Tạp chí kinh tế

Còn nhiều tranh cãi về tác động của Tchernobyl

Phần âm thanh 12:47
Lò phản ứng số 4 nhà máy Tchernobyl.
Lò phản ứng số 4 nhà máy Tchernobyl. Reuters

Hai mươi lăm năm là thời gian quá ngắn ngủi để thẩm định một cách toàn diện những thiệt hại từ kinh tế, đến môi trường và nhất là đối với con người do tai nạn nhà máy điện Tchernobyl đem lại. Đức đang xét lại chính sách năng lượng hạt nhân. Đông Âu vẫn kỳ vọng nhiều vào nguồn năng lượng "sạch" này bất chấp Tchernobyl và Fukushima.

Quảng cáo

Ngày 26/4/1986 lúc 1 giờ 23 sáng giờ địa phương, lò phản ứng số 4 nhà máy điện Tchernobyl phát nổ. Nắp lò nặng 2.000 tấn bị nổ tung, ống dẫn nước làm nguội lò phản ứng bị vỡ. Chất phóng xạ thoát ra ngoài không khí, với mức độ nguy hại gấp 200 lần so với quả bom nguyên từ mà Hoa Kỳ đã thả xuống Hiroshima ngày 6/8/1945.

Ukraina, khi đó còn thuộc Liên Xô cũ, Belarus và Nga là những quốc gia bị tác động nhiều nhất. Nhân kỷ niệm 25 năm thảm họa nghiêm trọng nhất trong ngành hạt nhân dân sự đối với lịch sử loài người, Thủ tướng Ukraina Mykola Azarov kêu gọi cộng đồng quốc tế tiếp tay với Kiev để khắc phục hậu quả Tchernobyl.

Thiệt hại kinh tế

Một phần tư thế kỷ là thời gian quá ngắn ngủi để thẩm định một cách toàn diện những thiệt hại từ kinh tế, đến môi trường và nhất là đối với con người do tai nạn nhà máy điện Tchernobyl đem lại. Tuy nhiên theo nhận định của chính quyền Kiev, chỉ riêng đối với Ukraina thiệt hại về kinh tế lên tới 180 tỷ đô la trong 25 năm vừa qua.

Để thẩm định một cách chính xác về thảm họa Tchernobyl, giới nghiên cứu lưu ý là cần phải quan tâm đến những tác động trực tiếp đối với đời sống con người, với môi trường thiên nhiên cũng như những tác động dây chuyền.

Châu Âu và độ nhiễm cesium 137 từ Tchernobyl (tài liệu năm 1996)
Châu Âu và độ nhiễm cesium 137 từ Tchernobyl (tài liệu năm 1996) Domaine public/The University of Texas at Austin

Thiệt hại do tai nạn Tchernobyl gây nên không chỉ giới hạn ở ba nước Ukraina, Nga và Belarus mà còn lan sang tới 13 quốc gia khác tại châu Âu, ở một mức độ nhẹ hơn. Theo đánh giá của tổ chức quốc tế bảo vệ môi trường Greenpeace, thì mây phóng xạ từ Tchernobyl đã lan tỏa ra cả Bắc bán cầu.

Thiệt hại kinh tế thứ hai đáng lưu ý là cho đến nay, toàn bộ khu vực 30 km chung quanh nhà máy điện hạt nhân Tchernobyl là những vùng đất không người, là những thành phố chết.

55.000 km vuông, trong đó gần một nửa là diện tích rừng bị nhiễm phóng xạ cesium 137. Mặt bằng này tương đương với gần 5% diện tích đất của Ukraina, nơi có khoảng 2 triệu người sinh sống.

Đối với nước láng giềng Belarus cách nhà máy điện Tchernobyl chưa đầy 20 km, chính quyền nước này ước tính thiệt hại kinh tế trong thời gian 30 năm kể từ khi xảy ra tai nạn lên tới khoảng 235 tỷ đô la. Chính quyền Minsk vào năm 1991 đã dành hơn 20% ngân sách nhà nước để khắc phục hậu quả Tchernobyl. Cho đến năm 2002 tỷ lệ ngân sách dùng vào việc này vẫn còn là 6%

Nga không cung cấp thông tin chính xác về những phí tổn liên quan đến thảm họa hạt nhân năm 1986. Nhưng theo tổ chức OCDE, ba nước Nga, Belarus và Ukraina cộng lại, trong 25 năm qua đã chi ra tổng cộng là 500 tỷ đô la để « đắp vào lỗ hổng lò số 4 Tchernobyl gây ra ». Một phần lớn trong số tiền này được dùng để bồi thường, cấp dưỡng cho cho khoảng 7 triệu nạn nhân Tchernobyl. 

Vấn đề đặt ra là khoản tiền bồi thường cho những người bị nhiễm phóng xạ hay thân nhân của những « cảm tử viên » đã có mặt trong những ngày đầu để dập tắt ngọn lửa ở nhà máy cũng như là cho những người phải di dời chỗ ở vì tai nạn Tchernobyl không đáng là bao.

Các mạch nước bị ô nhiễm

Tại vùng Polesie ở miền Bác, nơi còn được mệnh danh là bồn nước của Ukraina, sau biến cố Tchernobyl các ao hồ, những con sông chính, như Pripiat, Ouj, Sakhan …. đã bị nhiễm xạ nghiêm trọng. Nhiều năm sau tai họa, nước sông Dniepr, con sông lớn thứ ba của châu Âu –sau Volga và dòng sông Danube vẫn còn có nồng độ phóng xạ cao, giết chết các loài thủy sản, động thực vật.

Cho đến tận ngày hôm nay, độ nhiễm xạ nơi các loài cá ở thượng nguồn con sông Dniepr vẫn còn cao hơn gấp từ 5 đến 10 lần so với quy định. Nguồn nước bị nhiễm xạ ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực nông nghiệp của vựa lúa Ukraina ở vùng Polesie và qua đó là sức khỏe của người dân.

Hủy hoại hàng triệu con người

Theo số liệu của Tòa Đại sứ Ukraina tại Paris công bố vào năm 2005 : 3,5 triệu người, trong đó có 1,3 triệu trẻ em bị nhiễm phóng xạ ; 170 000 người phải di dời chỗ ở và 89,85 % trong số này bị bệnh và cho tới năm 2004, đã có hơn 94% nhân viên trong đội ngũ cảm tử được gửi đến để dọn sạch hiện trường mang bệnh như là ung thư, tim mạch do nhiễm phóng xạ từ Tchernobyl.

Một chỉ số khác đáng quan ngại không kém đó là tuổi thọ trung bình của người dân Ukraina đang từ 76 vào cuối thập niên 80 có khả năng tuột xuống còn 55 vào năm 2020 và một nửa dân số không thọ được cho đến tuổi về hưu.

Vào tháng 12/2009 Viện Hàn lâm Khoa học New York cho công bố một bản nghiên cứu về tác động của tai nạn Tchernobyl đối với sức khỏe và môi trường. Theo đó vụ nổ lò nhà máy điện Ukraina đã gây ra cái chết cho 985.000 người trên thế giới trong thời gian từ năm 1986 đến 2006.

Cho đến thời điểm cuối 2004 thì đã có từ 112.000 đến 125.000 người trong số 830.000 vị anh hùng đã làm công việc dọn dẹp nhà máy sau tai nạn, các chuyên gia, kỹ sư, nhân viên bảo quản nhà máy  đã được điều đến Tchernobyl trong thời gian từ 1986 đến 1990.

Nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học New York cao hơn rất nhiều so với con số 50 người chết do Tổ chức Y Tế Thế giới (OMS) và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (AIEA) đưa ra vào cùng thời kỳ.

Khác biệt kể trên khiến dư luận lên án OMS và AIEA « bóp méo sự thật để bảo vệ quyền lợi của các tập đoàn năng lượng nguyên tử » bất chấp rủi ro đối với sức khỏe con người.

Sân chơi cách nhà máy Tchernobyl 3 km hoang tàn trong một thành phố ma.
Sân chơi cách nhà máy Tchernobyl 3 km hoang tàn trong một thành phố ma. RFI/Anastasia Becchio

Tchernobyl cũng đã đảo lộn cuộc sống của 2 triệu dân Ukraina, khoảng 2 triệu người tại Belarus và trên dưới 1,5 triệu tại nước Nga do nơi họ cư ngụ bị nhiễm phóng xạ với mức độ cao : gần 1/5 dân số Belarus phải sơ tán và vĩnh viễn dời bỏ quê quán để đi định cư ở một vùng đất mới.

Về vấn đề nhiễm phóng xạ, các tổ chức phi chính phủ đều thẩm định rằng đại đa số bị nhiễm qua lương thực, thực phẩm được sản xuất tại chỗ : từ rau quả, đến sữa bò … Trong giai đoạn từ 1992 đến 2002 ngành y tế Ukraina đã phát hiện hơn 4.000 trẻ em bị ung thư tuyến giáp.

Vào lúc các giới nghiên cứu, các cơ quan quốc tế còn tranh cãi về mức độ nghiêm trọng của tai nạn Tchernobyl đối với con người, thì tuần qua Bộ trưởng Tài chính Đức đã mạnh dạn tuyên bố : "Hạt nhân về ngắn hạn là một nguồn năng lượng tương đối rẻ nhưng trong trường hợp xảy ra tai nạn thì cái giá mà con người phải trả lại quá đắt và tác hại của nó kéo dài trong nhiều thập niên" . Chính vì vậy mà Berlin chủ trương xét lại chính sách năng lượng hạt nhân và từ bỏ ý định triển hạn thời gian hoạt động của các nhà máy điện nguyên tử. Giới bảo vệ môi trường tại Đức coi đây là một bước đầu để rút ra khỏi guồng máy luẩn quẩn của ngành năng lượng hạt nhân.

Trong khi đó tại khối các quốc gia Đông Âu, tai nạn Tchernobyl cách nay 25 năm hay những gì đang diễn ra tại khu nhà máy điện hạt nhân Fukushima vẫn không làm nản lòng các nhà lãnh đạo. Từ Ba Lan đến Hungari vẫn kỳ vọng rất nhiều vào nguồn năng lượng « sạch » này. Thông tín viên Hoàng Nguyễn từ Budapest nhận xét.

Thông tín viên Hoàng Nguyễn-Budapest

Hiện tại trên lãnh thổ Nga vẫn còn 10 nhà máy điện hạt nhân với tổng cộnng 31 lò phản ứng còn đang hoạt động. Trong số này có 11 lò được thiết kế đúng theo mô hình của lò số 4 Tchernobyl tức là dùng kỹ thuật thuộc thế hệ 1. Đáng lo ngại hơn hết là Matxcơva đang duy trì ý định triển hạn thêm thời gian hoạt động của hai trong số 11 lò này. Ngoài ra thì Nga cũng đang chuẩn bị xây dựng thêm 40 lò khác từ nay cho đến năm 2030.

Tại châu Á Trung Quốc và Ấn Độ dẫn đầu trong số các quốc gia có dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Bản thân Việt Nam cũng có kế hoạch trang bị tám lò để đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng lớn của một đất nước trên 80 triệu dân.

 

 

 

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí