KHÍ HẬU - GIỚI TRẺ

Khí hậu - COP26 hoãn: Giới trẻ thế giới tổ chức hội nghị riêng, để duy trì áp lực

Trang giới thiệu về "MOCK COP", hội nghị thay thế cho COP26 của giới trẻ, tổ chức từ ngày 19/11/2020 đến 01/12/2020.
Trang giới thiệu về "MOCK COP", hội nghị thay thế cho COP26 của giới trẻ, tổ chức từ ngày 19/11/2020 đến 01/12/2020. © copy d'écran

Cuối tháng 11, đầu tháng 12/2020, theo dự kiến sẽ diễn ra thượng đỉnh COP26 về khí hậu tại Anh quốc. Đại dịch Covid-19 buộc giới lãnh đạo quốc tế phải hoãn. Giới trẻ tranh đấu vì khí hậu quyết định tổ chức một hội nghị thay thế mang tên « Mock COP26 », với sự tham gia của các đại diện của khoảng 150 quốc gia. Mục « Theo dòng thời sự » hôm nay của RFI giới thiệu về chủ đề này. 

Quảng cáo

1 - Hội nghị khí hậu này của giới trẻ thế giới được tổ chức như thế nào ? 

Về chủ đề này, báo Le Monde hôm nay, 19/11/2020, có bài tổng thuật « Khí hậu : 350 thanh niên tổ chức một hội nghị COP26 thay thế, để cho thấy điều gì sẽ đến, ''nếu như họ là những người nắm quyền quyết định'' ». Trả lời Le Monde, anh Josh Tregale, 18 tuổi, người Anh, cho biết việc hoãn lại thượng đỉnh COP26 một năm là điều khiến bản thân anh rất thất vọng, vì hai lý do. Một mặt, việc đình hoãn thượng đỉnh này cho thấy cộng đồng quốc tế đã bỏ lỡ một cơ hội để gia tăng hành động vì khí hậu, mặt khác, quyết định nói trên cũng cho thấy giới lãnh đạo thế giới đã không lắng nghe giới trẻ, bất chấp các phong trào đủ loại, trong đó có việc bãi khóa để phản đối. 

Theo sinh viên Josh Tregale, lẽ ra các nước đã có thể tổ chức một hội nghị toàn cầu qua mạng, nhưng họ đã không làm, và không có gì đã được đề xuất để thay thế. Josh Tregale là một trong 18 thành viên của ban tổ chức « Mock COP26 / hội nghị COP26 thay thế » của giới trẻ toàn cầu. Josh Tregale quyết định hoãn đăng ký học một năm tại trường Imperial College ở Luân Đôn, để đầu tư cho việc tổ chức hội nghị « Mock COP 26 ». 

Đa số trong 18 thành viên ban tổ chức « Mok COP26 » xuất thân từ phong trào Fridays for Future / Thứ Sáu vì Tương Lai, do nữ sinh Thuỵ Điển Greta Thunberg khởi xướng cuối năm 2018. 

Hơn 350 đại diện nói trên được tuyển chọn trong số hơn 800 thanh niên ứng cử viên, đa số đến từ các quốc gia đang phát triển, đông nhất là từ Ấn Độ, Kenya, Nigeria, Pakistan và Philippines. Hội nghị « Mock COP26 » của giới trẻ quyết định giành nhiều tiếng nói hơn cho các quốc gia đang phát triển (hay các nước phía Nam). Mỗi quốc gia « phía Nam » được quyền cử 5 đại diện, so với 3 đại diện cho mỗi quốc gia phát triển.  Điều này cho phép tiếng nói của « các cộng đồng bên lề », đặc biệt là các nhóm cư dân bản địa, các quốc gia dễ bị tác động nhất do biển đối khí hậu, có trọng lượng lớn hơn trong các biểu quyết. 

13 trong số 18 thành viên ban tổ chức COP26 của giới trẻ là nữ. Điều tương phản hoàn toàn với ban tổ chức của thượng đỉnh COP26, do Anh chủ trì, khi không có phụ nữ nào trong các vị trí quan trọng. Hội nghị « Mock COP 26 » về khí hậu của giới trẻ được hiệp hội thiện nguyện Anh vì phát triển triển bền vững Students Organising for Sustainability hỗ trợ. 

2 - Hội nghị sẽ làm gì? 

Tổng cộng có hơn 350 thanh niên, đại diện cho 150 quốc gia, tuổi từ 14 đến 25, sẽ tham gia hội nghị trực tiếp qua mạng, theo mô hình của các hội nghị lớn của Liên Hiệp Quốc, từ ngày 19/11 đến 01/12, tức đúng vào thời điểm dự kiến diễn ra thượng đỉnh COP 26 ở Glasgow, Anh quốc, đã được quyết định dời lại sau đó. 

Sau buổi khai mạc hội nghị, với sự tham dự của ông Alok Sharma, bộ trưởng Anh phụ trách Doanh Nghiệp, Năng Lượng và Chiến Lược Công Nghiệp, chủ tịch của thượng đỉnh COP26 (chính thức), 350 đại biểu trẻ toàn cầu sẽ thảo luận trong hai tuần về các vấn đề công lý khí hậu, giáo dục khí hậu, y tế, « việc làm xanh » và mục tiêu của các quốc gia cắt giảm khí thải. Giới trẻ cũng nghe thuyết trình của các nhà khí hậu học, kinh tế gia và chuyên gia y tế. Mỗi phái đoàn sẽ trình bày về các lo ngại của giới trẻ nước mình, và quan điểm của họ về hành động khí hậu của thượng đỉnh khí hậu COP26, dự kiến diễn ra trong một năm nữa, và kể cả sau mốc thời gian này. 

350 đại diện giới trẻ toàn cầu sẽ bỏ phiếu thông qua một tuyên bố chung, phác họa những vấn đề lớn mà các lãnh đạo thế giới sẽ phải quyết định trong thượng đỉnh COP26 năm tới, và những gì mà giới trẻ sẽ phải làm, nếu lãnh đạo các nước không thống nhất được về một mục tiêu đủ tầm cỡ. Văn phòng luật sư chuyên về môi trường ClientEarth sẽ đảm nhiệm việc chuyển văn bản tuyên bố chung này thành một thỏa ước mang tính pháp lý, mà chính phủ các nước có thể tham gia ký kết. 

3 - Hội nghị Khí hậu của giới trẻ có ý nghĩa gì trong bối cảnh hiện nay ? 

Hội nghị « Mock COP26 » về khí hậu của giới trẻ toàn cầu đến đúng vào lúc phong trào Thứ Sáu vì Tương lai đang ở trong giai đoạn chững lại, do đại dịch Covid. Các cuộc tuần hành hàng tuần để đánh động công luận, gây áp lực lên giới nắm quyền đã không thể tổ chức như trước. Dịp hội nghị này là dịp để giới trẻ tìm kiếm phương hướng mới cho các hành động vì khí hậu trong tương lai.  Theo thành viên ban tổ chức Mock COP26, sinh viên Anh Josh Tregale, thì dịp hội nghị này cũng là cơ hội để thế giới thấy giới trẻ « có thể làm được nhiều hơn là chỉ bãi khóa và biểu tình ». 

Chị Pauline Owiti, 24 tuổi, một thành viên ban tổ chức Mock COP26, một nhà tranh đấu môi trường người Kenya, bày tỏ hy vọng là trong tương lai giới trẻ cần phải được tham gia vào các quá trình ra quyết định tại các hội nghị khí hậu toàn cầu. Cụ thể là các đại diện của giới trẻ ở hội nghị Mock COP26 « sẽ đòi hỏi » để thành viên của giới trẻ có mặt trong các phái đoàn quốc gia tham gia thượng đỉnh COP26, tháng 11/2021. 

Nhiều người đặt kỳ vọng vào « hội nghị COP26 thay thế » này là cơ hội để thúc đẩy các quốc gia « nâng mức phấn đấu cắt giảm khí thải » và « xác định các nội dung thảo luận tại thượng đỉnh COP26 năm tới », như anh Tom Webster Arbizu, 15 tuổi, đại diện cho nước Úc. 

4 - Bên cạnh hoạt động nói trên của giới trẻ, quốc tế có các hoạt động gì liên quan đến khí hậu trong thời gian này ? 

Cho dù thượng đỉnh COP26 bị đình hoãn, cộng đồng quốc tế dường như tiếp tục có nhiều nỗ lực theo hướng đi đã được Hiệp định Khí hậu Paris đã đề ra. Nhật Bản và Hàn Quốc mới đây tuyên bố mục tiêu trung hòa về khí thải trước 2050. Trung Quốc tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc cuối tháng 9/2020, đặt mốc phấn đấu 2060. Quyết định của Trung Quốc được hoan nghênh, nhưng cũng bị phê phán là chưa đủ tầm cỡ (Trung Quốc là quốc gia chiếm hơn một phần tư lượng phát thải toàn cầu).

Trên thực tế, hội nghị thay thế COP26 của giới trẻ không phải là sự kiện duy nhất về khí hậu ở quy mô toàn cầu trong thời điểm hiện nay. Theo trang mạng chuyên về môi trường Novetic, để duy trì đà nỗ lực chung, trong bối cảnh COP26 bị hoãn, Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC / CCNUCC) có nhiều hội nghị trực tuyến. Cho đến ngày 19/11, đã diễn ra nhiều đối thoại về chủ đề « Race to Zero » (Cuộc chạy đua hướng đến trung hòa khí thải), trong đó có nhiều ngày dành riêng cho các chủ đề cụ thể như năng lượng, nông nghiệp hay tài chính. Bắt đầu từ ngày 23/11, các đối thoại về khí hậu sẽ đặc biệt tập trung vào các quy định của Thỏa thuận Khí hậu Paris liên quan đến « các thị trường cac-bon », vấn đề hiện đang dậm chân tại chỗ. 

Đỉnh điểm của dịp này là ngày 12/12 tới. Nhân dịp 5 năm Thoả thuận Paris, Liên Hiệp Quốc phối hợp với Anh, Pháp, Chilê và Ý tổ chức một thượng đỉnh trực tuyến. Đây sẽ là dịp để giới thiệu các mục tiêu phấn đấu tầm cỡ nhất, nhằm hạn chế khí thải. Dịp này, Liên Hiệp Châu Âu có thể chính thức công bố mục tiêu giảm 55% khí thải trước năm 2030, so với mức phấn đấu 40% trước đó. Vương quốc Anh, quốc gia chủ nhà của thượng đỉnh COP26 cũng có kế hoạch công bố mức đóng góp cắt giảm khí thải mới. Chính phủ Anh đang có kế hoạch dự kiến cấm bán xe chạy xăng dầu (bao gồm cả xe chạy hỗn hợp điện - xăng) trong 10 năm tới, tức trước 2030 (sớm 5 năm so với mục tiêu trước đó). 

Đặc biệt đáng chú ý là hoạt động của phong trào « đòi công lý khí hậu » do Liên minh COP26 Coaliation khởi xướng. Liên minh vừa tổ chức cuộc họp qua mạng cuối tuần qua, công bố « Thỏa thuận Glasgow », với mục tiêu thúc đẩy nhiều hoạt động đòi công lý khí hậu trên toàn cầu, bao gồm cả « bất tuân dân sự », để hướng đến mục tiêu tránh không để nhiệt độ Trái đất tăng quá 1,5°C so với thời tiền công nghiệp (mục tiêu nằm trong Thỏa thuận Khí hậu Paris). Thỏa thuận Glasgow hiện được khoảng 80 tổ chức dân sự, ở nhiều khu vực trên thế giới ký tên tham gia. Trong số các tổ chức đó có hiệp hội Giới trẻ vì Khí hậu Pháp Youth for Climate France. Mục tiêu trước hết mà Liên minh đề ra là, từ đây đến đầu năm tới, lập danh sách các dự án gây ô nhiễm chủ yếu trên quy mô toàn cầu. 

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí