HOA KỲ - CHÂU Á

Obama dự Thượng đỉnh ASEAN và Đông Á nhằm khẳng định chiến lược trở lại châu Á của Mỹ

Tổng thống Mỹ Barack Obama tại hội nghị thượng đỉnh ASEAN ở Phnom Penh ngày 20/11/2012.
Tổng thống Mỹ Barack Obama tại hội nghị thượng đỉnh ASEAN ở Phnom Penh ngày 20/11/2012. REUTERS/Damir Sagolj

Sự kiện đáng chú ý hôm qua và hôm nay 20/11/2012 tại Phnom Penh chính là sự có mặt của Tổng thống Mỹ Barack Obama tại cuộc họp thượng đỉnh ASEAN - Mỹ và tại cuộc họp thượng đỉnh Đông Á. Sự kiện này một lần nữa cho thấy Washington muốn tăng cường sự hiện diện tại châu Á -Thái Bình Dương, nơi mà Trung Quốc đang bành trướng thế lực.Từ Phnom Penh, đặc phái viên ban Việt ngữ Đức Tâm tường trình.

Quảng cáo

Đặc phái viên Đức Tâm - Phnom Penh

Thân chào anh Đức Tâm, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã sang Cam Bốt từ chiều tối hôm qua, tham dự Thượng đỉnh ASEAN - Mỹ và ngày hôm nay, ông tham dự Thượng đỉnh Đông Á. Chắc đây là sự kiện đáng chú ý nhất tại Phnom Penh.

Vâng, ông Obama đã từ Miến Điện sang đây vào chiều tối qua. Ngoài cuộc gặp với Thủ tướng Cam Bốt Hun Sen, nguyên thủ Mỹ đã tham dự Thượng đỉnh ASEAN - Hoa Kỳ. Đây là cuộc gặp cấp cao lần thứ tư giữa Mỹ và Hiệp hội các nước Đông Nam Á.

Trong cuộc họp Thượng đỉnh ASEAN – Mỹ ngày hôm qua, Tổng thống Obama và lãnh đạo các nước thành viên ASEAN đã nhấn mạnh đến việc cần phải tăng cường quan hệ giữa hai bên và đồng ý thể chế hóa cuộc gặp giữa các lãnh đạo thành Hội nghị Thượng đỉnh thường niên ASEAN - Mỹ. Nguyên thủ Hoa Kỳ và lãnh đạo các nước ASEAN coi đây là một bước tiến, hướng tới việc nâng quan hệ đối tác song phương lên tầm mức chiến lược.

Điều đáng chú ý là lãnh đạo Mỹ và các nước ASEAN đã thảo luận về tầm quan trọng của việc thiết lập các cơ chế và quy trình nhằm xử lý một cách hòa bình các tranh chấp về chủ quyền tại Biển Đông. Để làm việc này, Thượng đỉnh ASEAN - Mỹ đã bày tỏ sự ủng hộ đối với bản tuyên bố « Nguyên tắc 6 điểm về Biển Đông » của các Ngoại trưởng ASEAN.

Nhân đây xin nhắc lại là sau khi Hội nghị Ngoại trưởng các nước ASEAN hồi đầu tháng Bẩy vừa qua, đã không ra được bản thông cáo chung, do bất đồng nội bộ ASEAN. Cụ thể là Cam Bốt, chủ tịch ASEAN 2012, đã không chấp nhận đề nghị của Philippines đưa vào bản thông cáo chung các sự cố ở Biển Đông, như việc đối mặt giữa tàu Trung Quốc và Philippines ở bãi đá Scarborough. Sau đó, Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa đã phải có các hoạt động ngoại giao con thoi tấp cập đến nhiều nước, để có được sự đồng thuận về bản tuyên bố « Nguyên tắc 6 điểm về Biển Đông ».

Văn bản này yêu cầu các bên thực hiện đầy đủ nội dung Tuyên bố về ứng xử của các bên về Biển Đông (DOC), hướng dẫn thực hiện DOC, nhanh chóng đạt được bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), tôn trọng các nguyên tắc của luật pháp quốc tế như Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển 1982, các bên cần tiếp tục tự kiềm chế, không sử dụng bạo lực, giải quyết hòa bình các tranh chấp dựa trên các nguyên tắc của Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển 1982.

Để tăng cường sự hiện diện tại châu Á, nhân Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN - Mỹ, ngày hôm qua, Hoa Kỳ còn thông báo một số sáng kiến như thành lập chương trình huấn luyện thủy thủ ASEAN mở rộng (EAST) nhằm nâng cao hoạt động giáo dục và huấn luyện chống hải tặc trong khu vực. Giai đoạn thí điểm sẽ được thực hiện tại Philippines.

Trong ngày hôm nay, Tổng thống Obama tham dự Thượng đỉnh Đông Á lần thứ bẩy, phiên họp toàn thể, cùng với Ngoại trưởng các nước, Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Sau đó, là phiên họp thu hẹp của Thượng đỉnh Đông Á.

