VĂN HÓA

Nhật ký Richard Burton được xuất bản

Diễn viên Anh Richard Burton. Ảnh chụp ngày 24/12/1974.
Diễn viên Anh Richard Burton. Ảnh chụp ngày 24/12/1974. AFP - RALPH GATTI

Vào mỗi buổi sáng, cho dù có khỏe hay không, cho dù đầu óc vẫn chưa hẳn tỉnh táo sau một đêm say sưa chìm đắm trong ‘‘thác rượu’’, Richard Burton vẫn cố gắng viết vào quyển nhật ký của mình. Nhiều lúc chỉ có đôi dòng, khi có hứng thì được vài trang. Mãi đến hơn ba thập niên sau ngày ông qua đời, toàn bộ quyển nhật ký nay mới được xuất bản. 

Quảng cáo

Thói quen ghi chép những suy nghĩ hay cảm xúc bất chợt, ngôi sao màn bạc người Anh Richard Burton đã có từ thời niên thiếu. Xuất thân từ một gia đình nghèo, thân phụ làm nghề thợ mỏ ở xứ Wales, Richard Burton (1925-1984) từ nhỏ đã nuôi mộng đổi đời, tự lực vươn lên nhờ chữ nghĩa. Ông được giáo sư Philip Burton dìu dắt chỉ bảo, tạo cho ông cơ hội ăn học thành tài. Thời còn trẻ, Richard xem ông như một người cha đỡ đầu từng nhìn thấy trước bất kỳ ai tài năng chớm nở của mình. Có lẽ cũng vì thế khi vào nghề diễn xuất, Richard lấy họ của thầy làm nghệ danh. Đến khi nổi tiếng trên sân khấu kịch nghệ rồi sau đó trong làng nghệ thuật thứ bảy, Richard Burton suốt đời không quên ơn của người thầy Philip Burton. 

Tính tổng cộng, lúc sinh tiền, Richard Burton đã viết hàng ngàn trang nhật ký trên những quyển sổ tay nho nhỏ, đôi khi đơn giản nguệch ngoạc trên những trang giấy rời. Tập nhật ký được ông lưu giữ từ thời niên thiếu cho đến vài tháng trước khi ông qua đời ở tuổi 58. Các dòng chữ từng được viết từ năm 1939 đến năm 1984 được phát hành vào ngày 31/10/2020 vừa qua. 

Tình sử cuồng dại đi vào huyền thoại

Phiên bản tiếng Pháp dày gần 600 trang do nhà xuất bản Séguier phát hành, trong đó có rất nhiều trích đoạn hấp dẫn được đăng trên các phụ trang văn hóa của các tờ báo lớn. Báo chí Pháp đặc biệt quan tâm đến thời kỳ 15 năm, từ 1961 đến 1976. Đó cũng là giai đoạn Elizabeth Taylor cùng với Richard Burton với niềm đam mê nóng bỏng, viết lên những trang tình sử cuồng nhiệt hoang dại, mà ngay cả những kịch bản hay nhất của Hollywod vẫn chưa lột tả được hết huyền thoại.

‘‘Trong đời, tôi đã có nhiều dịp may hiếm thấy, nhưng may mắn lớn nhất vẫn là khi tôi gặp Liz Taylor’’. Richard Burton đã viết dòng chữ này vào năm 1968, tức 5 năm sau ngày hai người làm hôn thú. Chỉ có điều là khi gặp nhau vào năm 1961 trong lúc quay phim ‘‘Cleopatra’’, cả hai diễn viên đều đã có gia đình. Trên màn ảnh lớn, Liz Taylor vào vai nữ hoàng Ai Cập, còn Richard Burton thủ vai kiện tướng La Mã, nhưng nỗi đam mê của đôi tình nhân ở ngoài đời lại càng rực lửa mỗi lần họ xuất hiện trên màn bạc. Sau khi quay xong bộ phim, Richard Burton rời bỏ vợ con để xây tổ ấm mới. Mối tình ngoài hôn thú giữa Liz Taylor với Richard Burton ra đời trong tai tiếng. 

Trong vòng nhiều năm liền, đời tư của hai ngôi sao luôn bị phơi bày trên mặt báo. Cho dù hai diễn viên này sau đó đã làm hôn thú chính thức, nhưng mối quan hệ đầy sóng gió giữa Liz Taylor với Richard Burton vẫn gây nhiều bê bối tai tiếng hơn cả mối tình giữa diễn viên Ingrid Bergman và đạo diễn Roberto Rosselini cũng như quan hệ vụng trộm giữa thần tượng điện ảnh Marilyn Monroe với tổng thống Hoa Kỳ John Fitzgerald Kennedy. 

Cặp bài trùng có một không hai 

Những tiết lộ đời tư của Liz Taylor và Richard Burton liên tục xuất hiện trên trang bìa các tạp chí. Tánh tình của hai diễn viên xung khắc như nước với lửa và nhất là không ai chịu nhường ai. Sinh thời, Richard Burton lắm tài nhưng cũng nhiều tật. Ông hút mỗi ngày 50 điếu thuốc, chưa kể tới chứng nghiện rượu, khiến ông trở nên vũ phu với vợ. Trong nhật ký, ông viết ‘‘có những lúc tôi hoàn toàn say xỉn và la hét rất nhiều, nhưng tôi không nhớ là vì chuyện gì mà phải lớn tiếng’’. Càng yêu nhau nhiều càng cắn nhau đau, Richard Burton cũng nổi tiếng là chiều vợ, trong đó có những món quà đắt giá nhất. Tiêu biểu là chiếc nhẫn kim cương Krupp hơn 33 carat từng được phòng đấu giá Christie bán gần 9 triệu đô la vào năm 2011. 

Trên màn ảnh lớn, cặp vợ chồng diễn viên đã nhiều lần đóng phim chung. Nhưng tác phẩm phản ánh rõ rệt nhất quan hệ đầy sóng gió của cặp bài trùng có một không hai này vẫn là ‘‘The Taming of the Shrew’’ được đạo diễn Franco Zeffirelli phóng tác từ vở kịch của Shakespeare. Mặc dù đôi bên thừa nhận không thể thiếu nhau, nhưng sau hai lần làm hôn thú, Liz Taylor và Richard Burton lại vĩnh viễn chia tay nhau vào năm 1976, một điều đáng tiếc theo lời của Liz Taylor nhiều năm sau đó. 

Mô tả thế giới như vẽ tranh biếm họa

Ngoài mối tình với Liz Taylor, các trang nhật ký của Richard Burton còn cho thấy người nghệ sĩ dưới một góc độ khác. Nhờ tài diễn xuất mà ông trở thành triệu phú, thế nhưng nếu không thành công nhờ đóng phim, thì có lẽ Richard Burton sẽ chọn nghề viết lách. Do ảnh hưởng của người thầy, Richard Burton tích lũy kiến thức nhờ đọc sách. Ông thích truyện trinh thám của John D. MacDonald, tiểu thuyết Iris Murdoch theo gợi ý của vợ. Ông mê tác phẩm của Dylan Thomas, tiểu sử của De Gaulle, Hemingway, Churchill …. Richard Burton cũng rất ngưỡng mộ nhà văn người Anh (Arthur) Evelyn Waugh (1903-1966), nổi tiếng nhờ các tác phẩm ‘‘trào phúng’’ với lối quan sát tinh tế nhạy bén, xứng đáng thừa kế George Bernard Shaw. 

Theo ông Chris Williams, giáo sư khoa lịch sử xứ Wales tại Đại học Swansea, người đặc trách việc phát hành quyển nhật ký của Richard Burton, các dòng chữ biểu cảm đôi khi được viết theo dạng tản văn, tùy bút cho thấy một hình ảnh của Richard Burton khác với một diễn viên nổi tiếng, một nhân vật của công chúng. Những dòng chữ lưu lại cho thấy một người có lối suy nghĩ chín chắn nghiêm túc hơn, đầu óc quan sát luôn chú ý đến thế giới xung quanh mình.

Do đam mê văn chương, cho nên Richard Burton hơi coi thường ngành điện ảnh, theo ông đại đa số kịch bản được viết một cách rất tầm thường nếu không nói là ‘‘ngu xuẩn’’.  Richard Burton cũng thường đi dự tiệc của giới văn nghệ sĩ hay thượng lưu quý tộc, ông dùng ngòi bút nhạy bén để mô tả đồng nghiệp hay những nhân vật nổi tiếng như một họa sĩ vẽ tranh châm biếm.  

Trong đoạn cuối, Richard Burton ghi chép rằng những trang ‘‘nhật ký này chỉ được viết cho’’ riêng mình chứ không phải là để cho người khác cùng đọc. Nổi tiếng là người có tánh tình nóng nảy, cho nên nhiều trang nhật ký được viết mà không hề có sàng lọc hay được trau chuốt, phản ánh một cá tính gàn bướng, không khoan nhượng kể cả về cách viết lẫn từ ngữ, như thể núi lửa ngủ yên bỗng dưng đến ngày tuôn trào ‘‘phun chữ’’.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí