VĂN HÓA

100 năm ngày sinh của nhà văn Frank Herbert

God Emperor of Dune- Frank Herbert
God Emperor of Dune- Frank Herbert © Cultura.com

Tác phẩm điện ảnh mới của Dune (Xứ Cát), dựa theo bộ thiên truyện cùng tên của nhà văn Frank Herbert, dự trù được công chiếu cuối năm 2020. Nhưng dịch Covid-19 đã khiến cho ngày ra mắt bộ phim bị dời lại vô thời hạn. Đây là một điều đáng tiếc đối với đoàn làm phim, vì phiên bản điện ảnh đã được thực hiện để kỷ niệm 100 năm ngày sinh của tác giả người Mỹ Frank Herbert.

Quảng cáo

Đạo diễn người Canada Denis Villeneuve đã tập hợp một dàn diễn viên quốc tế hùng hậu trong đó có Timothée Chalamet, Josh Brolin, Charlotte Rampling, Javier Bardem, Jason Momoa hay David Bautista … để thực hiện một phiên bản mới xứng tầm với bộ trường thiên tiểu thuyết của tác giả Frank Herbert (1920-1986). Đây là lần thứ ba bộ truyện này được phóng tác thành phim. Lần đầu tiên trên màn ảnh lớn vào năm 1984 là của David Lynch, lần thứ nhì là phim truyền hình ba tập của John Harrison, quay vào năm 2009.

Lần này để tránh cho tác phẩm bị cắt xén quá nhiều như điều đã từng xẩy ra với bộ phim của David Lynch, đạo diễn Denis Villeneuve tuy quay phim cho màn ảnh lớn, nhưng đã chuyển thể bộ truyện thành hai tập phim với kinh phí ban đầu là 97 triệu đô la. Đoạn phim quảng cáo (trailer) đầu tiên được công bố vào mùa thu năm nay, cho thấy Denis Villeneuve khá trung thành với lối phác họa chi tiết tài tình thế giới viễn tưởng, kỳ bí mênh mông của nhà văn người Mỹ. 

Sinh thời, Frank Herbert là một phóng viên trước khi trở thành một ngòi bút nổi tiếng. Ông chủ yếu viết tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, trong đó có các tác phẩm viết riêng đáng kể như The Dragon in the Sea, The Dosadi Experiment, The Godmakers, The White Plague … còn hai cuốn sau The Jesus IncidentThe Lazarus Effect, viết chung với tác giả Bill Ransom. Nhưng tên tuổi của ông lúc nào cũng được gắn liền với bộ trường thiên tiểu thuyết Dune (Xứ Cát).

Ý tưởng viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên trong loạt truyện Dune đến với tác giả Frank Herbert vào năm 1959, khi tòa soạn giao cho ông một bài phóng sự viết về những cồn cát luôn chuyển động Oregon Dunes - bang Oregon. Thế nhưng, tiểu thuyết Dune (quyển đầu tiên) chỉ được hoàn tất một thập niên sau. Tác giả đã dày công nghiên cứu trong vòng 10 năm để viết thành một tác phẩm có cả bề dày lẫn chiều sâu, có thể đọc và diễn giải theo nhiều cách khác nhau. 

Sự sống còn của con người (buộc phải tiến hóa) trong môi trường khô cằn khắc nghiệt, cốt truyện mạo hiểm phiêu lưu nhưng vẫn đậm màu sắc huyền bí tâm linh, hành tinh tận cùng không gian nhưng quan hệ vẫn rất con người trong các mối tranh chấp thế lực vương triều. Ngay từ lúc khai sinh, tiểu thuyết Dune đã là một tác phẩm ‘‘ngoại khổ’’, thâm thúy cho nên không thể được xếp vào hàng sách đọc để giải trí, quá dài so với các loại truyện viết theo các tiêu chuẩn thị trường, cho nên trong thời gian đầu Dune đã được đăng nhiều kỳ trên báo tuần san trong giai đoạn 1963-1965.Gọi là tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, nhưng Dune nhờ vào khối lượng kiến thức đồ sộ được tạo dựng như một vũ trụ hẳn hoi, nơi tác giả Frank Herbert khai phá những hệ thống ý tưởng linh hoạt phức tạp bao gồm cả triết học, thần học, tôn giáo, chính trị hay sinh thái …  Nhiều độc giả mê truyện của Frank Herbert như tín đồ sùng đạo, bộ truyện Dune tựa như bản phúc âm dự báo cho một thứ tôn giáo mới. 

Do có ý tưởng tiên phong, cho nên trong thời gian đầu Dune cũng đã bị nhiều nhà xuất bản từ chối. Mãi đến khi tiểu thuyết này được một nhà xuất bản nhỏ chấp nhận phát hành, Frank Herbert mới có được thêm cơ hội sống nhờ ngòi bút của mình. Kể từ năm 1972 trở đi, ông ngưng viết báo để dành trọn thời gian cho sáng tác văn chương. Ông viết khá nhiều sách, song song với việc thuyết trình để quảng bá các ý tưởng của mình. Ông viết tiếp bộ trường thiên tiểu thuyết Dune qua các phần hậu truyện và ngoại truyện như Dune Messiah, Children of Dune hay là God Emperor of Dune …. Đến khi ông đột ngột từ trần vào năm 65 tuổi do chứng bệnh ung thư, ông đã viết xong 6 quyển trong loạt truyện Dune, nội dung quyển tiểu thuyết thứ bảy đã được phác thảo nhưng vẫn chưa có chương sách nào được viết xong.  

10 năm sau ngày nhà văn Frank Herbert qua đời, con trai ông là Brian Herbert đã cùng với tác giả Kevin Anderson, bắt tay viết tiếp các quyển tiểu thuyết khác. Hai tác giả này sử dụng các phần ghi chú, đề cương, bản thảo do nhà văn Frank Herbert để lại, họ chủ yếu viết thêm một số tuyến truyện bổ sung khác để làm giàu thêm vựng tập của Dune, nhưng về mặt ý tưởng vẫn tôn trọng cốt cách của bộ trường thiên tiểu thuyết này. 

Trong lối tiếp cận sáng tác, Frank Herbert từng được nhiều người so sánh với J.R.R Tolkien, tác giả của bộ thiên truyện mang tính thần thoại Lord of the Rings (Chúa tể các chiếc nhẫn). Cả hai trường hợp đều là những công trình khổng lồ, đòi hỏi trí tưởng tượng cao và một độ sáng tạo kỳ vĩ, đến mức cả hai nhà văn này đã dành trọn rất nhiều tâm huyết mới có thể hoàn thành một tác phẩm để đời.

Cho dù là độc giả trung thành hay không (đa số bạn đọc thời nay tìm đến với bộ truyện Dune sau khi xem qua các phiên bản điện ảnh), cũng phải công nhận rằng tác phẩm Dune có một tầm vóc cao hơn nhiều so với các bộ truyện khác cũng từng được chuyển thể phóng tác lên màn ảnh lớn. Các bộ trường thiên tiểu thuyết khác như Twilight, Hunger Games, Mê cung Maze Runner đều thuộc thể loại khoa học viễn tưởng, tất cả đều thu hút nhiều độc giả trẻ tuổi đồng thời là những bộ phim ăn khách khi được chiếu trên màn bạc, thế nhưng các tác phẩm này vẫn còn nặng tính giải trí, trong khi Dune thường khiến cho độc giả buộc phải chiêm nghiệm, suy ngẫm thêm. 

Tiểu thuyết khoa học viễn tưởng vẫn hay bị một số nhà phê bình coi thường, xếp vào hàng thứ yếu, nếu không nói là ‘‘văn chương hạng hai’’, chưa đủ trình độ và tư cách để sánh ngang hàng với văn chương hàn lâm. Thế nhưng, bộ truyện Dune của Frank Herbert cũng như Lord of the Rings của Tolkien do tính đột phá sáng tạo đã nâng thể loại này lên ngang tầm với rất nhiều tác phẩm thuộc dòng văn chương kinh điển.

 

 

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí