PHÂN TÍCH

Thượng đỉnh Mỹ - Trung : Đài Loan, Hạt nhân và những thông điệp chính trị đối nội

Ảnh minh họa : Phó chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (T) và phó tổng thống Mỹ Joe Biden tại Trung tâm Đào tạo và Giáo dục Quốc tế, South Gate, bang California, Hoa Kỳ, ngày 17/02/2012.
Ảnh minh họa : Phó chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (T) và phó tổng thống Mỹ Joe Biden tại Trung tâm Đào tạo và Giáo dục Quốc tế, South Gate, bang California, Hoa Kỳ, ngày 17/02/2012. © AP - Damian Dovarganes

Hôm nay, 15/11/2021, tổng thống Mỹ Joe Biden họp trực tuyến với đồng nhiệm Trung Quốc Tập Cận Bình. Bên cạnh các chủ đề gây căng thẳng giữa hai nước từ nhiều năm qua, từ thương mại, công nghệ đến nhân quyền, vấn đề Đài Loan và vũ khí hạt nhân được cho sẽ là những tâm điểm chính của cuộc thảo luận.

Quảng cáo

Xung khắc công khai giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ kéo dài từ một thập kỷ, qua ba đời tổng thống Mỹ, bắt đầu từ thời chính quyền Obama. Căng thẳng Mỹ - Trung trở nên gay gắt khi Donald Trump trở thành chủ nhân Nhà Trắng. Cuộc đọ sức này vẫn tiếp diễn dù Washington đã có lãnh đạo mới là Joe Biden. Danh sách những điểm bất đồng giữa hai nước mỗi lúc một dài, liên quan đến mọi lĩnh vực.   

Thế nhưng, giới quan sát dự báo, Đài Loan sẽ là « điểm nóng nhất » của cuộc thảo luận. Trung Quốc hồi đầu tháng 10/2021 điều ồ ạt chiến đấu cơ đi vào vùng nhận dạng phòng không khiến Hoa Kỳ trong tình trạng báo động. Nhưng sự việc cũng phản ảnh nỗi lo sợ của Bắc Kinh : Nguy cơ Hoa Kỳ làm suy yếu chính sách « một nước Trung Hoa » mà Mỹ từng cam kết và căn cứ vào đó mà công nhận Bắc Kinh là đại diện duy nhất tại Liên Hiệp Quốc từ năm 1979.  

Trước thượng đỉnh, tờ Global Times, cơ quan ngôn luận chính thức của đảng Cộng sản Trung Quốc, đã nhắc lại rằng Đài Loan là « lằn ranh đỏ chính yếu » của Trung Quốc. Do vậy chủ đề này sẽ được ông Tập Cận Bình đề cập đến với nguyên thủ Mỹ, rằng Trung Quốc quyết tâm hoàn thành « việc hợp nhất quốc gia trong một tương lai gần, bất kể với giá nào ». Lãnh đạo Trung Quốc muốn có được lời bảo đảm từ đồng nhiệm Mỹ rằng Washington không ủng hộ « độc lập Đài Loan ».   

Ngoài ra, theo Financial Times, hồ sơ hạt nhân cũng có thể sẽ được chủ nhân Nhà Trắng đề cập đến trong cuộc thảo luận. Việc Trung Quốc tăng cường năng lực hạt nhân khiến Hoa Kỳ lo ngại. Một báo cáo gần đây, « China Military Power Report », do Lầu Năm Góc công bố  cho biết từ đây đến năm 2030, Bắc Kinh sẽ có khoảng 1.000 đầu đạn hạt nhân, cao gấp hai lần so với con số ước tính do bộ Quốc Phòng Mỹ đưa ra năm 2020. Theo ông Danny Russel, phó chủ tịch về An ninh Quốc tế và Đối ngoại, Viện Chính sách Xã hội châu Á, trên trang mạng Foreign Affairs, thì với đà tăng tốc ngoạn mục này cùng với quy mô đầu tư trong hệ thống « bộ ba hạt nhân », rõ ràng Trung Quốc đang chuyển từ chính sách răn đe hạt nhân sang tấn công hạt nhân.   

Dẫu sao thì giới chuyên gia đều có chung một nhận xét, những bất đồng dai dẳng và gay gắt này, kéo dài từ nhiều năm qua, khó thể giải quyết trong một cuộc họp thượng đỉnh. Giới chức chính phủ hai bên cũng đã cảnh báo, không nên trông đợi gì nhiều vào kết quả cuộc họp hay những quyết định quan trọng vào tối nay.  

Bởi vì, những tranh chấp này giữa hai nước diễn ra trong bối cảnh tình hình chính trị trong nước khó khăn. Thượng đỉnh lần này còn là dịp để lãnh đạo hai nước phát đi những thông điệp chính trị. Tại Bắc Kinh, Tập Cận Bình phải đối mặt với Đại hội Đảng lần thứ 20, vào lúc ông có kế hoạch kéo dài nhiệm kỳ, trở thành lãnh đạo trọn đời.   

Do vậy, « Tập Cận Bình muốn tận dụng thượng đỉnh này để gởi đến người dân trong nước và các nước khác rằng quan hệ Mỹ - Trung đang được hồi phục. Một kịch bản mà chính quyền Biden muốn tránh bằng mọi giá », theo như nhận xét của Bonnie Glaser, chuyên gia về Trung Quốc tại German Marshall Fund với tờ Financial Times.

Còn tại Washington, Joe Biden và phe Dân Chủ đang tìm cách tránh mất thêm ghế ở Quốc Hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ sẽ diễn ra trong năm 2022. Trong bối cảnh có một sự đồng thuận chống Trung Quốc từ lưỡng đảng, chủ nhân Nhà Trắng khó có thể có được những đồng thuận hay tiến bộ trong quan hệ với Trung Quốc, nên buộc phải có những thái độ cứng rắn hơn với Bắc Kinh.   

Trong tình cảnh này, rõ ràng, cả hai nhà lãnh đạo, không ai muốn tỏ ra là bên yếu thế. Liệu sau cuộc đối thoại này, đôi bên có giải quyết được các xung đột ?   

Los Angeles Times khẳng định « cạnh tranh gay gắt » giữa các siêu cường về kinh tế, ngoại giao và hạt nhân sẽ không dễ gì xử lý. Cuộc họp thượng đỉnh lần này sẽ không thể chấm dứt các bất đồng, nhưng có thể cho phép bắt đầu giải quyết những tranh chấp. Ít ra, đó cũng là một bước quan trọng ! 

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Tải ứng dụng RFI để theo dõi toàn bộ thời sự quốc tế