PHÂN TÍCH

Ai đang làm chủ cuộc chơi tại Biển Đen ?

Tàu đổ bộ của hải quân Nga trên sông Don trên đường di chuyển từ Biển Caspi đến Biển Đen, Nga, 12/04/2021.
Tàu đổ bộ của hải quân Nga trên sông Don trên đường di chuyển từ Biển Caspi đến Biển Đen, Nga, 12/04/2021. REUTERS - SERGEY PIVOVAROV

Trong hồ sơ Ukraina và Biển Đen, Nga đang tính toán những gì và đến khi nào thì ngừng những hoạt động khiêu khích phương Tây ? Đó là hai câu hỏi đang khiến Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO đau đầu. Việc Matxcơva thông báo rút một phần lực lượng khỏi bán đảo Crimée và tại biên giới sát cạnh với Ukraina phải chăng là dấu hiệu cho thấy Nga đã làm chủ cuộc chơi trong khu vực ?

Quảng cáo

Sau nhiều tuần lễ khuấy động Biển Đen, Nga đã làm hạ nhiệt tình hình. Từ cuối tháng 3/2021 Matxcơva triển khai hàng chục ngàn quân, thậm chí là hàng trăm ngàn, như Liên Hiệp Châu Âu ghi nhận, vũ khí hạng nặng, xe tăng, máy bay trinh sát … đến gần biên giới với vùng Donbass phía đông Ukraina và trên bán đảo Crimée với tầm nhìn gần 360 độ ra Biển Đen.

Sự hiện diện của Hải Quân Nga trong vùng biển này đã thêm dầy đặc, các cửa ngõ ra vào các vùng biển chung quanh bị hạn chế từ eo biển Kertch cánh cổng nối liền Biển Đen và Azov. Trước lo ngại của cả Ukraina lẫn cộng đồng quốc tế, điện Kremlin nhấn mạnh đây chỉ là một đợt diễn tập bình thường nhằm kiểm tra khả năng phòng thủ của các lực lượng quân sự và những hoạt động đó « không đe dọa » một ai. Cùng lúc Matxcơva lên án chính quyền Kiev có những hành vi « khiêu khích » qua việc tăng cường sự hiện diện quân sự ở miền đông Ukraina từ tháng Hai vừa qua.

Những động thái nói trên của Nga khiến NATO « lo ngại », vì các quyền tự do đi lại trên Biển Đen và Azov bị hạn chế, qua đó bóp ngẹt các hoạt động giao thương của Ukraina. Để dằn mặt Nga, Hoa Kỳ đã tính đến khả năng điều tàu chiến đến khu vực, nhưng rồi đã hủy quyết định này vào giờ chót, khi Matxcơva quyết định mở một cuộc tập trận ngay tại chính khu vực mà Mỹ muốn tăng cường hiện diện để thị uy. Riêng về phía Anh Quốc, theo tiết lộ của báo chí tại Luân Đôn, dường như chính phủ Boris Johnson vẫn duy trì kế hoạch điều chiến hạm đến Biển Đen trong tháng 5/2021.

Vậy phải chăng phương Tây và Nga đang chơi trò mèo vờn chuột tại vùng biển chiến lược này ? Theo nhà phân tích Mark Galeotti, thuộc trung tâm nghiên cứu về khu vực Trung và Đông Âu ULC SSEES, trụ sở tại Luân Đôn, được AFP trích dẫn, việc Nga thông báo làm hạ nhiệt tình hình ở Biển Đen không là điều ngạc nhiên, sau khi Matxcơva đã phô trương sức mạnh với Hoa Kỳ ngay trong những tháng đầu nhiệm kỳ tổng thống của Joe Biden.

Những hoạt động quân sự dồn dập vừa qua của Nga trên Biển Đen và sát biên giới Ukraina chính là nhằm « nắn gân » tân chủ nhân Nhà Trắng. Ngoài ra, điện Kremlin cũng muốn chứng minh với phương Tây là chớ xem thường khả năng phòng thủ của Nga, Matxcơva hoàn toàn có khả năng « triển khai trong một thời gian rất ngắn, huy động đông đảo binh sĩ đến hiện trường ».

Nhưng có lẽ các nhà quân sự ở Matxcơva biết rõ cần dừng lại đúng lúc mới là thượng sách. Tây phương cũng đã có một số thiện chí. Thứ nhất về phía Kiev, dù nước này được phương Tây ủng hộ, một lần nữa NATO từ chối để Ukraina gia nhập liên minh quân sự. Điểm thứ hai đáng ghi nhận có lẽ Matxcơva dừng lại các hành động gây thêm căng thẳng vào lúc mà chính Washington đề xuất một cuộc họp thượng đỉnh Mỹ- Nga vào mùa hè năm nay và hai nhà lãnh đạo Vladimir Putin – Joe Biden sẽ gặp nhau tại một quốc gia thứ ba để khởi động lại đối thoại song phương và có lẽ lúc đó cũng là điều Matxcơva mong muốn.

Điểm thứ ba được nhà báo Jean Pierre Stroobants của tờ Le Monde ghi nhận : dường như Nga cũng đã nhận thấy một sự lúng túng nào đó của khối NATO : trước mắt khối này chưa biết trong trường hợp cần can thiệp, liên minh sẽ đáp trả dưới hình thức nào.

Có lẽ như ghi nhận của phóng viên Véronika Dorman trên báo Libération, Nga đấu dịu sau khi Vladimir Putin đã đạt được những gì mong muốn. Đó là buộc chính quyền Biden phải chú ý trở lại đến nước Nga, hù dọa đồng minh của phương Tây là Ukraina và nhắc nhở cả Kiev lẫn NATO rằng chớ « vượt qua lằn ranh đỏ », tức là kết nạp Ukraina vào liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương hay Bruxelles cho phép Ukraina tham gia Liên Hiệp Châu Âu.

Andrei Kortounov, tổng giám đốc hội đồng cố vấn đối ngoại của Nga, trên tờ Libération ghi nhận Matxcơva thừa biết cái giá sẽ phải trả khi khai mào một chiến dịch quân sự, cho nên mục tiêu của Nga là « răn đe », chứ không phải là để đi đến cùng. Nga không hài lòng trước viễn cảnh NATO tập trận ở Biển Đen và Baltic, gần sát cạnh, nên đã thể hiện thái độ bất bình đó bằng một sự hù dọa.  

Có điều, như phân tích của chủ tịch trung tâm nghiên cứu Carnegie tại Matxcơva, Dmitri Trenin, căng thẳng trong vùng Biển Đen mới chỉ tạm lắng, vẫn tồn tại viễn cảnh một cuộc xung đột lại bùng lên trong khu vực. Nhưng có lẽ rõ rệt nhất là trong mọi kịch bản, Vladimir Putin mới là người làm chủ tình hình trong khu vực nhạy cảm này.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí