PHÂN TÍCH

Sputnik V : Công cụ chia rẽ Liên Hiệp Châu Âu hiệu quả của Nga ?

Ngày 22/03/2021, Matxcơva cáo buộc Liên Âu cố tình cản trở vac-xin Nga Sputnik V thâm nhập thị trường của khối.
Ngày 22/03/2021, Matxcơva cáo buộc Liên Âu cố tình cản trở vac-xin Nga Sputnik V thâm nhập thị trường của khối. Saeed KAARI Imam Khomeini Airport City/AFP

Ngày 22/03/2021, khẩu chiến giữa Nga và Liên Hiệp Châu Âu đã nổ ra xung quanh việc sử dụng vac-xin ngừa Covid-19 của Nga. Chính quyền Matxcơva cáo buộc châu Âu cố tình cản trở thuốc Nga thâm nhập thị trường Liên Âu. Ngoài việc giúp Nga đánh bóng hình ảnh, sự việc cho thấy rõ Sputnik-V của Nga còn là một công cụ chính trị « gây chia rẽ » hiệu quả.

Quảng cáo

Dù đang phải đối mặt với nguy cơ khan hiếm vac-xin, nhưng ủy viên châu Âu, phụ trách thị trường nội địa, ông Thierry Breton, khi trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Pháp TF1 (Chủ Nhật 21/3/2021), khẳng định « vac-xin của Nga là nguồn bổ sung » và « Liên Hiệp Châu Âu không nhất thiết cần đến ».

Điện Kremlin tức thì giận dữ phản ứng : « Chúng tôi thắc mắc là những người đó họ đang bảo vệ những lợi ích gì : Cho các hãng dược hay là cho các công dân châu Âu ». Tổng thống Nga Vladimir Putin, khi trao đổi qua điện thoại với chủ tịch Hội Đồng Châu Âu, Charles Michel, đã cáo buộc lập trường « xung đột » của Liên Âu đối với Nga.

Căng thẳng xảy ra trong bối cảnh thời gian gần đây, ngày nào nước Nga của ông Putin, thông qua Quỹ Đầu tư Trực tiếp của Nga (RDIF), cũng thông báo đúc kết được một thỏa thuận song phương về việc cung cấp vac-xin ngừa Covid-19. Theo như số liệu Matxcơva công bố hôm thứ Hai, 22/03/2021, tổng cộng đã có 54 quốc gia ký với Nga. Báo L’Humanité tự hỏi : Đó đơn giản chỉ là một chiêu tiếp thị ?

Nếu so với các đối thủ cạnh tranh Mỹ, Anh và Trung Quốc, trên góc độ thương mại, Sputnik V (Victory), tên của một phi thuyền không gian đầu tiên của Nga, biểu tượng của chiến thắng « khoa học, chính trị, địa chính trị », có nhiều lợi thế : dễ bảo quản, dễ vận chuyển và nhất là rẻ hơn nhiều (khoảng 16 euro/liều so với 31,50 euro của Sinopharm hay 53,4 euro của Pfizer - giá bán tại châu Âu). Có thể nói giá thành rẻ là một ưu thế gần như tuyệt đối cho phép Nga xâm nhập nhiều thị trường châu Á, châu Phi, Trung Đông và nhất là châu Mỹ Latinh.

Chỉ có điều tại Liên Hiệp Châu Âu, dùng hay không dùng Sputnik V của Nga đã làm dấy lên nhiều tranh cãi. Khẩu chiến gay gắt giữa Nga và Liên Hiệp Châu Âu làm lộ rõ những bất đồng trong giới lãnh đạo khối 27 nước thành viên. Theo Le Figaro, trái với quan điểm của ủy viên châu Âu Thierry Breton, thủ tướng Đức Angela Merkel luôn tỏ thái độ ủng hộ. Nhà nghiên cứu Paul Maurice, Viện Quan hệ Quốc tế Pháp, nhận định, thủ tướng Đức là một người thực dụng, « có thể lên án những hành động của Nga trong vụ Navalny hay hồ sơ Ukraina, nhưng đồng thời vẫn xem vac-xin Nga như là một giải pháp ».

Lãnh đạo Đức muốn nhanh chóng thoát khỏi cuộc khủng hoảng vào lúc chính quyền Berlin vừa thông báo kéo dài các biện pháp phòng chống dịch bệnh. Vẫn theo ông Paul Maurice, sự ủng hộ gần như tuyệt đối này của nữ thủ tướng Đức cũng được giải thích một phần bởi « một bộ phận người dân vùng Đông Đức vẫn xem nước Nga như là một cường quốc kinh tế, văn hóa và cả khoa học. Đó là những người từng được tiêm ngừa bằng vac-xin của Liên Xô thời niên thiếu. Và họ tin tưởng vào vac-xin Nga ».

Liệu đó cũng là một trong những lý do khiến nhiều nước thành viên, chủ yếu là khối Đông Âu, bất chấp các khuyến nghị cũng như là việc chưa có đèn xanh của Cơ quan Dược phẩm châu Âu, đã ký kết các thỏa thuận mua vac-xin của Nga ? Một điều chắc chắn, công cụ ngoại giao này của Nga không những gieo rắc bất đồng giữa các nhà ngoại giao Liên Hiệp mà còn gây chia rẽ ngay giữa lòng một quốc gia. Việc thủ tướng Slovakia, Igor Matovic, đích thân ra tận đường băng để nhận lô vac-xin đầu tiên đã gây ra một cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng, khiến thủ tướng phải từ nhiệm.

Nhà nghiên cứu Tatiana Kastouéva-Jean, cũng thuộc viện IFRI, trên báo Le Figaro cảnh báo : « Đối với Putin, vac-xin này là một niềm tự hào. Tên Sputnik, trong đường lối chinh phục không gian, không phải được chọn ngẫu nhiên. Châu Âu cần phải xử lý như bao loại vac-xin khác, không nên địa chính trị hóa chủ đề. »

Vẫn theo vị chuyên gia về Nga, « Putin trong thế đường nào cũng thắng » kể từ khi cộng đồng khoa học công nhận tính hiệu quả. Do vậy, Liên Âu chỉ có hai lối thoát : Hoặc chấp nhận vac-xin và ngầm nhìn nhận thành công của Nga ; Hoặc không cấp phép và Kremlin « có thể sẽ lên án một sự đối xử bất công ».

Thế mới biết, Sputnik V, một công cụ ngoại giao và gây chia rẽ hiệu quả đến dường nào !

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí