Tạp chí xã hội

Để Ấn Độ thành tâm dịch mới của thế giới: Trách nhiệm của chính quyền Modi

Phần âm thanh 09:29
Một hội lễ Holi gần Mathura, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ, ngày 30/03/2021.
Một hội lễ Holi gần Mathura, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ, ngày 30/03/2021. REUTERS - K.K. ARORA

Cách nay hai tháng, Ấn Độ tưởng như đã khống chế được đại dịch Covid-19, với số ca nhiễm « chỉ » khoảng 10.000 người/ngày, trên tổng số dân cư 1,3 tỉ. Với hơn 200 nghìn người dương tính với virus, trong liên tục một tuần nay, Ấn Độ đã vượt Brazil về số ca nhiễm, đứng sau Hoa Kỳ. Vì sao Ấn Độ lại trở thành một tâm dịch mới của thế giới ?

Quảng cáo

Sau nhiều tháng phong tỏa nghiêm ngặt, vào lúc mùa xuân đến, người dân Ấn Độ tại nhiều nơi đã quên hẳn các quy tắc giãn cách phòng dịch, và thói quen mang khẩu trang. Các loạt cuộc tập hợp đông người được cho phép trở lại. Đây được coi là nguyên nhân số một khiến dịch bệnh bùng phát. Các cuộc tập hợp tôn giáo, hội hè mùa xuân, nhưng cũng còn có cả các cuộc vận động tranh cử rầm rộ ở 5 bang, được coi là có ý nghĩa quan trọng với đảng cầm quyền của thủ tướng Modi.

Ngoài nguyên nhân trên, việc cường quốc vac-xin hàng đầu thế giới chậm triển khai tiêm chủng cũng có thể coi là nguyên nhân quan trọng khác tạo điều kiện cho dịch bệnh bùng phát. Một số chuyên gia phỏng đoán sự xuất hiện của biến thể virus mới B.1.617, với « đột biến kép », được coi là một thủ phạm trực tiếp khiến dịch bệnh lây lan với cấp số nhân. Tuy nhiên, cho đến nay, dường như cũng chưa có công trình nào xác nhận chắc chắn biến thể B.1.617 lây lan mạnh hơn virus truyền thống.

Mùa lễ hội : Tin tưởng sông thiêng diệt trừ virus

Lễ hội đông người chính là nguyên nhân hàng đầu. Thủ phạm số một là lễ hội truyền thống Kumbh Mela tại miền bắc Ấn Độ, khởi đầu từ tháng Giêng cho đến nay. Lễ hội Kumbh Mela được coi là một trong những lễ hội tôn giáo lớn nhất thế giới. Tính cho đến giữa tháng 4, đã có khoảng 25 triệu người tham dự. Tắm trên dòng sông thiêng là một nghi thức chủ yếu, mà ít khách hành hương bỏ lỡ. Đối với những người theo Ấn giáo, tắm trên dòng sông thiêng cho phép tẩy trừ mọi tội lỗi, để được giải thoát. Nhiều người tin rằng nước sông Hằng có thể cứu họ thoát khỏi dịch bệnh. Đầu tháng 4/2021, ông Tirath Singh Rawat, thủ hiến bang Uttarakhand (thuộc đảng cánh hữu dân tộc chủ nghĩa BJP), nơi có thành phố thiêng Haridwar, địa điểm diễn ra lễ hội Kumbh Mela năm nay, tuyên bố sẽ không có một khách hành hương nào bị gây phiền hà bởi các quy định siết chặt phòng dịch. Chính quyền bang cũng ra lệnh hủy bỏ quy định cấm các cuộc tập hợp 200 người trở lên.

Trên thực tế, « dòng sông thiêng » cũng là môi trường lây lan thuận lợi của dịch bệnh. Xét nghiệm ngẫu nhiên cho thấy hàng nghìn ca nhiễm mới ở các khách hành hương tham gia lễ hội Kumbh Mela. Thông tín viên Côm Bastin từ Banglore tường trình :

« Đảng cánh hữu dân tộc chủ nghĩa Ấn Độ BJP đã đảm bảo là, bất luận thế nào, dịch Covid cũng sẽ không thể cản trở được lễ hội khổng lồ tại bang Uttarakhand. Từ ngày 27/02, hàng triệu người đã tham gia lễ hội tại thành phố thiêng Haridwar, nơi sông Hằng chảy xuyên qua.

Hồi tháng Ba vừa qua, thủ hiến bang Uttarakhand vẫn còn khẳng định là nước của dòng sông thiêng sẽ tiêu diệt được virus. Chính trị gia này sau đó đã bị nhiễm virus, giống như nhiều người khác. Các xét nghiệm gần đây nhất cho thấy thêm 2.000 ca nhiễm mới, trong vòng 5 ngày, liên quan đến lễ hội Kumbh Mela.

Trước sự phẫn nộ của công chúng về cuộc tập hợp biến thành một ổ dịch khổng lồ, hôm thứ Bảy 17/04, thủ tướng Narendra Modi (đảng BJP) đã phải thay đổi quan điểm. Ông Modi kêu gọi tổ chức một kỳ lễ hội mang tính biểu tượng nhiều hơn, yêu cầu dân chúng không xuống tắm sông đông đảo, và tôn trọng các quy tắc an toàn.

Tuy nhiên, không chắc là điều đó đã đủ để làm yên lòng những người hành hương cuồng nhiệt, cũng như sẽ khó mà giải quyết được vấn đề trở lại bản quán. Trả lời phỏng vấn hãng tin ANI, thị trưởng Bombay bày tỏ lo ngại:  ‘‘Tôi không thể kiểm soát được việc đi lại của tất cả những người đến Bombay. Khối người đông đúc này rồi sẽ khiến dịch bệnh lan tràn như là ân sủng thần thánh, tất cả các bang sẽ bị nhiễm bệnh. Thủ tướng của chúng ta đã khẳng định rằng cần phải dừng lại. Rất đúng, nhưng đã quá trễ ! Giờ đây cần phải truy lùng các tín đồ đã tham gia lễ hội này, và cách ly bắt buộc họ ở khắp nơi, với chi phí do họ tự lo’’.

Hôm 13/04, một đoạn video của cảnh sát với mục tiêu đưa ra để trấn an, đã có hiệu ứng ngược lại. Trong lực lượng được gọi là ‘‘quản lý đám đông’’ này, người ta thấy có nhiều cảnh sát tắm sông cùng với khách hàng hương, nhưng không đeo khẩu trang ».

Hội Holi mừng xuân đến, còn gọi « hội sắc màu », cũng là một cơ hội vàng khác cho virus lây lan với tốc độ khủng khiếp, khi đông đảo người dự hội nhảy múa say sưa, quấn vào nhau, không khoảng cách, không khẩu trang. Nhiều bang tại Ấn Độ đã cấm các cuộc tập hợp này, nhưng lễ hội vẫn được cho phép tại nhiều nơi.

Đảng của ông Modi : Tranh cử là trên hết

Những hậu quả của thái độ bất cẩn của dân chúng lẽ ra đã có thể được hạn chế nhờ ở các chính sách đúng đắn từ phía chính quyền. Thế nhưng, chính quyền của thủ tướng Modi đã bị chỉ trích là không coi trọng an toàn sinh mạng của người dân. Dịp đầu xuân này cũng là dịp diễn ra cuộc tranh cử tại 5 bang. Đảng BJP của ông Modi hy vọng với thái độ nhắm làm ngơ cho các cuộc tập hợp đông người, đầy nguy hiểm, họ có thể thu hút được sự ủng hộ của cử tri theo Ấn Độ giáo.

Tại Ấn Độ, các bầu cử cấp bang đầu năm 2021 có ý nghĩa quan trọng với đảng cầm quyền. Bầu cử diễn ra tại 5 bang và vùng lãnh thổ, bao gồm Bengale, Tamil Nadu, Kerala, Pondichéry và Assam. Ngoài bang Assam, tất cả các bang và vùng lãnh thổ còn lại đều do các đảng phái đối lập kiểm soát. Cuối tháng 2/2021, ngay sau khi thời điểm bầu cử được thông báo, chiến dịch tranh cử bắt đầu. Các cuộc bầu cử - liên quan đến 220 triệu cư dân - được coi là phong vũ biểu của chính trường Ấn Độ. Đích thân thủ tướng Narendra Modi đi vận động tranh cử. Thủ tướng Modi cùng lãnh đạo địa phương đảng BJP tổ chức các mít tinh, tuần hành, vận động bầu cử gần như hàng ngày.

Nhà sáng lập, tổng biên tập tạp chí truyền thông độc lập The Wire chỉ trích hành xử vô trách nhiệm của các lãnh đạo đảng BJP :

« Rõ ràng là, đảng BJP không thể không nhìn thấy số lượng đông đảo tín đồ và các lãnh đạo tâm linh tham gia vào các hoạt động lễ hội này, như một cơ hội trời cho, bởi có rất nhiều cử tri có thể bỏ phiếu cho đảng chính trị Ấn Độ giáo. Điều trớ trêu là, người ta không chỉ cho phép, mà còn khuyến khích tham gia. Có những tờ quảng cáo lớn trên các nhật báo với hàng chữ : ‘‘Chào mừng đến với lễ hội Kumbh Mela’’, nhưng không hề đưa ra bất cứ khuyến cáo phòng dịch nào. Đây thực sự là một hành động tội phạm.

Vả lại, các cuộc bầu cử ở bang Bengale có ý nghĩa quan trọng với đảng BJP. Không có ai có ý định không tổ chức các cuộc mít tinh, hay giới hạn quy mô người tham dự. Lãnh đạo đảng BJP Narendra Modi vốn rất phong độ trong các bài phát biểu trước đám đông. Và các cuộc tập hợp càng đông người tham dự, thì cũng sẽ càng có khả năng được quảng bá nhiều hơn trên các kênh truyền hình.

Thủ tướng Modi và đảng BJP của ông giờ đây bị rơi vào chiếc bẫy của chính mình. Tất cả mọi người từng nghĩ rằng sự sụp đổ của nền kinh tế Ấn Độ có thể khiến ông Modi mất uy tín, nhưng điều đó còn chưa xảy ra. Nhưng giai đoạn hiện nay còn nguy hiểm hơn. Nếu những người tham gia vào các cuộc tập hợp này chết, và làm lây nhiễm cho những người xung quanh, dân chúng sẽ coi ông Modi là người phải chịu trách nhiệm. Điều này sẽ làm xấu hình ảnh của ông ta. Cũng còn phải chờ xem là tình hình sẽ đi đến đâu ».

Biến thể virus B.1.617 là nguyên nhân chính ?

Về khả năng biến thể virus Covid-19 mới ở Ấn Độ, mang mã số B.1.617, là nguyên nhân chính khiến dịch bệnh bùng phát tại quốc gia này, giới chính trị và y tế Ấn Độ tỏ ra rất dè dặt. Biến thể B.1.617, được ghi nhận lần đầu tiên vào ngày 05/10/2020 ở miền trung Ấn Độ. Nhà di truyền học Rakesh Mishra, giám đốc Trung tâm Sinh học Phân tử và Tế bào (CCMB), có trụ sở tại Hyderabad, nhận định : biến thể B.1.617 - được giải trình tự gien và chính thức xác nhận vào tháng 12/2020 – đã lan truyền « rất nhanh chóng và người ta thấy sự hiện diện của nó trong ngày càng nhiều mẫu hơn ». Tuy nhiên, nếu như tỉ lệ của biến thể này được xác nhận lên đến 55% tại Bombay, thủ phủ tài chính của Ấn Độ, và bang Maharashra, thì nhìn chung ở các nơi khác, tỉ lệ này chỉ được ghi nhận từ 2% đến 10%.

Việc đo lường sự hiện diện của virus là dựa trên cơ sở dữ liệu của INSACOG (The Indian SARS-CoV-2 Genomics Consortium), chuyên về COVID-19. Kể từ khi cơ sở dữ liệu được thành lập, INSACOG thu thập được tổng cộng hơn 13.000 mẫu. Cách đây, bốn tháng, vào lúc cơ sở dữ liệu này về COVID-19 được thành lập, bộ Y Tế Ấn Độ thông báo ước tính sẽ có 5% các mẫu xét nghiệm PCR dương tính với COVID-19 được đưa vào cơ sở dữ liệu. Nếu điều này được thực hiện, thì hiện tại cơ sở dữ liệu INSACOG đã có được hơn 226.000 mẫu (do tổng số xét nghiệm dương tính từ đầu năm đến nay tại Ấn Độ là 4,5 triệu), chứ không phải chỉ là 13.000 mẫu như hiện có.

Thông tin nói trên về cơ sở dữ liệu liên quan virus gây bệnh Covid-19 cho thấy chuyên ngành này tại Ấn Độ mới chỉ trong giai đoạn sơ khai. Trả lời RFI, nhà vi sinh học Patrick Berche, Viện Hàn Lâm Y Khoa Pháp cũng khẳng định một số đặc tính mới đáng sợ hơn của virus, đang còn chờ được xác nhận qua các công trình nghiên cứu: « Có khá nhiều ca nhiễm ở những người trẻ, và thậm chí có cả trẻ em. Đây là điều đáng lo. Nhưng điều này cần được kiểm chứng. Hiện tại, chưa có nghiên cứu khoa học nào được công bố, xác nhận điều này. Có những chỉ dấu cho thấy là virus có thể hiểm ác hơn, nhưng điều này cũng chưa được xác nhận ».

Có điều chắc chắn là, biến thể mang tên B.1.617 không thể lọt lưới các xét nghiệm PCR, như nhiều đồn đại, theo nhận định của nhà di truyền học Mishra, cho dù một số xét nghiệm có thể dẫn đến kết quả sai, do độ nhạy các xét nghiệm là vào khoảng từ 70 đến 80%.

***

Cách đây hơn hai tháng, ít ai ngờ Ấn Độ - cường quốc hàng đầu thế giới về vac-xin, nơi đã tiến hành nhiều đợt phong tỏa nghiêm ngặt hồi năm ngoái khiến dịch bệnh tưởng như đã yên – đột ngột trở thành tâm dịch mới của thế giới. Các lễ hội mùa xuân được điểm mặt như là nguồn gốc chủ yếu khiến dịch bệnh tại Ấn Độ tăng vọt trở lại, với mức độ lây nhiễm cao hơn gấp bội so với đợt dịch đầu tiên năm ngoái (theo các số liệu chính thức). Theo giới quan sát, chính quyền cánh hữu dân tộc chủ nghĩa của thủ tướng Narendra Modi phải chịu trách nhiệm hàng đầu trong việc này. Chính quyền Modi không những không khuyến cáo tăng cường các biện pháp phòng dịch, mà ngược lại còn khuyến khích những cuộc tụ tập đông người, nơi mọi biện pháp đề phòng, giãn cách bị coi nhẹ. Các lãnh đạo dân tộc chủ nghĩa theo Ấn giáo hy vọng lợi dụng lòng sùng đạo, thậm chí sự mê muội của dân chúng để kiếm được nhiều phiếu bầu, trong một số cuộc bầu cử địa phương quan trọng đã và đang diễn ra. Chưa biết họ có thành công hay không trong việc thu hút sự ủng hộ của cử tri (mà kết quả chính thức sẽ được công bố ngày 02/05 tới), nhưng thảm bại về y tế - xã hội là nhãn tiền.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí