Vào nội dung chính
Tạp chí kinh tế

Thương mại : Những trận chiến bất phân thắng bại của Donald Trump

Phần âm thanh 09:13
Trong tất cả các cuộc chiến thương mại mà chính quyền Trump khai mào, thế giới tập trung chú ý vào ván cờ Mỹ- Trung.
Trong tất cả các cuộc chiến thương mại mà chính quyền Trump khai mào, thế giới tập trung chú ý vào ván cờ Mỹ- Trung. REUTERS/Gary Cameron
Thanh Hà
20 phút

Những cuộc chiến thương mại liên tiếp của chính quyền Trump không có lợi gì cho người Mỹ, không đạt được hai mục tiêu cơ bản là bảo vệ nền công nghiệp của Hoa Kỳ và giảm thâm thủng mậu dịch giữa Washington với các bạn hàng. Trên đây là nhận xét chung của nhà nghiên cứu kinh tế Jean-François Boittin, cộng tác viên Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp IFRI.

Quảng cáo

Trong bốn năm nhiệm kỳ, tổng thống Trump đã mở rất nhiều mặt trận trong cuộc chiến thương mại, quan trọng hơn cả là với Trung Quốc, nhưng ông cũng đã không buông tha các đồng minh, như Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên Hiệp Châu Âu, hay hai nước láng giềng sát cạnh là Mêhicô và Canada.

Vài tuần trước cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ, chính quyền Trump nhắm vào cả Hà Nội, một đối tác chiến lược quan trọng của Washington, khi thông báo tiến hành điều tra về cáo buộc Việt Nam thao túng tiền tệ, tiếp sức cho khu vực xuất khẩu. Chính phủ Mỹ càng lúc càng khó chịu khi thấy thâm hụt mậu dịch với Việt Nam tăng 26,5 % trong vòng một năm.

Thuế nhập khẩu, vũ khí của Trump

Tăng thuế nhập khẩu là vũ khí được tổng thống Trump ưa chuộng nhất. Thống kê chính thức của Mỹ cho thấy trung bình thuế nhập khẩu vào Mỹ tăng 20 % trong bốn năm qua. Câu hỏi đặt ra là ai phải gánh chịu các khoản thuế phụ trội này.

Trả lời phỏng vấn RFI tiếng Việt, nhà nghiên cứu Jean- François Boittin, thuộc viện IFRI, một người sống và làm việc lâu năm tại thủ đô Washington, trả lời :

Jean-François Boittin : « Để tổng kết, đứng về mặt số liệu mà nói, rõ ràng là không có gì tốt đẹp. Mục tiêu ban đầu là thu hẹp thâm hụt mậu dịch của Mỹ trong các luồng giao dịch về hàng hóa, bởi chính quyền Trump gần như chỉ quan tâm đến lĩnh vực này, chứ không màng đến những trao đổi về dịch vụ, mà ở đó Mỹ chiếm một lợi thế nhất định, rõ ràng là Mỹ vẫn trong cảnh nhập siêu và các biện pháp bảo hộ không giúp cho chính quyền Trump đảo ngược được tình huống.

Cuối năm 2019, thâm hụt mậu dịch của Mỹ giảm được 2 %, nhưng rồi lại tăng mạnh trở lại từ đầu năm nay, trong bối cảnh càng lúc càng phức tạp vì đại dịch Covid-19 và kèm theo đó là những tác hại của virus corona đối với tăng trưởng của Hoa Kỳ. Các dữ liệu thống kê cho thấy Washington thất bại về mặt chính trị khi khai mào các cuộc chiến thương mại. Hơn nữa, các lĩnh vực mà chính quyền Trump muốn bảo vệ không được lợi gì từ việc Hoa Kỳ tăng các hàng rào thuế quan và áp đặt các biện pháp bảo hộ ».

Tác động đối với thị trường lao động ?

Các biện pháp bảo hộ hiện không cho phép giảm nhập siêu của Mỹ, nhưng còn về tác động đối với công việc làm ở Hoa Kỳ thì sao ?

Jean-François Boittin : « Ý tưởng khai thác các biện pháp bảo hộ quan thuế để vực dậy nền công nghiệp Mỹ đã không thành, mà trái lại là đằng khác. Trong hai năm đầu nhiệm kỳ Trump, giới hạn nhập khẩu hàng Trung Quốc cho phép tạo thêm việc làm cho công nhân Mỹ. Nhưng tất cả đã chựng lại từ giữa năm 2019. Phần lớn các nhà phân tích đều cho rằng đây là một trong những hậu quả của các cuộc chiến thương mại liên tiếp, đặc biệt là trong xung đột về mậu dịch với Trung Quốc ».

Một nghiên cứu của Mỹ gần cho thấy « dưới tác động của các biện pháp áp thuế nhập khẩu, hoạt động trong ngành công nghiệp sụt giảm 1,3 % trong năm 2019 ».

Hàng rào quan thuế phản tác dụng

Nhà nghiên cứu Boittin viện IFRI đã nêu bật một ý khác, đó là chính sách bảo hộ hủy hoại những nỗ lực của chính quyền Trump khi giảm thuế cho tư nhân và doanh nghiêp để khuyến khích tiêu thụ và đầu tư. Năm 2017, hành pháp đã đạt thỏa thuận với Quốc Hội Mỹ để giảm 8 % thuế cho các hộ gia đình. Thuế doanh nghiệp đang từ 35 % được giảm xuống còn 21 %.

Jean-François Boittin : « Đây chính là lập luận mà các tổ chức bảo vệ quyền lợi cho các doanh nghiệp Mỹ và kể cả một số chính trị gia tại Hoa Kỳ thường nêu lên. Có một mâu thuẫn rất lớn giữa một bên là biện pháp giảm thuế cho doanh nghiệp và tư nhân để khuyến khích tiêu thụ và đầu tư, còn bên kia là quyết định tăng thuế nhập khẩu. Các hàng rào thuế quan đó về thực chất là một hình thức thuế đánh vào doanh nghiệp và tư nhân. Tựu chung chính phủ bảo rằng tăng thuế nhập khẩu để trừng phạt hàng Trung Quốc tràn ngập thị trường Mỹ, nhưng ai phải hứng chịu khoản thuế phụ trội đó ? Trước hết đó là các công ty Mỹ và kế tới là người tiêu dùng ở Hoa Kỳ.

Thế nhưng, tổng thống Trump từ chối nhìn vào sự thật và ông vẫn khẳng định với tất cả mọi người rằng các nước xuất khẩu hàng sang Mỹ phải gánh chịu các biện pháp trừng phạt của Washington. Đây là điều hết sức phi lý, nhưng không đủ để ngăn cản tổng thống Hoa Kỳ lập đi lập lại điều đó với một sự trung thành hiếm thấy ».

100 tỷ đô la không cánh mà bay và 40 tỷ đô la đền bù cho ngành nông nghiệp

Theo báo cáo của Ủy Ban Tài Chính Hạ Viện Mỹ, được công bố đầu năm 2020, tổng sản phẩm nội địa Hoa Kỳ thiệt hại « hơn 100 tỷ đô la dưới tác động của các biện pháp bảo hộ ». Trung bình mỗi người tiêu dùng ở Mỹ phải trả thêm « 2.000 đô la một năm », vì các biện pháp tăng thuế nhập khẩu đánh vào hàng của nước ngoài bán trên thị trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, trên mỗi mặt trận mà Washington khai mào, các nạn nhân đầu tiên là giới nông gia. 

Jean-François Boittin : « Đương nhiên giới nông gia là những nạn nhân đầu tiên của các cuộc chiến thương mại. Mỗi lần một quốc gia trong tầm ngắm của Washington trả đũa, đòn phản công đầu tiên của những quốc gia này đều nhắm vào ngành nông nghiệp, bởi họ biết rằng về mặt chính trị, đây sẽ là một đòn đau đối với Nhà Trắng.

Nông gia Mỹ có truyền thống ủng hộ đảng Cộng Hòa và năm 2016  họ đã ồ ạt bỏ phiếu cho ông Trump. Cũng chính vì muốn khắc phục hậu quả chiến tranh thương mại, mà chính quyền Trump đã đặc biệt hào phóng với các nông gia Mỹ. Washington đã chi ra tổng cộng 40 tỷ đô la để hỗ trợ lĩnh vực này, trong lúc mà Hoa Kỳ liên tục mở ra các trận chiến thương mại. Tuy nhiên, xét cho cùng, nông dân Mỹ không hẳn là trông đợi chính phủ trợ giúp. Điều mà họ mong mỏi hơn cả là giữ được, hoặc chinh phục thêm những thị trường mới. Ngành nông nghiệp Mỹ sợ nhất là bị mất thị phần và khách hàng đi tìm những nguồn cung cấp khác để thay thế ».

Thống kê của bộ Nông Nghiệp Mỹ đầu năm 2019 nêu bật hai con số minh họa cho điều này : năm 2017, Mỹ xuất khẩu gần 14 tỷ đô la đậu nành sang Trung Quốc. Đúng một năm sau, kể từ khi Washington và Bắc Kinh lao vào cuộc đọ sức thương mại, với những đòn ăn miếng trả miếng không khoan nhượng, kim ngạch xuất khẩu đậu nành sang thị trường châu Á này rơi xuống còn 3 tỷ đô la.

Không có dấu hiệu hòa hoãn

Trước ngần ấy mục tiêu không được như ý muốn, vậy mà cho đến những tuần lễ cuối của nhiệm kỳ, chính quyền Trump dường như vẫn tăng hỏa lực trên các mật trận thương mại

Chuyên gia Pháp Jean-François Boittin đặc biệt nêu bật trường hợp với Việt Nam và ông e rằng, bất luận đảng Cộng Hòa hay Dân Chủ giành được Nhà Trắng trong nhiệm kỳ tổng thống bốn năm sắp tới, Mỹ cũng đã phá vỡ trật tự thương mại của toàn cầu :  

Jean- François Boittin : « Các tập đoàn công nghiệp Mỹ một phần lớn dựa vào các nguồn cung ứng phụ tùng và linh kiện của Trung Quốc. Với chính sách bảo hộ, số này cũng không thể nào di dời toàn bộ cơ sở từ Trung Quốc trở lại Hoa Kỳ. Họ phải đi tìm những bãi đáp mới và sớm muộn gì thì các doanh nghiệp này cũng sẽ đi khỏi Trung Quốc, bởi vì các điều kiện ở đây không còn thuận lợi như lúc trước nữa. Trên con đường đi tìm những địa bàn mới này, Việt Nam là một trong những điểm đến được quan tâm nhiều. Ngoài ra, khi mà cán cân thương mại Mỹ-Trung bị thu hẹp lại, đương nhiên là các luồng giao thương giữa Mỹ với các đối tác khác sát cạnh Trung Quốc phải tăng lên. Việt Nam nằm trong trường hợp này và do vậy Việt Nam bị chỉ trích là đã thao túng tiền tệ để kích thích xuất khẩu. Có khả năng Mỹ sẽ trừng phạt Việt Nam.

Về câu hỏi liệu có dấu hiệu Mỹ hòa hoãn hơn với các đối tác thương mại hay không, thực sự tôi rất muốn trả lời là có. Nhưng thực tế đang chứng minh điều ngược lại. Trong mọi trường hợp, dù là Donald Trump tái đắc cử hay ứng cử viên Joe Biden của đảng Dân Chủ giành được thắng lợi, thì vẫn có hai rủi ro về mặt thương mại giữa Hoa Kỳ với phần còn lại của thế giới.

Rủi ro thứ nhất là di sản quá nặng nề mà chính quyền Trump để lại. Từ trước đến nay đảng Cộng Hòa luôn tiên phong trên con đường mở rộng tự do mậu dịch. Nhưng ông Trump thì đã đi ngược lại xu hướng đó. Có lẽ thời kỳ đảng Cộng Hòa đi theo con đường tự do đã thuộc về quá khứ. Nguy cơ thứ nhì là chính quyền Trump đã đạp đổ các định chế đa phương toàn cầu. Về kinh tế, thương mại, tiêu biểu nhất là trường hợp của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới. Tôi e rằng, sau này sẽ khó mà gầy dựng lại một định chế quốc tế điều tiết các hoạt động mậu dịch trong khuôn khổ luật pháp, thay cho những gì đang diễn ra tựa như trong một bộ phim cao bồi mà chúng ta đang trải qua từ bốn năm nay ».

Thỏa thuận mậu dịch bán phần Mỹ đã đạt được với Trung Quốc hồi tháng Giêng 2020 chỉ mang tính tạm thời. Dù vậy, giới quan sát cho rằng, thắng lợi duy nhất mà chiến tranh thương mại Mỹ -Trung đem lại là chính quyền Trump đã cảnh tỉnh các nền công nghiệp lâu đời trên thế giới, từ châu Âu đến Úc, Canada … trước mối đe dọa Trung Quốc. Trên mặt trận này ở trong nước, tổng thống Trump đã được cả đảng Cộng Hòa lẫn Dân Chủ tán đồng.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Không tìm thấy trang

Nội dung bạn đang cố truy cập không tồn tại hoặc không còn khả dụng.