CHÂU ÂU

Tham nhũng : Trở ngại trên con đường gia nhập không gian Schengen của Rumani

Thủ tướng Victor Ponta buộc phải củng cố nhà nước pháp quyền, hầu to diều kiện cho Rumani gia nhập không gian Schengen (REUTERS)
Thủ tướng Victor Ponta buộc phải củng cố nhà nước pháp quyền, hầu to diều kiện cho Rumani gia nhập không gian Schengen (REUTERS)

Rumani vẫn đứng ngoài không gian tự do đi lại Schengen của châu Âu. Bruxelles đòi Bucarest nhanh chóng chỉ định người đứng đầu Viện Công tố Tối cao và Viện Công tố Chống tham nhũng, củng cố nhà nước pháp quyền trước khi quyết định cho Rumani tham gia không gian Schengen. Tường trình của thông tín viên khu vực, Hoàng Nguyễn từ Budapest.

Quảng cáo

Thông tín viên Hoàng Nguyễn từ Budapest

Cuối tháng 3 vừa qua, Thủ tướng Rumani Victor Ponta đã tạm thời giữ cương vị người đứng đầu Bộ Tư pháp nước này, thay thế Bộ trưởng Mona Pivniceru vừa từ chức để chyển sang làm thẩm phán Tòa Bảo hiến Rumani. 

Theo Hiến pháp, ông Victor Ponta có thể tạm thời nắm giữ cương vị bộ trưởng một bộ tối đa trong vòng 45 ngày. Trong trường hợp này, mục tiêu được đề ra của Thủ tướng Rumani là làm sao tìm được hai vị thẩm phán đứng đầu Viện Công tố Tối cao và Viện Công tố Chống tham nhũng, sao cho những nhân vật này cũng được sự chấp thuận của Tổng thống Traian Basescu. 

Bởi lẽ, đã từ lâu, hai chiếc ghế này bị bỏ trống và trong tờ trình gần đây nhất về Rumani, Ủy ban Châu Âu cũng đã lên tiếng thúc giục Bucarest phải nhanh chóng có được quyết định rõ ràng. Bruxelles cho rằng việc bổ nhiệm càng sớm càng tốt hai quan chức nói trên nhằm phục vụ cuộc chiến chống tham nhũng và củng cố nhà nước pháp quyền tại Rumani, điều kiện mà nhiều nước đưa ra để nước này có thể gia nhập không gian phi thị thực Schengen. 

Nhắc lại, sau tất nhiều lần bị trì hoãn, Rumani dường như đã đặt chân trước ngưỡng cửa Schengen vào mùa thu năm 2011, nhưng khi đó nước này chịu thất bại do vị Hà Lan bỏ phiếu chống phản đối. 

Quan ngại trước hiện trạng tham nhũng của Rumani 

Tình trạng tham nhũng tràn lan và những nguyên tắc cơ bản của một nhà nước pháp quyền không được thực hiện là những yếu tố chính khiến Rumani, và cạnh đó, Bulgari không được Châu Âu sẵn sàng cho gia nhập Khối phi thị thực Schengen, như sự quan ngại của nhiều quốc gia thành viên Liên hiệp Châu Âu. 

Gần đây nhất, tuần đầu tháng 3, ngay trước khi Hội nghị các Bộ trưởng Nội vụ EU nhóm họp tại Bruxelles, Đức và Phần Lan đã cho biết hai nước này sẽ bỏ phiếu chống nếu vấn đề gia nhập Schengen của Rumani được đặt ra trên bàn nghị sự và được đưa vào biểu quyết. 

Trong một phỏng vấn báo chí, Bộ trưởng Nội vụ Đức Hans-Peter Friedrich cho hay, cho dù tờ trình gần đây nhất của EU cho thấy đã có chút biến chuyển ở Rumani, nhưng quốc gia này vẫn chưa thực hiện được những điều kiện để gia nhập Schengen, và họ vẫn tiếp tục phải chống tham nhũng một cách cương quyết và triệt để hơn. 

Theo người đứng đầu Bộ Nội vụ Đức, trong hoàn cảnh hiện tại, nếu Rumani được gia nhập khối Schengen thì người ngoại quốc có thể nhập cảnh Đức bằng tấm thị thực có được bằng đút lót ở Rumani, và đây là điều các công dân Đức không thể chấp nhận được. 

Trong những tuần qua, dư luận Đức xôn xao trước một dự báo, theo đó, sau khi những hạn chế về nguồn nhân lực sẽ được gỡ bỏ tại EU vào đầu năm 2014, các thành phố lớn của Đức sẽ tràn ngập những công dân Rumani gốc Tzigane, ra đi ồ ạt để tránh nạn nghèo đói ở quê hương. 

Liên quan tới vấn đề này, Bộ trưởng Nội vụ Đức cho rằng nước Đức sẵn sàng đón tiếp các công dân EU hội tụ đủ mọi điều kiện để sang Đức làm việc, nhưng sẽ nghiêm khắc xử lý những ai lạm dụng quyền tự do làm việc và chỉ qua Đức để nhận những khoản trợ cấp xã hội. 

Ông Hans-Peter Friedrich cũng nói thêm, Ủy ban Châu Âu cần kiểm tra xem các nguồn tiền của EU có thực sự được sử dụng vì những mục đích con người tại Rumani hay không. Riêng đối với chính phủ Đức, nước này cũng sẽ phạt nghiêm khắc hơn đối với những lừa đảo liên quan tới các khoản trợ cấp xã hội. 

Chẳng hạn, người ngoại quốc bị trục xuất vì lừa đảo sẽ bị cấm tái nhập cảnh, để đề phòng việc “cả Châu Âu sẽ tràn qua Đức vì nghĩ rằng những khoản trợ cấp xã hội ở đây là cao nhất”, theo cách diễn đạt của Bô trưởng Nội vụ Đức. 

Rumani sẵn sàng “hy sinh những kẻ tham nhũng” 

Trước sự phản đối và ngần ngại của nhiều nước Châu Âu, Tổng thống Rumani Traian Basescu cho rằng nếu nước ông đưa vấn đề này ra để biểu quyết trong Hội nghị Bộ trưởng Nội vụ EU, thì nó sẽ gặp phải sự phản đối của ít nhất là 7 quốc gia thành viên EU. 

Do đó, ông Basescu đồng tình quan điểm của Thủ tướng Victor Ponta, theo đó Rumani không đề nghị biểu quyết về việc gia nhập Khối Schengen. Theo lời ông Basescu, đất nước ông vẫn tiếp tục coi việc gia nhập không gian phi thị thực là một mục tiêu quan trọng và để đạt nước nó, ngay cả việc phải “hy sinh những kẻ tham nhũng” cũng không phải chuyện quá lớn. 

Tổng thống Basescu cũng tỏ ý trách Bộ trưởng Nội vụ Đức, người được ông coi là vốn có quan điểm ủng hộ Rumani, và trong dịp này lại lên tiếng gay gắt với Rumani trên hồ sơ tham nhũng. Theo ông Basescu, giờ đây Rumani cần nỗ lực để các Bộ trưởng Nội vụ EU cho họ một cơ hội nữa, có thể vào tháng 9 hoặc tháng 12 năm nay. 

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Rumani thì không có cái nhìn mềm dẻo như thế khi ông này cho rằng vấn đề di dân bất hợp pháp của người Rumani gốc Tzigane đã lại được nêu ra như con bài tranh cử để chống lại việc Rumani được gia nhập Khối Schengen. 

Theo diễn đạt của ông Titus Corlatean, nếu Rumani nghiêm túc thực hiện mọi yêu cầu đòi hỏi của EU, nhưng Châu Âu cứ trì hoãn sự gia nhập Khối Schengen của nước này, thì điều đó, đối với ông, có nghĩa là cả quá trình đến tới không gian phi thị thực đã đánh mất tính xác tín của nó. 

Đây dường như cũng là quan điểm của Thủ tướng Victor Ponta khi ông tuyên bố rằng, những mục tiêu căn bản của Bucarest như gia nhập khối dùng đồng tiền chung Euro và Khối Schengen vẫn không thay đổi, nhưng nước này sẽ phải “thay đổi chiến thuật” vì kể từ năm 2005 tới nay, Rumani không đạt được bất cứ thành công gì tại EU. 

Do đó, nền tư pháp Rumani vẫn thường xuyên bị đặt dưới tầm ngắm của Bruxelles và khả năng nước này gia nhập Khối Schengen thì vẫn càng ngày càng bị trì hoãn. 

Tham nhũng ở tầm quốc gia 

Thủ tướng Victor Ponta không nói cụ thể rằng Rumani sẽ “thay đổi chiến thuật” như thế nào, nhưng một điều dễ thấy từ nhiều năm nay là những bê bối tham nhũng đã khiến nước này mất mặt trên trường quốc tế, và trở thành một căn bệnh trầm kha. 

Công luận quốc tế còn nhớ cựu Thủ tướng Adrian Nastase, vào mùa hè năm ngoái, đã phải tự tử nhưng bất thành chỉ vài giờ sau khi Tòa án bác kháng cáo của ông với bản án về tội tham nhũng. Kể từ chính biến năm 1989, đây là nhân vật lãnh đạo đầu tiên của Rumani phải thi hành án trong tù vì tội tham nhũng. 

Tháng 10 năm ngoái, Bộ trưởng Y tế Vasile Cepoi đã phải từ chức do bị cáo buộc xung đột lợi ích và đích thân tham nhũng hơn 42 ngàn Euro liên quan đến một hợp đồng do EU tài trợ được trao cho công ty thuộc bạn bè thân hữu của vị cựu bộ trưởng này.

Có thể thấy sau 5 năm gia nhập Liên hiệp Châu Âu, Rumani đã không ngăn chặn được tình hình tham nhũng và xung đột lợi ích nở rộ, và một phần vì thế, những cải cách trong khu vực kinh tế nhà nước đã không đạt được thành công gì đáng kể cho dù nước này có vị trí địa lý thuận lợi và nhân công rẻ mạt. 

Cũng vì những quan ngại gian lận, tham nhũng và hà lạm ở Rumani nên tháng 10 năm ngoái, Ủy ban Châu Âu đã quyết định ngừng toàn bộ các khoản viện trợ phát triển mới cho Chính phủ nước này, thuộc các chương trình nhằm phát triển kinh tế, vùng miền và hệ thống giao thông. 

Là thành viên của EU từ năm 2007 nhưng tới giờ, cùng Bulgari, Rumani vẫn là một trong những nước nghèo nhất, chậm phát triển nhất của Liên hiệp Châu Âu. Do việc quản lý kém cỏi và tệ quan liệu, tham nhũng tràn lan, thời gian 2007-2013 mặc dù Rumani được nhận khoản tín dụng xấp xỉ 20 tỉ Euro, nhưng mức giải ngân cho đến tháng 9 năm ngoái chỉ đạt 10%. 

Nhìn vào thực tế, khả năng quản lý yếu kém, thu hút đầu tư kém hiệu quả, hệ thống đường bộ và cơ sở hạ tầng tụt hậu kèm với nạn tham nhũng lan tràn là những yếu tố và lý do khiến Rumani vẫn còn xa vời so với Khối Schengen, mà cư dân và giới chính khách nước này đều mong mỏi từ nhiều năm nay ...

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí