IRAN - HOA KỲ - HẠT NHÂN

Iran và Mỹ : Đối thoại nhưng cảnh giác

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và Ngoại trưởng Iran Javad Zarif tại Vienna để đàm phán. Các cuộc thương lượng có kéo dài ít nhất tới ngày 07/07/2015.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và Ngoại trưởng Iran Javad Zarif tại Vienna để đàm phán. Các cuộc thương lượng có kéo dài ít nhất tới ngày 07/07/2015. REUTERS/State Department

Bất đồng từ 35 năm nay, Iran và Hoa Kỳ đã nối lại liên lạc ngoại giao với tần suất liên tục hiếm có từ 20 tháng nay trong khuôn khổ đàm phán về vấn đề hạt nhân. Các buổi làm việc sắp tới sẽ diễn ra trong tuần này tại Vienna.

Quảng cáo

Nếu như những lời nguyền rủa « Ác quỷ Satan » hay « Trục ma quỷ » đã lỗi thời, thì hai nước vẫn chưa chính thức nối lại quan hệ ngoại giao, bị cắt đứt từ năm 1980. Tuần trước, tại Nghị viện Iran, người ta vẫn nghe thấy những tiếng hô vang « Đả đảo Mỹ ».

Về phía Hoa Kỳ, gần đây, Washington thông báo vẫn lưu Iran trong danh sách “Những nước ủng hộ khủng bố”. Ngoài ra, Nhà Trắng vẫn tiếp tục chỉ trích những vi phạm của Teheran trong lĩnh vực nhân quyền.

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và người đồng nhiệm Iran, Mohammad Javad Zarif, cùng với các cộng sự, đã gặp gỡ lần đầu tiên vào tháng 9/2013 tại trụ sở của Liên Hiệp Quốc ở New York. Sau cuộc trao đổi lịch sử này, Ngoại trưởng hai nước, đồng thời là những nhà đàm phán chính trong hồ sơ hạt nhân, đã liên tục gặp gỡ nhau, từ Geneve, Lausanne (Thụy Sĩ) tới Vienna (Áo). Riêng tại Vienna, hai bên gặp nhau hàng ngày, thậm chí nhiều lần trong ngày.

Mối quan hệ “thân mật”

Mối quan hệ của hai người đứng đầu ngành ngoại giao được đánh giá là « thân mật » và cư xử tốt đối với phái đoàn của bốn thành viên thường trực khác của Hội Đồng Bảo An (gồm Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc), cùng với Đức. Họ chúc mừng khi một người có con hay nhân dịp sinh nhật. Họ chia buồn khi có người thân qua đời, hay chúc sớm bình phục khi ai đó bị ốm.

Đây là mối quan hệ thân mật giữa con người, chứ không phải trên phương diện chính trị, cho đến khi có lệnh mới. Dù vậy, quan hệ thân thiết này đang khiến một số đồng minh truyền thống của Hoa Kỳ tại Trung Đông e ngại, từ Israel, tới Ả Rập Xê Út. Các quốc gia này đều lo lắng Iran, nước theo hệ phái Shia, sẽ hùng mạnh hơn trong khu vực, cũng như trên trường quốc tế.

Cả Washington và Teheran đều thể hiện rõ quyết tâm đạt được một thỏa thuận cuối cùng về hồ sơ hạt nhân của Iran. Vấn đề gai góc này đang đầu độc các mối quan hệ quốc tế từ khoảng 12 năm trở lại đây. Việc hai nước quay lại bàn đàm phán cũng khiến phe bảo thủ của cả hai phía bực tức.

Tại Mỹ, những nhân vật “diều hâu” của phe Cộng hoà đối lập với chính phủ của tổng thống Barack Obama tìm cách cản đường để gây khó khăn cho việc dỡ bỏ các trừng phạt đối với Iran và sẵn sàng cho thông qua nhiều biện pháp trừng phạt mới nếu có cơ hội.

Ngoại trưởng Iran, Zarif, cũng thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công của những người ủng hộ đường lối cứng rắn. Tuy nhiên, ngày 23/6 vừa qua, ông đã nhận được sự ủng hộ quý giá của lãnh đạo tối cao Ali Khamenei, thông qua một thông điệp mạng xã hội tweeter, đánh giá ông và nhóm làm việc là những người “dũng cảm”“xứng đáng được tin tưởng”.

Bóng ma của những con tin tại Teheran

Nhưng lãnh đạo tối cao Khamenei cũng thường xuyên nhắc lại “làn ranh đỏ” quy định nội dung đàm phán, thỏa thuận và cho rằng các tiếp xúc này không nhất thiết phải dẫn tới việc hai nước xích lại gần nhau hơn. Điều này đã được ông khẳng định hồi tháng Tư vừa qua khi tuyên bố : "Các cuộc đàm phán với Hoa Kỳ chỉ tập trung trên hồ sơ nguyên tử và không thêm bất kỳ vấn đề nào khác”.

Các quan chức Hoa Kỳ cho biết số phận các tù binh Mỹ đang bị giam giữ tại Iran và các cuộc xung đột tại Irak, Syria và Yemen đã được đề cập bên lề các cuộc đàm phán hạt nhân.

Nhưng một quan chức cấp cao Mỹ nhắc lại “có tới vài chục thập niên đầy thù địch và ngờ vực chia rẽ Hoa Kỳ và Iran". Ông cũng gợi lại kỷ niệm đau buồn gây chấn động Hoa Kỳ khi 52 nhân viên ngoại giao và công dân Mỹ bị bắt làm con tin trong sứ quán Mỹ tại Teheran trong vòng 444 ngày, kéo dài từ năm 1979 tới 1980.

Nguồn tin này cũng nhận định Lục cường cùng với Iran phải nỗ lực đồng thuận để đạt được một thoả thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân trong những ngày tới tại Vienna. Những cố gắng này sẽ “rất gay go” và thể hiện “một quyết định vô cùng lớn lao cho tất cả mọi người”, hơn cả những cái bắt tay hay những lời chúc nhân dịp Năm Mới.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí