyện đi máy bay trong khi lại có một tuyến tầu hỏa hoạt động trên cùng khoảng cách đó dưới 2 giờ 30 phút ».

Trong quyết định, chính phủ chỉ nêu lên những lý do sinh thái ; không một hãng hàng không nào khác được mở những chặng đã bị hủy. Luật sư Lionel Guijarro, chuyên về luật hàng không, nhận định với trang LCI ngày 23/06 rằng lý do môi trường được đưa ra hoàn toàn phù hợp với luật châu Âu : « Lý do môi trường được nêu lên rõ ràng. Ngoài ra cần phải có một phương tiện giao thông thay thế và đã tồn tại, cả hai điều kiện này đều có đủ. Cuối cùng, không được có bất kỳ sự thay đổi nào về cạnh tranh, và ở điểm này, ông quốc vụ khanh đã nêu rõ là quyết định sẽ áp dụng đối với tất cả các hãng hàng không ».

Quyết định gây hệ quả lâu dài được đưa ra trong thời gian ngắn

Công luận khá bất ngờ về quyết định nhanh chóng được quốc vụ khanh đặc trách Giao Thông Jean-Baptiste Djebbari thông báo ngày 22/06. Trên đài Europe 1 (24/06), nhà báo Nicolas Beytout ngạc nhiên vì « chưa bao giờ thấy một quyết định dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng, lại được đưa ra mà lại ít suy xét về tác động sau này » :

« Vì sinh thái thì đây là điều tốt, nhưng với điều kiện phải kiểm soát được chi phí liên quan đến vấn đề này. Dĩ nhiên trong đó có cả chi phí về kinh tế và xã hội, có nghĩa là sẽ có vài tỉ euro liên quan đến hoạt động và vài nghìn việc làm biến mất khỏi những cụm cảng hàng không ở các thành phố lớn như Lyon, Bordeaux, hoặc ở tất cả những sân bay khác có quy mô trung bình và nằm cách các cụm cảm hàng không quốc tế dưới 2 tiếng rưỡi bay.

Quyết định này gây ảnh hưởng mạnh đến sức hấp dẫn của các địa phương, cũng như cho trụ sở của các doanh nghiệp lớn cần kết nối với phần còn lại của thế giới. Nói tóm lại, đây là quyết định mang tính chuyên quyền lớn nhất từ lâu nay và được đưa ra trong khi tổng thống Emmanuel Macron hứa tiến hành một giai đoạn phi tập trung mới và phân quyền cho các địa phương. Thật sự là không thể hiểu nổi ! »

Đối với hành khách, họ sẽ bị mất thêm chi phí và thời gian di chuyển từ các nhà ga đến sân bay, thường nằm ở ngoại ô. Người ta sẽ nhanh chóng hiểu ra rằng có lẽ trung chuyển ở Amsterdam hoặc Luân Đôn sẽ thuận tiện hơn là ở Paris và như vậy ô nhiễm cũng được đẩy sang các nước khác. Tuy nhiên, chính phủ Pháp trấn an rằng những tuyến bay nối chuyến với tuyến quốc tế, chủ yếu là ở hai sân bay Roissy - Charles de Gaulle và Orly ở Paris, sẽ không bị nhắm đến trong sắc lệnh cấm đường bay nội địa.

Ngành đường sắt thêm độc quyền phong tỏa đất nước ?

Hủy các tuyến bay nội địa, hành khách sẽ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào ngành đường sắt Pháp, trong khi đây là lĩnh vực nổi tiếng với những cuộc đình công kéo dài trên quy mô lớn. Nhà báo Nicolas Beytout nhận định :

« Khi hủy tất cả mọi đường bay nội địa giữa các thành phố như Lyon, Marseille, Bordeaux, Nantes, Strasbourg và khi mọi di chuyển sẽ phó thác cho ngành đường sắt Pháp SNCF thì có lẽ công ty này còn được thêm độc quyền trong ngành giao thông công cộng và công đoàn CGT sẽ có thêm quyền lực khổng lồ để phong tỏa cả đất nước. Và đó được gọi là ‘sinh thái xã hội’ ».

Chính phủ trấn an công ty SNCF sẽ không còn thế độc quyền vì theo Hiệp ước Đường sắt (Pacte ferroviaire) kí tháng 06/2018, ngành đường sắt Pháp dần dần mở cửa cho cạnh tranh từ cuối năm 2020. Trong vòng hai năm nữa, nhiều công ty đường sắt khác có thể đưa ra những đề xuất hấp dẫn hơn, như tầu cao tốc giá rẻ. Về đường bộ, sẽ có nhiều tuyến xe khách đường dài có thể hưởng lợi từ việc bỏ các chuyến bay nội địa.

Thế nhưng, phải chờ ít nhất thêm hai năm nữa, trong khi cơ sở hạ tầng đường sắt chưa đạt mức hoàn thiện ở nhiều nơi, khiến nhiều chính quyền địa phương lo ngại về khả năng thu hút, hấp dẫn của vùng. Quốc vụ khanh đặc trách Giao thông tỏ ra hiểu vấn đề này : « Vùng núi phía đông, các thành phố như Limoges, Brive, Castres, Aurillac, Clermont-Ferrand hiện vẫn chưa có giải pháp đường sắt vững chắc. Từ Paris đến Limoges, mất 3 tiếng rưỡi đi tầu và có rất nhiều chuyến bị trễ, trên đường thì lại có nhiều công trường tu sửa ».

Giải pháp thay thế thật sự thân thiện với môi trường hơn ?

Máy bay bị chỉ mặt điểm tên là phương tiện gây ô nhiễm nghiêm trọng nhất. Nữ sinh Thụy Điển Greta Thunberg, biểu tượng của phong trào chống biến đổi khí hậu, từng vượt Đại Tây Dương sang Mỹ bằng thuyền buồm vào năm 2019 và luôn từ chối đi máy bay. Cũng tại quê hương của cô bé, phong trào « Flygskam » (Flight shame / Xấu hổ khi đi máy bay), xuất hiện từ năm 2018, đã khiến ngành hàng không Thụy Điển lao đao. Còn tại Pháp, phong trào này ngày càng có chỗ đứng trong xã hội.

Hủy những chuyến bay nội địa bắt nguồn từ đề xuất sửa đổi trong Luật Định hướng di chuyển được hai dân biểu Delphine Batho, thuộc đảng Xanh và François Ruffin, thuộc đảng Nước Pháp Bất Khuất (La France Insoumise) đưa ra ngày 03/06/2019. Theo giải thích của nhà báo François Langlet trên đài RTL (03/06/2019), có nhiều động cơ giải thích cho đề xuất này :

« Thứ nhất, máy bay ô nhiễm hơn tầu hỏa. Chuyến đi bằng máy bay của một người thải lượng khí CO2 gấp 50 lần cùng chặng đường đi bằng tầu cao tốc. Thứ hai, người ta vẫn nói là chỉ có người giầu mới đi máy bay, chứ không phải người bình dân. Thứ ba, máy bay được hưởng cách lách thuế bất công vì nhiên liệu kerosene không bị đánh thuế, trái với xăng dầu cho đường bộ.

Đúng là máy bay gây ô nhiễm hơn những phương tiện giao thông khác và chắc chắn là hơn rất nhiều so với tầu hỏa, nhưng đó chỉ là về khí thải CO2. Trong khi đó, điện sử dụng cho ngành đường sắt là điện hạt nhân. Đừng quên là rác thải nguyên tử tồn tại đến tận 100.000 năm và còn có nhiều nguy cơ khác.

Đơn cử một ví dụ để so sánh về mức tiêu thụ nguyên liệu, theo mô phỏng của cơ quan quản lý hàng không dân dụng, chặng bay Marseille-Paris tốn mất 31 lít kerosene cho mỗi hành khách. Đúng là rất nhiều, nhưng vẫn còn ít hơn so với đa số các loại xe hơi chạy xăng dầu. Nếu muốn loại khí thải CO2, tại sao không cấm luôn cả tuyến đường cao tốc Paris-Marseille và ô tô chạy trên chặng đường đó. Phương tiện này còn tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn nếu chỉ có một người trên xe ! »

Trong khi quyết định hủy các chuyến bay nội địa dưới 2 giờ 30 của chính phủ vẫn đang bị phản đối, hai nghị sĩ này đã đề xuất thêm một dự thảo luật khác vào ngày 30/06/2020 : Lập « Hạn ngạch khí thải cá nhân » để hạn chế người dân sử dụng máy bay vì ngành hàng không thải từ 5-8% lượng khí thải trên thế giới, riêng tại Pháp là gần 10%.

Giải thích trên đài RMC / BFM TV ngày 02/07, nữ dân biểu hiện thuộc nhóm Sinh thái - Dân Chủ - Tương ái (Ecologie Démocratie Solidarité) mới thành lập tại Hạ Viện, cho biết : « Ý tưởng mà chúng tôi bảo vệ, đó là lập một hệ thống quota khí thải mà mỗi năm, tất cả mọi người có mức khí thải bằng nhau và người ta có thể tích lũy theo thời gian để có thể thỉnh thoảng đi du lịch ». Nếu không sử dụng hết số kilomet được đi bằng máy bay trong năm đó thì có thể dồn cho năm sau nhưng không được chuyển nhượng cho người khác.

Hiện tại, ý tưởng này mới chỉ được đề xuất áp dụng cho du lịch cá nhân, nhưng theo bà Batho, cũng cần phải suy nghĩ đến các chuyến bay công vụ. Thêm một đề xuất chắc chắn sẽ gây tranh luận gay gắt vì tác động đến quyền tự do đi lại của cá nhân !

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Không tìm thấy trang

Nội dung bạn đang cố truy cập không tồn tại hoặc không còn khả dụng.