Như vậy, chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ trong nhiệm kỳ hai của Tổng thống Obama được bắt đầu với Đông Nam Á, qua các cuộc viếng thăm những quốc gia nhỏ bé. Tổng thống Obama cùng với Ngoại trưởng Hillary Clinton và Bộ trưởng Quốc phòng Leon Panetta công du Thái Lan, Miến Điện, rồi sang thủ đô Cam Bốt tham dự Thượng đỉnh Đông Á. Trước đó, bà Clinton đã thăm Singapore, rồi cùng với Bộ trưởng Quốc phòng Leon Panetta, cả hai ghé vào Úc, tham dự đối thoại chiến lược song phương.
Tất cả các động thái này cho thấy, Washington mong muốn tăng cường sự hiện diện tại châu Á -Thái Bình Dương, nơi mà Trung Quốc không ngừng gia tăng ảnh hưởng.

Bên lề Thượng đỉnh Đông Á, Tổng thống Mỹ có các cuộc gặp song phương với lãnh đạo một số nước thưa anh ?

Vâng, sáng nay, trước khi tham dự Thượng đỉnh Đông Á, ông Obama đã có một số cuộc gặp nhưng đáng chú ý hơn cả là 2 cuộc gặp song phương, với Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo, và với Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda.

Cho dù Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo sắp chính thức nghỉ hưu còn Thủ tướng Nhật Bản Noda có nguy cơ mất ghế trong cuộc tổng tuyển cử trước thời hạn, nhưng các cuộc gặp song phương này mang tính biểu tượng cao.

Trước hết, xin nói về cuộc gặp song phương Mỹ - Nhật. Tổng thống Obama gặp Thủ tướng Noda trong bối cảnh đang có căng thẳng giữa Tokyo và Bắc Kinh do tranh chấp chủ quyền ở quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Chính vì vậy, trong cuộc gặp này, Thủ tướng Noda đã nhấn mạnh : « Do môi trường an ninh tại Đông Á xấu đi, liên minh Mỹ - Nhật ngày càng trở nên quan trọng ». Lãnh đạo Nhật hoan nghênh chính sách đối ngoại của Mỹ chú trọng đến khu vực châu Á -Thái Bình Dương. Về phần mình, Tổng thống Obama nêu bật tầm quan trọng của liên minh chiến lược giữa Mỹ và Nhật Bản.

Cho đến nay, chính quyền Mỹ một mặt tuyên bố rằng Washington không đứng về bên nào trong tranh chấp chủ quyền, nhưng mặt khác, lại khẳng định là vùng quần đảo Senkaku nằm trong phạm vi áp dụng của hiệp định hợp tác an ninh song phương, có nghĩa là Mỹ coi vùng quần đảo Senkaku thuộc chủ quyền của Nhật Bản và sẵn sàng giúp đỡ Nhật Bản nếu lãnh thổ nước này bị tấn công.

Thế còn cuộc gặp của Tổng thống Mỹ với Thủ tướng Trung Quốc ? Lãnh đạo hai nước có những tuyên bố gì thưa anh ?

Đây là cuộc gặp Trung - Mỹ cấp cao đầu tiên, kể từ khi ông Obama tái đắc cử và đảng Cộng sản Trung Quốc có ban lãnh đạo mới. Trong cuộc gặp, ông Obama nhấn mạnh rằng Mỹ và Trung Quốc là hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới và do vậy, có « trách nhiệm đặc biệt », cần phải làm việc cùng với nhau nhằm bảo đảm có sự tăng trưởng bền vững và cân bằng trên thế giới, đồng thời thiết lập những quy định rõ ràng, hàm ý nói tới những tranh chấp thương mại song phương, vấn đề tỉ giá và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Trong khi đó, Thủ tướng Ôn Gia Bảo cũng nói tới tầm quan trọng trong hợp tác kinh tế tài chính để giải quyết những bất đồng và khác biệt giữa hai nước.

Tuy nhiên, lãnh đạo cả hai nước đều không đề cập đến tình hình căng thẳng tại Biển Đông và biển Hoa Đông, do các tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc với các nước liên quan. Đây là một trong những chủ đề nóng bỏng được giới báo chí quan tâm tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN ở Phnom Penh.

Việc Tổng thống Mỹ không đề cập đến hồ sơ tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông cũng như ở biển Hoa Đông trong cuộc gặp với Thủ tướng Trung Quốc có thể là vì thách thức lớn nhất đối với ông Obama hiện nay là, làm sao tạo dựng được một mối quan hệ làm việc với tân lãnh đạo Trung Quốc, ông Tập Cận Bình. Cũng giống như ông Obama, tân Tổng bí thư đảng Cộng sản Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế xã hội ở trong nước. Tuy nhiên, về mặt đối ngoại, Trung Quốc lại tỏ ra tự tin. Nhờ sức mạnh kinh tế, Trung Quốc đã tác động vào một số nước ASEAN và khống chế được những hồ sơ gây khó chịu, ví dụ như hồ sơ Biển Đông.

Chính vì vậy, theo giới quan sát, trong lĩnh vực đối ngoại, Tổng thống Obama cần phải tỏ thái độ rõ ràng, mạnh mẽ để trấn an các đồng minh và cảnh báo các đối thủ rằng Mỹ sẽ mở rộng sự hiện diện và củng cố vai trò của mình tại châu Á. Có thể nói, Tổng thống Mỹ đang đánh cược chính sách đối ngoại của mình trong việc thay đổi khu vực châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á và Đông Bắc Á, nơi mà những căng thẳng đang có xu hướng gia tăng, chứ không hề giảm.

Cảm ơn anh Đức Tâm.

 

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Tải ứng dụng RFI để theo dõi toàn bộ thời sự quốc tế