PHÁP - VĂN HOÁ

Thảm Bayeux: Trùng tu di sản Pháp gần cả ngàn năm tuổi

Ảnh tư liệu chụp ngày 17/01/2018 tại tòa thị chính Bayeux (Pháp): Khách tham quan chiêm ngưỡng tấm thảm có từ năm 1077.
Ảnh tư liệu chụp ngày 17/01/2018 tại tòa thị chính Bayeux (Pháp): Khách tham quan chiêm ngưỡng tấm thảm có từ năm 1077. Ville de Bayeux/AFP/File

Nếu một ngày nào đó bạn được dịp ghé thăm vùng Normandie, bạn nên dành một chút thời gian để viếng thăm lâu đài thời Trung Cổ của dòng dõi qúy tộc Harcourt, tu viện dòng Biển Đức (Benedicto) tại làng Bec Héllouin và tấm thảm dệt cổ xưa của thành phố Bayeux. Điểm chung là cả ba di sản này đều đã ra đời vào đầu thế kỷ XI, tức xấp xỉ 1.000 năm tuổi.  

Quảng cáo

Được dệt bằng vải lanh với nhiều họa tiết thêu len, tấm thảm dài khoảng 70 mét này (được cho là đã ra đời trong giai đoạn 1067-1080) trở thành cổ vật quý hiếm nhất của Viện bảo tàng Bayeux. Tựa như một tấm tranh treo tường khổng lồ toàn bằng vải dệt, tấm thảm kể lại cuộc xâm chiếm vương quốc Anh của Guillaume le Conquérant (William the Conqueror 1026-1087). Ông là công tước vùng Normandie và sau cuộc chinh phục vào năm 1066, ông lên ngôi vua nước Anh, trị vì cho tới khi băng hà vào năm 1087.

Bộ truyện khổng lồ với hàng trăm nhân vật 

Cuộc chinh phục vương quốc Anh từng được phản ánh qua nhiều di tích lịch sử, chẳng hạn như pháo đài kiên cố Falaise (xây trong giai đoạn 960-1020) hay là nhà thờ Dives sur Mer (xây vào năm 1067) đều có lưu lại danh sách các hiệp sĩ đã từng phò tá công tước Guillaume de Normandie, tham gia vào đội quân "viễn chinh" để giành lấy chiếc vương miện và cũng từ đó mà nền văn hóa vùng Normandie du nhập rộng rãi hơn vào lãnh thổ Anh Quốc. 

Từ lúc chuẩn bị ra khơi với các chiến thuyền, cho đến khi lên ngôi vua sau nhiều đợt giao tranh, truyền thuyết của "Guillaume, nhà chinh phục" được kể lại một cách chi tiết lên tấm thảm dệt. Tựa như một bộ truyện tranh sinh động khổng lồ, 58 hoạt cảnh được trải đều trên toàn bộ  tấm thảm dài đúng 68,38 thước. Tác phẩm này còn tái tạo hơn 200 kỵ mã và 626 nhân vật khác nhau, được cho là đã hoàn tất tại Canterbury (miền đông nam nước Anh) và từng được dùng để trang trí vương cung thánh đường Bayeux theo đề xướng của giám mục Odon vào năm 1077. Do rất công phu tinh tế và đồng thời có nhiều giá trị lịch sử, cho nên tấm thảm Bayeux đã nhanh chóng được xếp vào hàng kiệt tác nghệ thuật của trường phái roman. 

Tuy nhiên, với thời gian, có nhiều dấu hiệu cho thấy tấm thảm Bayeux đang bị "xuống cấp" rõ rệt. Hội đồng thành phố Bayeux cho biết lên một kế hoạch đầy tham vọng để trùng tu không những tác phẩm nghệ thuật này mà còn tân trang luôn quần thể ba viện bảo tàng, trong đó có Viện bảo tàng thảm dệt nổi tiếng nhờ bộ sưu tập thời Trung Cổ. 

Thảm Bayeux thu hút gần nửa triệu khách hàng năm

Kế hoạch tu sửa này được chia thành nhiều giai đoạn, bảo tàng Bayeux sẽ phải đóng cửa trong nhiều năm, dự kiến khai trương lại sớm lắm là vào đầu năm 2026, trễ lắm là vào 2027. Khoảng thời gian khá dài này (từ 2 năm đến 4 năm) cũng rất cần thiết cho việc trùng tu toàn bộ tấm thảm Bayeux, với chi phí bảo tồn lên tới ít nhất là 2 triệu euro. Cách đây một năm, ban giám đốc Viện bảo tàng Bayeux đã nhờ một đội ngũ gồm 8 chuyên gia kiểm tra tỉ mỉ toàn bộ tấm thảm. Công việc này đã kéo dài trong hơn 2 tháng. 

Trong số hàng trăm họa tiết (chiến binh và kỵ mã) được thêu bằng len trên vải dệt, các chuyên gia đã tìm thấy gần 24.200 vết bẩn và 10.000 lỗ nhỏ. Nếu như tấm thảm vẫn có một trạng thái chung khá tốt và các họa tiết vẫn bắt mắt nhờ được thêu bằng nhiều sợi len đa sắc muôn màu, thì ngược lại phông nền bằng vải lanh thời Trung Cổ lại mỏng manh hơn. Trái với hội họa hay điêu khắc, các tác phẩm làm bằng tơ lụa hay vải dệt cần được "bảo tồn" kỹ lưỡng và không dễ gì tu sữa. Đợt trùng tu lần trước của thảm Bayeux đã được tiến hành vào năm 1870, tức cách đây 150 năm. 

Trước khi xẩy ra đại dịch Covid-19, Hội đồng thành phố Bayeux tự hào là một trong những địa danh vùng Normandie lôi cuốn đông đảo du khách nhờ có bề dày lịch sử và văn hóa. Tính trung bình, tấm thảm Bayeux thu hút từ 400.000 đến nửa triệu khách tham quan mỗi năm, trong đó cứ trên 10 người thăm viếng là có đến 7 khách nước ngoài. Hầu hết đều đến Bayeux chỉ để chiêm ngưỡng kiệt tác nghệ thuật có từ cuối thế kỷ 11 này.

Dự án đưa thảm Bayeux sang Anh để trưng bày ? 

Do tấm thảm này cũng được gắn liền với lịch sử từ thời Trung Cổ giữa hai nước Anh và Pháp, cho nên việc đưa tấm thảm sang Anh để trưng bày đã nhiều lần được nhắc tới, nhưng cứ mỗi lần dự án này đã không được hoàn thành. Lần đầu tiên là vào năm 1953 nhân lễ đăng quang nữ hoàng Elisabeth Đệ Nhị. Lần thứ nhì là vào năm 1966 nhân dịp kỷ niệm 900 năm trận chiến Hastings. Nhờ thắng trận mà nhà chinh phục Guillaume, từ chức Công tước Normandie được ngồi lên ngai vàng, trở thành vua William Đệ Nhất của nước Anh.

Tuy nhiên, theo lời ông Antoine Verney, quản đốc kho lưu trữ bảo tàng Bayeux, cho dù hai nước Anh và Pháp vào năm 2018 đã đồng ý trên nguyên tắc việc cho mượn "tấm thảm" nhằm mục đích trưng bày, tuy nhiên giới chuyên gia chỉ có thể bật đèn xanh cho việc di chuyển một "kiệt tác" như vậy sau khi hoàn tất công việc trùng tu. Chỉ riêng việc di chuyển trong kho lưu trữ để kiểm tra, ban quản lý viện bảo tàng cần phải huy động một đội ngũ gồm hơn 50 nhân viên, phối hợp với nhau để cùng xê dịch tấm thảm dài gần 70 thước. Trong khi ông Loïc Jamin, trưởng ban đặc trách ngành du lịch thành phố Bayeux thì không sốt sắng gì cho lắm trước việc đưa sang nước ngoài, di sản nổi tiếng nhất của Bayeux, một khi tấm thảm này được sửa xong.

Dù gì đi nữa, thì ban điều hành bảo tàng phải tìm cách thích hợp nhất để có thể tiếp tục trưng bày cho công chúng xem tấm thảm Bayeux, vốn đã từng bị thời gian làm cho phai mờ dù có kiểm soát tối đa độ ẩm và ánh sáng. Do đã từng bị thiệt hại khi được treo trong nhà thờ chính toà Bayeux, các chuyên gia trùng tu lại càng phải cẩn thận với một tác phẩm đã trải qua bao thời kỳ lịch sử. Dù muốn hay không, thành phố Bayeux phải tiến hành càng sớm càng tốt việc trùng tu, hầu chuẩn bị kịp thời cho chương trình kỷ niệm 1000 năm nhân vật lịch sử "Guillaume le Conquérant".

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí