HUNGARY - TỰ DO BÁO CHÍ

Dù đã sửa, luật báo chí Hungary vẫn tiếp tục bị phản đối

Các nhà báo Rumani biểu tình trước đại sứ quán Hungary tại Bucarest, chống lại Đạo luật Truyền thông (15/3/2011)
Các nhà báo Rumani biểu tình trước đại sứ quán Hungary tại Bucarest, chống lại Đạo luật Truyền thông (15/3/2011) REUTERS/Radu Sigheti

Cuộc biểu tình dân sự lớn nhất kể từ khi Hungary thay đổi thể chế đã diễn ra trong tinh thần bảo vệ tự do ngôn luận, tự do báo chí vào ngày 15/3 vừa qua, trong khi chính phủ Hungary vẫn cương quyết bảo vệ quan điểm của mình, rằng họ không thể để bất cứ áp lực bên ngoài nào áp đặt lên những quyết sách của mình.

Quảng cáo

Từ Budapest thông tín viên Hoàng Nguyễn tường trình : 

Thông tín viên Hoàng Nguyễn (Budapest)

Tự do báo chí - “Điều kiện tiên quyết cho mọi quyền tự do khác” 

Cuộc biểu tình chống luật báo chí của chính phủ lại được tổ chức lần thứ 3, vào ngày 15/3 vừa qua tại Hungary, ngay sau khi Nghị viện Châu Âu đưa ra quyết định chỉ trích Budapest về bộ luật này ngày 10/3. Anh có thể cho biết chi tiết về cuộc biểu tình tại Hungary ngày hôm kia 15/3 được không ?

Được ước tính là có tới 50.000 đến 60.000 người tham dự, dưới sự tổ chức của nhóm dân sự mang tên “Một triệu người vì quyền tự do báo chí” trên mạng xã hội Facebook, đây là cuộc tuần hành thứ ba của nhóm này kể từ khi Hungary thông qua Đạo luật Truyền thông bị coi là bóp nghẹt tự do báo chí vào cuối tháng 12 năm ngoái.

Những người biểu tình không bằng lòng với việc chính phủ Hung phải nhượng bộ trước sức ép của Ủy Ban Châu Âu và sửa vài điểm trong đạo luật, bởi lẽ sự độc lập về mặt chính trị của cơ quan quản lý báo chí vẫn không được đảm bảo.

Tự do báo chí là “Điều kiện tiên quyết cho mọi quyền tự do khác”. Đó là nhận định về tự do báo chí của triết gia nổi tiếng Haller Ágnes, một học giả Hungary rất có uy tín ở ngoại quốc. Bà là một trong những nhân sĩ đã tham gia nhắn gửi các thông điệp cổ vũ tự do ngôn luận, tự do cho giới truyền thông qua các bài phỏng vấn ngắn, các videoclip, mà Ban tổ chức biểu tình đã đưa lên trang chủ của họ.

Đã tổ chức thành công hai cuộc biểu tình vào tháng Giêng năm nay, nhóm “Một triệu người vì quyền tự do báo chí” quyết định chọn thời điểm cho cuộc biểu tình thứ ba đúng vào dịp kỷ niệm cuộc cách mạng dân chủ 1848 - một trong ba Quốc khánh của Hungary - một sự kiện lịch sử gắn liền với tên tuổi thi hào Petőfi Sándor và những đòi hỏi về tự do ngôn luận, xóa bỏ kiểm duyệt ... của giới trẻ trí thức đương thời.

Biểu tượng của cuộc biểu tình là tấm poster có hình của nhà thơ bị bịt miệng, và tính chất dân sự của phong trào này thể hiện ở chỗ nó vẫn tiếp tục không dành chỗ cho các đảng phái, cho các chính khách, mà đơn thuần chỉ quy tụ giới trí thức, cư dân và tất cả những ai bức xúc với Đạo luật Truyền thông. Cũng trên tinh thần kêu gọi tự do, Ban tổ chức còn làm sẵn những tấm bảng, biển trống, để người biểu tình có thể tự ghi những ý nguyện, yêu cầu mà họ muốn.

Cuộc biểu tình được tổ chức ngay trên con đường mang tên Tự do báo chí (Szabad sajtó út) của thủ đô Budapest. Cùng một lúc, tại một số tỉnh, thành của Hungary, cũng như ở Frankfurt, Berlin, New York, Bucharest cũng đã có những cuộc tuần hành để chia sẻ và bày tỏ sự đoàn kết với ý nguyện đòi tự do báo chí.

Trong cuộc biểu tình ngày hôm qua, có sự tham dự của một nhân vật quan trọng trong phe đối lập Ba Lan, trước 1990, ông Adam Michnik. Vậy, anh có thể cho biết ông Adam Michnik đã có những phản ứng nào đặc biệt đáng chú ý trong cuộc biểu tình tại Budapest ?

Adam Michnik, một tượng đài của phe đối lập dân chủ Ba Lan thời trước 1990, hiện là Tổng biên tập tờ nhật báo lớn nhất của Ba Lan “Gazeta Wyborcza”. Trong bài phát biểu được tiếp nhận bằng những tràng vỗ tay không ngớt, ông đã đưa ra một số so sánh về tình hình hiện tại với ba biến cố trọng đại trong lịch sử Hungary: cách mạng 1848, cách mạng 1956 và sự thay đổi thể chế năm 1989, để rồi rút ra kết luận: “Chính chúng ta đã kiến tạo thế giới tự do cho chúng ta !”.

Adam Michnik bày tỏ niềm tự hào về những thành quả dân chủ mà các quốc gia Đông - Trung Âu đã đạt được trong 22 năm qua, nhưng ông nhấn mạnh rằng vẫn phải lo ngại trước những tư tưởng toàn trị, mỵ dân mà trong đó, sự an nguy của tự do báo chí được ông cho là “vô cùng quan trọng”. Bởi lẽ, Adam Michnik cho rằng sau Romania, Ukraine, Slovakia, Ba Lan, đến lượt Hungary cho thấy tự do báo chí đang gặp phải những đe dọa.

Nhắc đến cuộc gặp mặt với Thủ tướng Hungary Orbán Viktor, người mà ông coi như một đồng nghiệp trong cuộc đấu tranh dân chủ cuối thập niên 80 thế kỷ trước, Adam Michnik gửi một thông điệp đến người đứng đầu nội các Hungary: “Không thể nói đến tự do trong một quốc gia mà quyền tự do sáng tạo đang gặp nguy hiểm. Ai hủy diệt tự do truyền thông, kẻ đó hủy diệt nền dân chủ và đây là con đường dẫn đến độc tài”.

Trên tinh thần “cần bảo vệ quyền tự do mà chúng ta đã có được một cách khó khăn” mà ký giả kỳ cựu Ba Lan kêu gọi, các diễn giả Hungary cũng bày tỏ những bất bình trước Đạo luật Truyền thông mới, mà họ cho là “chuỗi tấn công được phối hợp chưa từng thấy trong hai thập niên qua nhằm vào định chế cộng hòa”.

Ông Istvánffy András, đại diện phong trào “Đệ tứ Cộng hòa” chủ trương “tự do, cộng đồng và ái quốc” cho rằng, “dân chủ không phải là đối thoại giả hiệu, mà là phải tranh luận thực sự. Dân chủ phải là sự đa dạng của quan điểm, ý kiến, chứ không phải thông tin được định hướng từ trung ương”. Một diễn giả khác thì thổ lộ quan điểm của cư dân: “Nếu không ai đại diện cho chúng ta, chúng ta phải đại diện cho chính mình!”.

Lợi ích kinh tế trong ván bài về tự do truyền thông

Như vậy, cho đến nay, giữa Ủy ban châu Âu và chính phủ Hungary cũng đi đến được một thỏa thuận nhất định trong việc điều chỉnh bộ luật báo chí, thế nhưng một bộ phận trong công luận Hungary vẫn kiên quyết phản đối. Theo anh, động cơ chủ yếu nào tiềm ẩn đằng sau sự thỏa thuận xung quanh xung đột xã hội này ?

Theo nhận định của một nhà ngoại giao, cuộc chiến giữa Hungary và EU trong hồ sơ tự do báo chí thực chất cũng mang khía cạnh kinh tế, khi đôi bên đều muốn đạt được một số lợi ích kinh tế tại Hungary. Điều này được thể hiện ở chỗ song song với câu chuyện về Đạo luật Truyền thông, thoạt đầu, các tập đoàn kinh tế, thương mại lớn của Châu Âu cũng đưa vấn đề chính phủ Hungary phân biệt đối xử và gây khó dễ cho họ lên EU và giới phân tích cho rằng, tất cả đều nằm trong một hồ sơ chung về lợi ích kinh tế.

Cũng có thể thấy khía cạnh này trong cuộc đua giữa Ủy ban Châu Âu và Chính phủ Hungary, khi hai bên đều “làm căng” nhau trước công luận, nhưng rồi cả hai bên đều biết điểm dừng và khả năng của mình, để có được thỏa thuận trong vấn đề Đạo luật Truyền thông. Trong khi, ai cũng thấy rằng, với 4 điểm mà Ủy ban Châu Âu đề xuất sửa đổi và Chính phủ Hungary đã chấp thuận, thì bản chất của đạo luật này vẫn không thay đổi nhiều.

Nhóm “Một triệu người vì quyền tự do báo chí Hungary” đã nhắc tới ở trên cũng nhận ra bản chất ấy của “cuộc chơi” - đó là sự mặc cả với EU, sự thỏa thuận đặt trên cơ sở các yếu tố thị trường - khi họ quyết định tiếp tục “đi đến cùng” với những cuộc biểu tình vì theo họ, “không thể làm một đạo luật quản lý truyền thông hợp thức mà bỏ qua công luận”. Mà theo họ, phải đưa Đạo luật Truyền thông ra thảo luận công khai, với sự tham gia của các tổ chức chuyên môn, các cơ quan bảo vệ nhân quyền và dân quyền, cùng đại diện công luận Hungary.

Quyết định của Nghị viện Châu Âu giáng một đòn nặng vào chính phủ Hungary

Bất chấp việc Uỷ ban châu Âu đã đưa ra ý kiến về vấn đề này, Nghị viện Châu Âu vừa bỏ phiếu thông qua quyết định chỉ trích quyết liệt hơn đạo luật truyền thông của chính phủ Hung, vậy anh có thể cho biết rõ hơn về quyết định của Strasbourg và tác động của quyết định này đến chính giới Hungary ?

Đáng chú ý là ngay trong “nội bộ” EU, sự thỏa hiệp của Ủy ban Châu Âu với Chính phủ Hungary trong hồ sơ truyền thông cũng đã bị phê phán. Trong quyết định thể hiện quan điểm của Nghị viện Châu Âu, được thông qua với 316 phiếu thuận, 264 phiếu chống và 33 phiếu trắng vào ngày 10/3 vừa qua, không chỉ Chính phủ Hungary, mà Ủy ban Châu Âu cũng bị khiển trách vì đã không làm tròn bổn phận kiểm tra và giám sát trong vấn đề đa nguyên và quản lý truyền thông của một quốc gia thành viên.

Không chỉ phản ánh mối quan hệ khá thú vị trong các ngạch lập pháp và hành pháp của EU, quyết định này của Nghị viện Châu Âu còn cho thấy, cho dù không có hậu quả về mặt luật pháp, nhưng Hungary cũng sẽ phải chịu hậu quả về chính trị cho những quyết sách mà chính phủ nước này coi là “công việc nội bộ” của họ.

Một thất bại lớn đối với ông Orbán Viktor là một số dân biểu thuộc nhóm nghị viên Đảng Nhân dân Châu Âu - quy tụ các đảng cánh hữu theo hướng Thiên Chúa giáo bảo thủ, mà FIDESZ là thành viên trụ cột - cũng đã bỏ phiếu thuận thông qua quyết định trên, kêu gọi Chính phủ Hungary “tái thiết lập tự do báo chí và rút lại Đạo luật Truyền thông''.

Trên cương vị Chủ tịch luân phiên EU, đây là một đòn nặng giáng vào Chính phủ Hungary, vì nó đã đi vào thực chất của vấn đề: làm sao để giữ được sự độc lập về chính trị và tài chính của truyền thông (điều mà Đạo luật Truyền thông đã “khai tử” ở Hungary), và để những thuật ngữ luật phải được diễn giải một cách thật chính xác, dễ hiểu, chớ để giới ký giả không biết được khi nào họ phạm luật và như thế, tự kiểm duyệt mọi suy nghĩ “trái chiều” của mình.

Chính phủ Hungary tự hào về nỗ lực bảo vệ "sự độc lập" của đất nước

Cũng trong ngày hôm kia, song song với cuộc biểu tình của những người phản đối bộ luật báo chí truyền thông, chủ yếu thuộc phe đối lập, và có một cuộc mít tinh đông đảo nữa của những người ủng hộ chính phủ. Anh có thể cho biết Thủ tướng Hung Orbán Viktor đã phản ứng ra sao, trong bối cảnh bộ luật báo chí ngày càng bị phản đối quyết liệt trong nước, cũng như ở cấp Châu Âu ?

Ngay tại Hungary, công luận cũng vẫn bị chia rẽ trong vấn đề tự do báo chí và trong sự đánh giá về chính phủ mới của Liên đoàn Thanh niên dân chủ FIDESZ, đảng chiếm tới hơn 2/3 số ghế trong Quốc hội Hungary. Trong thực tế, họ có thể làm bất cứ điều gì họ muốn, kể cả việc đơn phương sửa đổi Hiến pháp.

Từ nhiều năm nay, Quốc khánh 15/3 là thời điểm đụng độ giữa phe đối lập và chính phủ, là lúc các chính khách bị ném trứng, cà chua..., bị la ó khi phát biểu, cảnh sát phải dàn hàng để giữ trật tự ngoài phố, thì trong năm nay, mọi thứ đã diễn ra trong hòa bình. Rất đông người đến dự và vỗ tay các chính khách khi họ phát biểu và hưởng ứng Thủ tướng Orbán Viktor, khi ông tuyên bố Budapest sẽ không để Bruxelles ra lệnh, bởi lẽ trước đây Hungary cũng đã từng “bất tuân” trước Matxcơva và Vienna.

Trong bài phát biểu nhân dịp lễ, người đứng đầu chính phủ Hungary đã tỏ ra rất lão luyện trong “quan hệ công chúng” khi ông coi áp lực của Liên hiệp Châu Âu đối với Hungary trong hồ sơ Đạo luật Truyền thông như một thứ sức ép mà Hungary từng phải chịu, khi nước này còn dưới ách thống trị của Áo, cũng như là một thành viên khối XHCN ở Đông Âu. Để rồi, khi liệt kê những thành quả của chính phủ, ông đã “trả miếng” với EU khi cho rằng nội các Hungary đã “bảo vệ đất nước khỏi những cuộc tấn công bẩn thỉu tại EU”.

Nước Đức, quốc gia đã lên tiếng phê phán Hungary nặng nề nhất trong hồ sơ tự do báo chí, cũng nhận được lời đả kích từ ông Orbán, khi Thủ tướng Hungary khẳng định: không hề có một người Hungary nào trong số những cha đẻ của chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa phát-xít, hai thể chế độc tài toàn trị thế kỷ XX, vì thế, các dân tộc có liên quan đừng có “mở miệng” bài bác Hungary.

Phát biểu của Thủ tướng Orbán Viktor, đã nhận được những tràng vỗ tay vang dội, cho thấy, tâm trạng của người dân một xứ sở từng được coi là “ngọn cờ đầu” ở Đông Âu trong biến chuyển dân chủ 1989 cũng không đơn giản và không đồng nhất. Sau những thập niên dưới chế độ cộng sản, nếu một thời, khẩu hiệu “trở về mái nhà Châu Âu” - đi kèm với những ước nguyện về tự do, dân chủ, bình đẳng và ấm no - còn làm nức lòng người dân, thì đến giờ, tâm thức ấy đã trở nên mờ nhạt rất nhiều.

Cư dân Hungary phải trực diện với một thực tế là, cuộc sống trong Liên hiệp Châu Âu cũng không phải toàn hoa hồng như họ từng nghĩ, những khó khăn vẫn tiếp nối, và không ít người cho rằng EU đã can thiệp vào đời sống kinh tế, chính trị của các quốc gia thành viên cũng không khác gì điện Kremlin đã làm trước đây. Một số chính đảng cánh hữu, thậm chí cực hữu đã khéo léo sử dụng chiêu bài ái quốc, độc lập dân tộc - thoạt tiên là trước các tập đoàn kinh tế Phương Tây, và sau đó đến EU nói chung - để lấy lòng dân trong các cuộc vận động.

Các bài có liên quan :

Hungary thông qua đạo luật siết chặt truyền thông

Hungary: Fidesz xem thường giá trị tự do của châu Âu

Luật báo chí Hungary : LHCA phản ứng lấy lệ

Bị châu Âu thúc ép, Hungary có bước lùi ‘’chiến thuật’’ về đạo luật truyền thông

Hungary chuẩn bị ‘’tiểu tu’’ đạo luật báo chí gây tranh cãi

 

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí