PHÂN TÍCH

Biển Đông: ASEAN và Trung Quốc cố đạt được Bộ Quy tắc ứng xử vào năm 2022

Bản đồ yêu sách chủ quyền của các quốc gia ven Biển Đông, trong đó có yêu sách của Trung Quốc mang tên gọi đường chín vạch (hay "đường lưỡi bò")
Bản đồ yêu sách chủ quyền của các quốc gia ven Biển Đông, trong đó có yêu sách của Trung Quốc mang tên gọi đường chín vạch (hay "đường lưỡi bò") © Trang nhà của bộ Năng Lượng Mỹ eia.doe.gov

Những vụ Trung Quốc đưa tàu và phi cơ xâm nhập hải phận và không phận các nước như Philippines và Malaysia trong thời gian qua, gây thêm căng thẳng trên Biển Đông, cho thấy là ASEAN và Trung Quốc càng phải cấp tốc đạt được Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông COC, mà tiến trình đàm phán đã kéo dài từ nhiều năm qua.

Quảng cáo

Trong hội nghị đặc biệt tại Trùng Khánh vào thứ Hai vừa qua, 07/06/2021, nhân kỷ niệm 30 năm quan hệ ASEAN-Trung Quốc, các ngoại trưởng của 10 nước Đông Nam Á và của Trung Quốc đã tái khẳng định cam kết thực hiện “đầy đủ và hiệu quả” bản Tuyên bố về ứng xử của các bên trên Biển Đông DOC năm 2002. Nhưng tuyên bố DOC là một văn bản không mang tính ràng buộc pháp lý, cho nên Trung Quốc và ASEAN trong nhiều năm qua đã đàm phán để cố đạt được đồng thuận về Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông, một văn bản có tính chất ràng buộc pháp lý, để giải quyết các căng thẳng, ngăn ngừa các xung đột do tranh chấp chủ quyền trên vùng biển này.

Trong khuôn khổ hội nghị đặc biệt của các ngoại trưởng Trung Quốc - ASEAN tại Trùng Khánh, đã diễn ra Hội nghị lần thứ 19 Quan chức cao cấp ASEAN-Trung Quốc về thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông DOC. Theo tường thuật báo chí Việt Nam, trong hội nghị này, các nước đã bày tỏ quan ngại về “diễn biến phức tạp của tình hình Biển Đông thời gian gần đây, trong đó có các hoạt động đơn phương đi ngược lại luật pháp quốc tế, gây xói mòn lòng tin, gia tăng căng thẳng, không có lợi cho tiến trình hợp tác thực hiện DOC và đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC)”. 

Thái độ quan ngại này chủ yếu là ám chỉ đến những hoạt động của Trung Quốc tại Biển Đông trong thời gian qua, gần đây nhất là vụ 16 phi cơ quân sự của Trung Quốc đã dàn đội hình chiến thuật bay trên vùng Biển Đông và xâm nhập không phận Malaysia ở khu vực bang Sarawak trên đảo Borneo. Sau khi đã cố bắt liên lạc nhưng không được hồi đáp, không quân Malaysia đã điều các chiến đấu cơ lên ngăn chặn các máy bay của Trung Quốc.

Trước đó, hàng trăm tàu của Trung Quốc đã xâm nhập vùng đặc quyền kinh tế của Philippines và vẫn ở lại đây, bất chấp những phản đối và yêu cầu liên tục của Manila và chỉ trích của một số nước, trong đó có Hoa Kỳ.

Trong cuộc họp tại Trùng Khánh hôm thứ Hai, các quan chức cao cấp ASEAN và Trung Quốc đã “nhất trí” thúc đẩy tiến trình đàm phán COC và đã chỉ đạo Nhóm công tác chung sớm nối lại đàm phán “dưới hình thức phù hợp”, nhưng không nói rõ lịch trình. 

Sau nhiều lần bị trì hoãn, chủ yếu là do phía Trung Quốc, mãi đến năm 2018, các cuộc đàm phán thật sự về COC mới được khởi động. ASEAN và Trung Quốc đã hoàn tất việc đàm phán về dự thảo đầu tiên của bộ quy tắc trong thời gian 2018-2019. 

Vào năm 2019, tại thượng đỉnh Trung Quốc - ASEAN ở Bangkok, thủ tướng Lý Khắc Cường đã gây bất ngờ khi tuyên bố là Trung Quốc rất muốn đạt được bộ quy tắc ứng xử với ASEAN năm 2021. Nhưng đại dịch Covid-19 đã làm xáo trộn mọi việc. Theo một nguồn tin ngoại giao được đài truyền hình Philippines ABS-CBN News trích dẫn ngày 09/06/2021, nay các nước ASEAN và Trung Quốc hy vọng đến năm 2022 sẽ đạt được thỏa thuận về COC.

Một nhà ngoại giao ASEAN, xin giấu tên, cho ABS-CBN News biết, “ do ảnh hưởng của đại dịch gây đình trệ đàm phán về COC”, mục tiêu đạt được văn bản này “đã trở nên linh động hơn” và đã được dời từ năm nay sang năm tới.  Theo nguồn tin này, mục tiêu hiện nay là tiếp tục đàm phán về dự thảo thứ hai của COC và hy vọng kết thúc năm nay, rồi sau đó đàm phán về dự thảo thứ ba và dự thảo chung cuộc vào năm tới. 

Thật ra mấu chốt của vấn đề không phải là thời điểm đạt được, mà là nội dung của bộ quy tắc COC, nhất là mức độ ràng buộc pháp lý và phạm vi thực hiện của văn bản này. Tiến trình đàm phán sẽ còn rất gay go và không có gì bảo đảm là Trung Quốc và ASEAN sẽ đạt được thỏa thuận vào năm tới, hoặc nếu có đạt được, thì đây có thể sẽ là một văn bản không hoàn hảo đối với một khu vực tranh chấp chủ quyền phức tạp như Biển Đông.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí