Vào nội dung chính
Tạp chí văn hóa

XIII : Truyện tranh hành động, dàn dựng công phu

Phần âm thanh 14:59
Logo của bộ truyện tranh "XIII".
Logo của bộ truyện tranh "XIII". Wikipédia
Minh Anh
30 phút

Một kẻ mất trí nhớ đi tìm thân thế của mình. Một tên tội phạm bị cảnh sát truy lùng. Một kẻ nắm giữ những bí mật bị những tên sát thủ truy sát. Những pha hành động đầy kịch tính. Đấu trí căng thẳng giữa hai phe chính với tà. Đó là những tình tiết hấp dẫn của bộ phim truyền hình hành động gián điệp nhiều tập « XIII – Người mang hình xăm số 13 », do hai nước Pháp và Canada hợp tác sản xuất.

Quảng cáo

Mùa phim đầu tiên được chính thức khởi quay vào những năm 2007-2008 và ra mắt công chúng Pháp và Bắc Mỹ vào năm 2008. Diễn viên Stephen Dorff thủ vai nhân vật chính « XIII – Người mang hình xăm số 13 » và Val Kilmer vào vai sát thủ La Mangouste. Ngay từ những tập đầu tiên trên các kênh Mystery TV (Canada), Canal+ (Pháp) và trên nhiều kênh trực tuyến khác nữa, « XIII – The conspiracy » ngay lập tức chinh phục khán giả. Thừa thắng xông lên, các nhà sản xuất làm tiếp những phần phim tiếp theo được trình chiếu trên nhiều kênh truyền hình lớn tại Anh, Pháp, Mỹ, Canada và Úc.

Thế nhưng có ai biết được rằng bộ truyện tranh « XIII » đã chinh phục hàng triệu độc giả từ hơn 30 năm trước. Đây là tập truyện tranh hành động và gián điệp giả tưởng dài 19 tập dành cho người lớn do bộ đôi tác giả người Bỉ Jean Van Hamme, viết kịch bản và họa sĩ William Vance vẽ tranh đồng sáng tác. Câu chuyện kể về một người đàn ông lạ mặt được tìm thấy trên một bãi biển trong trạng thái bất tỉnh và bị một vết đạn ở thái dương. Hoàn toàn mất hẳn trí nhớ, anh ta không nhớ được tên, lẫn quá khứ của mình. Chỉ có một dấu hiệu duy nhất cho phép anh ta khám phá thân thế là hình xăm bí ẩn số « XIII » ở trên xương đòn phía trái.

Anh ta nhanh chóng phát hiện ra một kẻ chuyên giết người thuê, có biệt danh « La Mangouste » cùng đồng bọn của hắn đang tìm cách truy sát anh. Không những vậy, đại tá Amos thuộc cơ quan mật vụ cũng đang truy nã anh về tội ám sát William Sheridan, tổng thống Mỹ trước đó vài tháng. Và trong quá trình tìm hiểu về thân thế của mình, nhân vật chính phát giác ra rằng hình xăm « XIII » có liên quan đến một âm mưu phản động khủng khiếp nhằm thiết lập một chế độ độc tài phát-xít tại Hoa Kỳ.

Câu chuyện hành động và gián điệp giả tưởng này được lồng trong một bối cảnh nước Mỹ hiện đại của những thập niên 60-70. Các cuộc săn đuổi được dàn trải từ tập này sang tập khác. Và Jean Van Hamme chắt lọc chậm rãi các thông tin về quá khứ của nhân vật chính, người dường như có liên quan đến vận mệnh lịch sử của đất nước anh ta.
Ngay khi ra mắt tập truyện đầu tiên « Le jour du soleil noir » (tạm dịch là Ngày mặt trời đen) vào năm 1984, bộ đôi tác giả người Bỉ, Jean Van Hamme và William Vance đã mê hoặc công chúng từ giới trẻ cho đến người già. Lấy cảm hứng từ tiểu thuyết « La Mémoire dans la peau » của tác giả Robert Ludlum, tác giả người Bỉ Jean Van Hamme khéo léo lái câu chuyện theo một hướng đi riêng của mình, để rồi biến nó thành bộ truyện đương đại ăn khách nhất những thập niên cuối thế kỷ XX cho đến nay.

Nếu như tập đầu tiên chỉ có 13.000 bản được bán chạy, thì những tập tiếp theo lượng sách bán ra cứ tăng dần 20.000 bản cho tập thứ hai, rồi 30.000 cho tập thứ ba và cứ thế số đầu sách ra cứ tăng lên theo mỗi tập. Để thỏa mãn sự mong đợi của công chúng, các tác giả cho ra mắt đều đều mỗi năm một tập.
Có thể nói « XIII » gặt hái thành công đến mức, một cộng đồng người hâm mộ đã được hình thành, xem « XIII » như là một tín ngưỡng, mà ở đó « độc giả lại là những tín đồ », theo như giải thích của Claude de Saint Vincent, tổng giám đốc nhà xuất bản Dargaud.

Jean Van Hamme : từ một nhà quản trị đến nhà biên kịch tài ba

Thế nhưng, khi đọc « XIII », ít ai biết rằng viết truyện tranh từng là một nghề « tay trái » của Jean Van Hamme, nhà biên soạn kịch bản nổi tiếng nhất hiện nay của Bỉ. Sinh năm 1939, tại Brussels, Jean Van Hamme bắt đầu sự nghiệp trong ngành tiếp thị. Tốt nghiệp kỹ sư thương mại của một trường đại học danh giá, thạc sĩ kinh tế-chính trị, bằng đại học báo chí và luật, Jean Van Hamme trải qua nhiều nhiệm sở và có hơn 10 năm kinh nghiệm trong công tác quản trị cho hãng Philips tại Bỉ.

Thật ra, Jean Van Hamme cũng đã bắt đầu viết truyện tranh vào năm 1968, khi còn đang làm việc tại hãng Philips. Đến năm 1976, tác giả người Bỉ quyết định từ bỏ môi trường kinh doanh để theo đuổi đến cùng niềm đam mê viết sách. Không chỉ có truyện tranh, ông còn viết kịch bản cho điện ảnh, kịch nghệ và xuất bản 8 tiểu thuyết.
Nhưng chính trong lĩnh vực truyện tranh, Jean Van Hamme gặt hái nhiều thành công nhất. Tính đến nay ông đã viết hơn 20 đầu truyện trong đó ba tác phẩm gây được tiếng vang nhất là XIII, Largo Winch và Thorgal (RFI sẽ giới thiệu đến quý thính giả trong một dịp khác), với hơn 22 triệu bản bán chạy.

« XIII » : một kịch bản hành động được dàn dựng công phu

Nói về thành công của « XIII», các chuỗi yếu tố hư cấu gây cấn đã tạo nên một ma lực mạnh mẽ cho bộ truyện tranh nhiều tập này. Chính bản thân đầu đề của tập truyện cũng đã toát lên yếu tố bất ngờ đó. Các tác giả chỉ để vỏn vẹn con số « XIII », một cách thức khêu gợi rất độc đáo trí tò mò của người xem.

Ngay từ những trang đầu tiên, người đọc như bị nhấn chìm trong một mớ ẩn số. Một người đàn ông được tìm thấy tại một bờ biển trong tình trạng nguy kịch, mất hẳn trí nhớ, mang trên người một hình xăm số 13 La Mã để rồi sau đó trở thành tên gọi bất đắc dĩ. Anh ta là ai ? Vì sao các sát thủ tìm cách trừ khử anh ta ? Anh ta đã làm gì để bị cảnh sát truy nã ? Kịch tính được đẩy lên đến đỉnh điểm : Anh ta bị kết tội ám sát tổng thống Hoa Kỳ. Đúng hay là sai ? Và ẩn số cuối cùng là liệu anh ta có tìm lại được trí nhớ và thân thế thật sự của mình hay không ?

Tất cả những chuỗi ẩn số đó đã được Jean Van Hamme dàn dựng một cách tài tình. Ông liên tục tung « hỏa mù » với độc giả mà không hề sợ rằng mình có thể sẽ rơi vào trong cái bẫy do chính mình giăng ra. Đối với Jean Van Hamme, bộ truyện tranh « XIII » giống như là một trò chơi ghép hình khổng lồ nhiều tập. Và tác giả cũng lấy làm thích thú với trò chơi đó. Quả thật, khi đọc « XIII », độc giả như có cảm giác luôn ở trong trạng thái « hồi hộp », « căng thẳng » không ngừng, cứ như là đang xem một bộ phim hành động gây cấn.

Mỗi khi một ẩn số được tháo nút, thì lại có một nhân vật mới và một tình huống kịch tính khác nảy sinh theo từng tập truyện. Đọc « XIII » của Jean van Hamme ta có cảm giác như không bao giờ có một khoảng lặng. Ông không bao giờ lãng phí bất kỳ tình tiết nào. Những gì đã được nhà biên soạn người Bỉ đưa ra trước đó, đều được ông khai thác lại ở những tập tiếp theo. Mục tiêu chính của ông là làm sao đảm bảo được nguyên tắc « đẩy nhân vật nam chính bị mất trí nhớ của ông vào trong tình thế bế tắc nhất », rồi sao đó mới tìm cách « gỡ rối ».

Điểm đặc biệt trong cách dàn dựng câu chuyện của Van Hamme đó là độc giả sẽ cùng tham gia « gỡ rối » cùng với nhân vật chính. Đôi khi, người đọc còn biết nhiều hơn cả anh ta. Bởi vì, theo Jean Van Hamme, chuyện để cho nhân vật chính biết trước và biết nhiều hơn độc giả là một « điều tối kỵ », và nó sẽ làm cho câu chuyện kém phần hấp dẫn.

Về điểm này, Jean Van Hamme có giải thích rõ với báo Le Figaro : « Việc đặt nhân vật vào những tình huống bế tắc nhất và rồi tìm cách thoát ra chính là sở thích của một nhà viết truyện nhiều tập. Điều này mới là thích thú. Giả như mọi chuyện đã được chuẩn bị trước, độc giả sẽ cảm thấy điều đó, họ sẽ nghi ngờ hướng mà tôi muốn đi đến. Cũng vì việc này không được sắp xếp trước, vì chúng ta trong một tình huống X nào đó, vì chính bản thân tôi cũng không biết bằng cách nào tôi sẽ thoát ra, nên độc giả không có cách nào đoán được phần tiếp theo. Họ có thể ước đoán, nhưng không thể nào thấy trước […] ».

Đối với Jean Van Hamme, nhà viết kịch bản cũng phải có cái đầu « chiến lược ». Một nhà viết kịch bản hay là phải biết gây bất ngờ cho người đọc. Và yếu tố này đã được tác giả duy trì xuyên suốt câu chuyện, từ đầu cho đến cuối. Nó cũng giống như là một trò chơi phiêu lưu. Tác giả đưa ra các ẩn số, độc giả phải mày mò cùng với nhân vật để tìm ra câu trả lời.

Có thể nói với XIII, Jean Van Hamme xứng đáng được mệnh danh là ngôi sao sáng trong giới chuyên viết kịch bản, chuyên gia về những nút thắt gây cấn (coup tordu) và điều khiển xúc cảm độc giả.

Những nét độc đáo làm nên thành công của « XIII »

Cái hay của Jean Van Hamme còn thể hiện ở chỗ việc giải mã các ẩn số không được đi xa với chủ đề chủ đạo của câu chuyện : đó là kể về hành trình truy tìm của một kẻ bị mất trí nhớ. Nhưng hành trình đó nó thêm phần hấp dẫn khi đó phải là một hành trình tìm kiếm « đôi ». Jean Van Hamme khi trả lời phỏng vấn báo Le Figaro đã bộc bạch như sau :

« Cả câu chuyện được tóm gọn trong một cuộc tìm kiếm. Một người bệnh muốn được lành bệnh. Một tên tù muốn vượt ngục. Một kẻ nắm trong tay tấm bản đồ kho báu lao vào một cuộc săn lùng. Đối với « XIII », tôi cảm thấy thích thú khi cuộc truy tìm đó phải là cuộc truy tìm đôi. Một mặt, tôi chọn nhân vật chính là một kẻ bị mất trí nhớ. Anh ta phải ra đi tìm hiểu về bản thân mình. Cùng lúc này, anh ta bị buộc một cái tội mà anh ta không thể tự bào chữa được, bởi vì chính anh ta cũng không biết là mình có tội hay không. Từ điểm này nảy sinh một cuộc tìm kiếm thứ hai : đó là sự thật […]. Ở đây, tôi muốn nhấn mạnh một điểm, đó không phải là một tội tầm thường nào mà là tội ám sát tổng thống Hoa Kỳ ».

Ngay cả việc khai thác yếu tố « mất trí nhớ » cũng được tác giả xử lý một cách rất khéo léo. Câu chuyện sẽ trở nên tầm thường nếu như cuối cùng nhân vật chính của ông tìm lại được trí nhớ, như bao câu chuyện mất trí nhớ khác. Đối với Jean Van Hamme, đó là một kịch bản quá dễ dãi và làm mất đi những cơ hội tạo ra những bi kịch tiếp theo. Do đó, « XIII » của Van Hamme sẽ không bao giờ nhớ lại được. Điều này đã tạo ra tình huống gây cấn nhất, cho phép độc giả song hành cùng với nhân vật trong cuộc phiêu lưu này.

Một điểm độc đáo khác của bộ truyện ở chỗ, Jean van Hamme dám đặt câu chuyện trong bối cảnh nước Mỹ hiện đại của những năm 60-70. Theo Jean Van Hamme : « Tại Mỹ, chuyện gì cũng có thể xảy ra được cả. Tôi cho rằng câu chuyện này không thể nào xảy ra tại Pháp được, bởi vì sẽ chẳng có ai tin vào điều đó cả. Người ta rất thích những gì có đụng đến quyền lực. Vậy thì ai có thể hiện thân cho quyền lực bằng Hoa Kỳ ? Điều làm tôi thích thú nhất là với « XIII », tôi có thể làm tái hiện lại một vài sự kiện lịch sử lớn như việc săn lùng những kẻ bị tình nghi làm gián điệp cho cộng sản, tổ chức kỳ thị người da màu cực đoan Ku Klux Klan (KKK), chiến tranh Việt Nam và nhất là vụ ám sát tổng thống Kennedy ». Theo quan điểm của ông, nước Mỹ không phải là một quốc gia dân chủ.

« XIII » : một tấn hài kịch nhân loại không thương tiếc

Với lối kể truyện hiện thực, sống động, và súc tích, « XIII » cuốn hút hàng triệu con tim người hâm mộ cũng vì nó mô tả cho thấy một chân dung đa dạng không chút khoan nhượng của những ván cờ quyền lực và tính bạo lực của những tham vọng. Jean Van Hamme đã lột tả cho thấy mặt trái của một nền dân chủ: những âm mưu chính trị của những kẻ quyền lực cực đoan. Một hệ thống pháp lý gian lận bởi tham vọng của những kẻ đam mê quyền lực - những người nắm giữ ngành tình báo như nhân vật Giordano chẳng hạn. Những mối liên kết nguy hiểm giữa các chính trị gia với các tổ chức tội phạm như mối quan hệ giữa Giordano với các tổ chức giết người thuê của La Mangouste, hay Irina nhằm phục vụ cho những tham vọng cá nhân. Hoặc như sự thông đồng của các tập đoàn đa quốc gia với các chế độ độc tài để đổi lấy những hợp đồng khai thác sự giàu có của những quốc gia khác.

Thế nhưng, không chỉ có những kẻ ác thật ác như La Mangouste, Giordano, hay Irina, còn có những câu chuyện tình bạn cảm động, chân thật, ngay thẳng và trung thành. Đối diện với cái ‘ác’, may thay còn có những con người ‘can đảm’ như tướng Carrington, đại tá Amos, nữ đại úy Jones hay như hầu tước Armand de Preseau. Đôi khi giữa các nhân vật anh hùng với nhau, bầu không khí cũng rất căng thẳng. Đó là vì, Jean Van Hamme muốn rằng mọi việc phải phục vụ cho sự tiến triển của câu chuyện.

XIII : một bộ truyện tranh đẹp, đáng được xem đi xem lại

Thật là bất công nếu không nói đến công lao to lớn của họa sĩ tài ba người Bỉ William Vance. Ông tên thật là William Van Custen, sinh năm 1935, tại một vùng ngoại ô Brussels, nhưng sinh sống tại Santander, một tỉnh phía Bắc Tây Ban Nha nhưng có bằng tốt nghiệp của trường Mỹ thuật Brussels.

Trước khi cộng tác với Jean Van Hamme, họa sĩ William Vance đã từng nổi tiếng với nhiều tác phẩm có giá trị. Jean Van Hamme cho rằng ông may mắn có được sự tham gia của Vance. Bởi lối vẽ tranh hiện thực của nhà họa sĩ đã tạo nên những nét sống động cho các nhân vật và tập truyện. Người đọc đôi khi có cảm giá đang xem một bộ phim truyền hình nhiều tập do các diễn viên thật thủ vai. Những pha hành động gây cấn được họa sĩ William Vance phác họa trông như là những cảnh thật trên màn ảnh. Người xem cũng như hiểu được những biểu lộ cảm xúc của các nhân vật trong tranh vẽ. Và điểm quan trọng nhất , độc giả không cảm thấy rối mắt khi xem tranh và đọc các lời thoại. Yếu tố này đã tạo nên một cảm giác rất thoải mái ở người đọc, làm nên sự hấp dẫn cho bộ truyện.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Không tìm thấy trang

Nội dung bạn đang cố truy cập không tồn tại hoặc không còn khả dụng.