Vào nội dung chính
Tạp chí văn hóa

Tintin và cuộc phiêu lưu chưa hồi kết của Hergé

Phần âm thanh 09:44
Tintin, chàng phóng phiên trong "Những cuộc phiêu lưu của Tintin" với chú chó Milou. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris.
Tintin, chàng phóng phiên trong "Những cuộc phiêu lưu của Tintin" với chú chó Milou. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris. RFI / Tiếng Việt
Thu Hằng
22 phút

Tintin, chú chó Milou, hai viên cảnh sát Dupont và Dupond, thuyền trưởng Haddock, giáo sư Tournesol, Rastapopoulos… chỉ cần nhắc đến những nhân vật này, người hâm mộ nghĩ ngay đến Những cuộc phiêu lưu của Tintin (Les aventures de Tintin).

Quảng cáo

Tintin tròn 87 tuổi vào năm 2016 với thành tích đáng nể : 250 triệu album được bán khắp thế giới và được dịch ra 110 ngôn ngữ và phương ngữ. Chàng phóng viên điều tra và cha đẻ Hergé được Đại Điện (Grand Palais, Paris) mở rộng cửa chào đón tại triển lãm « Hergé », từ ngày 28/09/2016 đến ngày 15/01/2017.

***

Điểm đặc biệt của triển lãm vinh danh Hergé là người xem đi ngược dòng thời gian, bắt đầu từ thập niên 1970, để khám phá một vài « bí mật » trong cuộc đời ông. Ngoài đam mê vẽ truyện tranh, Georges Remi (22/05/1907-03/03/1983), tên thật của Hergé, rất quan tâm đến nghệ thuật đương đại : ông vẽ và sưu tầm tranh.

Fanny Vlamynck, người vợ thứ hai của Hergé, do họa sĩ vẽ. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris.
Fanny Vlamynck, người vợ thứ hai của Hergé, do họa sĩ vẽ. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris. RFI / Tiếng Việt

Không được đào tạo chính quy qua trường Mỹ Thuật, Hergé nhập môn hội họa vào đầu thập niên 1960 và chọn cho mình một giáo viên nổi tiếng, họa sĩ trừu tượng Louis Van Lint. Năm 1979, Georges Remi kết hôn lần thứ hai với Fanny Vlamynck, sau hơn 20 năm yêu nhau. Bà từng là họa sĩ tô mầu trong xưởng tranh Hergé từ năm 1955 và chính bà là người hướng ông đến với nghệ thuật đương đại. Cả hai cùng sưu tập nhiều tác phẩm hội họa tiên phong. Họ làm việc ít hơn, hưởng thụ cuộc sống nhiều hơn và thường xuyên du lịch.

Ông Alain Brunier, một người hâm mộ ngoài 70 tuổi của Tintin sống tại Paris, tỏ ra thích thú khi « phát hiện » ra những « bí mật » này : « Trước hết là về Hergé, về cuộc đời và sự nghiệp của ông. Tiếp theo là về việc ông quan tâm đến nghệ thuật đương đại và những tác phẩm hội họa nghệ thuật mà ông có, như ông có một tác phẩm của Poliakoff, hay một số các tác phẩm khác. Tôi không hề biết về điểm này ».

Những bức tranh vải được Hergé vẽ vào thời kỳ này cho thấy tài năng thiên phú của ông và được lấy cảm hứng từ những họa sĩ đương thời nổi tiếng, như Miró, Poliakoff, Klee… Việc vẽ tranh được ông giấu kín với công chúng vì tính khiêm tốn của một họa sĩ không chuyên, hoặc vì ý thức được giới hạn của mình. Ông từng nói :  « Truyện tranh là cách thể hiện duy nhất của tôi. Tôi còn gì khác nữa đâu ? Hội họa ư ? Cần phải dành hết cả đời. Và vì tôi chỉ có một cuộc đời, đã bắt đầu được khá lâu, nên tôi phải chọn : hội họa hoặc Tintin, không thể cả hai được ! Tôi không thể trở thành một họa sĩ chỉ vào Chủ Nhật hay chiều thứ Bẩy được. Đây là điều không thể ! »

Tintin, một phần trong Hergé muốn trở thành anh hùng

Số phận của Georges Remi thay đổi hoàn toàn vào ngày 10/01/1929 khi chàng phóng viên Tintin xuất hiện trong phụ san Le Petit Vingtième, với khoảng 10.000 ấn bản mỗi tuần dành cho thanh thiếu niên của tờ báo công giáo Le Vingtième Siècle (Thế kỷ XX) do cha Wallez làm chủ nhiệm. Tintin ở đất nước của người Xô Viết (Tintin au pays des Soviets) được phát hành thành album vào năm 1930, đây cũng là album đầu tiên trong tổng số 23 album được phát hành. Riêng album thứ 24, Tintin và Alph-Art (Tintin et l’Alph-Art), vẫn còn dang dở thì Hergé qua đời.

Chính niềm đam mê phim câm đen trắng và trường phái biểu hiện Đức, cũng như bị ảnh hưởng từ những tác phẩm được đọc khi còn niên thiếu, Hergé phát triển khá nhanh kỹ thuật lập bố cục, dàn dựng và thể hiện. Ông cũng nắm rõ nghệ thuật kể chuyện, kỹ thuật phân cảnh, những yếu tố để các cuộc phiêu lưu của Tintin trở nên hấp dẫn.

Trả lời phỏng vấn chương trình văn học « Apostrophe » (Pháp, tháng 01/1979), Hergé kể lại sự ra đời của Tintin :

« Tôi rất thích kể chuyện và để không bị quên, khi còn rất trẻ, tôi thường kể lại với hình minh họa. Sau đó, khi tôi được giao phụ trách phụ san Le Petit Vingtième, tôi nghĩ đến một câu chuyện về một cậu bé. Vì tôi vẽ rất tồi và vì tôi nghĩ rằng, câu chuyện này chỉ kéo dài vài tuần, thế là tôi vẽ một hình tròn với một chỏm tóc trên đầu để thêm chút khác biệt. Như vậy, tôi chắc chắn là người ta sẽ nhận ra được nhân vật này từ tranh này đến tranh khác, từ tuần này sang tuần khác ».

Tại sao lại có thêm Milou ? « Vì chẳng lý thú lắm khi đi chu du một mình. Để phiêu lưu vậy, tôi nghĩ đến một chú chó, vì đó là loài động vật thân thiện nhất. Khó mà chu du được với một chú voi hay một chú mèo. Hơn nữa, vào lúc đó, chó là loài động vật đang được thịnh hành. Có hẳn cả một tạp chí mang tên Rikerac. Và Milou là chú chó thuộc giống Fox-Terrier ».

Bìa tạp chí Le Petit Vingtième (1929-1940) đăng loạt phiêu lưu của Tintin. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris.
Bìa tạp chí Le Petit Vingtième (1929-1940) đăng loạt phiêu lưu của Tintin. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris. RFI / Tiếng Việt

Chủ đề phiêu lưu thứ hai của Tintin được thực hiện theo gợi ý của người đỡ đầu của Hergé, cha Wallez, chủ nhiệm tờ Le Vingtième Siècle. Cha Wallez muốn quảng bá thuộc địa Congo của Bỉ với giới trẻ, vì vậy Tintin đến Congo điều tra.

Diễn biến câu chuyện, gồm một chuỗi chuyện hài hước đầy cạm bẫy mà người hùng phải vượt qua, được hình thành từ cách làm việc của Hergé vào thời kỳ đó. Cha đẻ của Tintin không hề có kịch bản, ông tiếp tục câu chuyện từ tuần này sang tuần khác mà không quá bận tâm đến sự liên kết kịch bản. Các nhân vật bản địa và cảnh vật tại Congo được ông lấy mẫu từ bảo tàng Tervueren, gần Bruxelles, nơi trưng bầy nhiều động vật và đồ vật từ châu Phi, như một con thuyền độc mộc dài hơn 20 mét, hay một bức tượng tượng trưng cho một người báo Anioto.

Chính tập truyện này trở thành chủ đề gây nhiều tranh cãi vào năm 2007 và 2010 vì bị cho là phân biệt chủng tộc. Cuối cùng, album Tintin ở Congo đã không bị cấm phát hành vì căn cứ vào thời điểm sáng tác, tác giả không chủ ý phân biệt mà chỉ chứng thực bối cảnh và giai đoạn ông sống.

Cuộc phiêu lưu thứ tư của Tintin ở Ai Cập, Những điếu xì-gà của pharaon (Les Cigares du pharaon), đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc định hình nhân vật Tintin. Pierre Sterckx, một nhà phê bình nghệ thuật và là một người bạn của Hergé nhận xét rất đúng : Tintin « không còn là một cậu bé đơn độc, soi mọi thứ trên đường đi ». Các nhân vật phụ xuất hiện, như hai viên cảnh sát Dupond và Dupont hay kẻ thù Rastapopoulos. Cốt truyện ngày càng trinh thám hơn, được xây dựng chắc chắn hơn và được dẫn dắt tinh tế hơn. Ban đầu được in trong tạp chí Le Petit Vingtième năm 1932, Những điếu xì-gà của pharaon được nhà Casterman phát hành thành album vào năm 1934, đánh dấu bước hợp tác đầu tiên với nhà xuất bản lịch sử của Hergé.

Bìa album Tintin được xuất bản ở nước ngoài. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris.
Bìa album Tintin được xuất bản ở nước ngoài. Triển lãm Hergé, Grand Palais, Paris. RFI / Tiếng Việt

Sự kiện đáng chú ý trong những năm 1930 đối với Hergé là album thứ 5, Bông sen xanh (Le Lotus bleu), và cuộc gặp với Tchang Tchong Jen. Hai thanh niên, một Tây phương, một Đông phương, có nhiều điểm chung : nghệ thuật (hội họa, điêu khắc, truyện tranh), tôn giáo (Tchang theo Thiên chúa giáo), ngôn ngữ (Tchang nói tiếng Pháp). Cuộc gặp gỡ dẫn đến kết quả là một cuộc phiêu lưu mới của Tintin tại Trung Quốc. Bông sen xanh cũng được cho là chứa đựng những nỗi đau và trăn trở của Hergé trong giai đoạn này, giống như một Tintin cô độc trong nước Trung Hoa mênh mông đang trải qua giai đoạn khó khăn : phản bội, tố giác, khủng bố, mưu phản…

Tintin phiêu lưu trong Thế Chiến II

Năm 1940, quân Đức chiếm đóng Bỉ. Báo Le Vingtième Siècle và phụ san Le Petit Vingtième đình bản sau hơn 400 số. Không còn nơi để đăng truyện, Hergé đề xuất hợp tác với tờ Le Soir, lúc đó cũng đang muốn mở một phụ san dành cho giới trẻ. Tintin tiếp tục phiêu lưu trong phụ san Le Soir Jeunesse từ 17/10/1940 đến tháng 07/1941, sau đó trực tiếp trong tờ Le Soir, dưới dạng cột truyện tranh (strip) hàng ngày. Ngoài báo Le Soir, Hergé còn hợp tác với một số báo khác được xuất bản bằng tiếng flamand thân Đức quốc xã. Chính vì vậy, sau Giải phóng, ông nhiều lần bị giam và thẩm vấn vào tháng 09/1944. Sau khi được trắng án vào tháng 05/1946, ông đã được cấp chứng minh thư.

Bìa hai tạp chí Le Petit Vingtième và Le Soir Jeunesse.
Bìa hai tạp chí Le Petit Vingtième và Le Soir Jeunesse. RFI / Tiếng Việt

Thế nhưng, Thế Chiến II lại là giai đoạn thành công của họa sĩ. Chưa bao giờ số lượng album do nhà xuất bản Casterman phát hành lại nhiều đến như vậy. Thời kỳ này cũng đánh dấu sự chín muồi trong cách vẽ của ông. Bị nhà xuất bản thúc giục, Hergé cuối cùng đã vẽ mầu trong cuốn Ngôi sao bí ẩn (L’Etoile mystérieure) nhưng vẫn giữ những nguyên tắc đơn giản và dễ đọc của mình. Giai đoạn này cũng đánh dấu sự xuất hiện của một nhân vật mới : thuyền trưởng Haddock, xuất hiện lần đầu trong tập Con cua càng vàng (Le Crabe aux pinces d’or).

Ngày 26/09/1946, Raymond Leblanc phát hành báo Tintin tại Bỉ và Hergé phụ trách biên tập. Hergé cho in tập Đền thờ thần Mặt trời (Temple du Soleil) trong tờ Tintin. Tạp chí dành riêng cho truyện tranh này đánh dấu lịch sử của nền nghệ thuật thứ 9. Với 60.000 ấn bản, báo Tintin trở thành đối thủ cạnh tranh chính của tờ Journal de Spirou.

Hergé từng thổ lộ với tờ La Libre Belgique : « Tintin đã khiến tôi hạnh phúc. Tôi đã cố hết sức những gì đã làm và không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nhưng tôi rất vui. Và hơn nữa, như Sacha Guitry từng nói, tôi được trả tiền để làm việc này. Đúng là đủ hết, đúng không ? »

Niềm vui và hạnh phúc này còn được ông kể lại trong thư gửi Germaine Kiekens (22/06/1945) : « Hôm qua, lần đầu tiên tôi nhìn thấy 4 đứa trẻ khoảng 10 đến 12 tuổi, mỗi đứa cúi đầu vào tập truyện và gục đầu vào khuỷu tay cười chảy nước mắt. Sau đó chúng đọc tiếp, nhăn mày vì suy nhĩ, rồi hít thật sâu và lật mạnh sang trang khác để xem phần tiếp theo, sau đó chúng lại phá lên cười và kéo những đứa khác xem những đoạn khiến chúng cười ».

Hergé không kịp hoàn thiện tập 24 và Tintin vẫn chưa kết thúc những chuyến phiêu lưu của mình. Triển lãm « Hergé » tại Grand Palais - Đại Điện giúp người hâm mộ có cái nhìn toàn diện hơn về Georges Remi và những bí mật tạo nên « những cuộc phiêu lưu của Tintin », như nhận xét của ông Alain Aubrier :

« Triển lãm « Hergé » là một triển lãm nghiêm túc, xứng đáng nằm là một trong những cuộc triển lãm truyền thống mang tính « nghiêm túc ». Đây là cuộc triển lãm nghiêm túc hơn là tôi tưởng lúc đầu, khiến người xem phải suy nghĩ. Về Hergé, ông làm thay đổi cách đánh giá của tôi. Khi tôi còn trẻ, Hergé đã khiến tôi mơ mộng và giúp tôi phiêu lưu. Còn bây giờ là một cách nhìn trưởng thành hơn mà tôi hướng đến Hergé ».

 

Triển lãm Hergé tại Grand Palais, Paris từ ngày 28/09/2016 đến ngày 15/01/2017.
Triển lãm Hergé tại Grand Palais, Paris từ ngày 28/09/2016 đến ngày 15/01/2017. RFI / Tiếng Việt

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Không tìm thấy trang

Nội dung bạn đang cố truy cập không tồn tại hoặc không còn khả dụng.