Vào nội dung chính
Tạp chí văn hóa

Tiếp cận giá trị bản sắc của người Công giáo Việt Nam

Phần âm thanh 16:34
Đức Hồng y Phạm Minh Mẫn trả lời thông tín viên Lê Hải tại TPHCM
Đức Hồng y Phạm Minh Mẫn trả lời thông tín viên Lê Hải tại TPHCM RFI / Lê Hải
RFI | Lê Hải

Giáng Sinh là một trong số những lễ hội rất lớn ở Việt Nam, mà có thể nói là nhờ đức tin tôn giáo của những người Việt theo đạo Thiên Chúa và đặc biệt là các cộng đồng công giáo ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Bộ. Thông tín viên Lê Hải vốn cũng là một nhà nghiên cứu văn hóa và đã dành thời gian tìm hiểu về điều này, bắt đầu từ câu hỏi tại sao đạo đức trong các khu xóm đạo lại bền chắc hơn nhiều nơi khác.

Quảng cáo

Thông tín viên Lê Hải : Bản thân tôi không phải là giáo dân Công giáo cho nên mỗi lần tiếp xúc với người Công giáo hay các cộng đồng giáo dân thì luôn tự đặt câu hỏi về vấn đề đạo đức.

Quí vị cứ thử mường tượng coi trong lúc trộm cắp cướp xe là chuyện cơm bữa ở Sài Gòn, vậy mà nhiều nơi trong khu của người có đạo khi vào nhà thờ chỉ cần bỏ chiếc xe máy trong khu gửi xe mà không cần phải lấy phiếu, khi ra cửa thậm chí cũng không phải trả tiền mà chỉ cần gật đầu chào người giữ xe cũng đang lịch sự cười tươi chào lại.

Đó thực sự là niềm hạnh phúc không dễ gì có được trong một khoảnh khắc hiếm hoi khi vào nhà thờ thăm quan, hay trong một buổi cuối tuần vào bảo tàng lịch sử Công giáo Việt Nam ở góc đường Tôn Đức Thắng để tìm hiểu.

Và điều may mắn hơn nữa cho tôi là gặp được đức Hồng y Phạm Minh Mẫn đúng giờ cha đi ăn sáng rồi thả bộ về phòng. Trong cơ cấu của tòa thánh thì Hồng y như cha Mẫn là một trong số rất ít linh mục có lá phiếu để bầu Giáo Hoàng, và trong hệ thống giáo hội ở Việt Nam thì cha Mẫn từng làm tổng giám mục giáo phận Sài Gòn, tức là trung tâm lớn nhất của người Công Giáo Việt Nam. Cha Mẫn nói:

"Thường người ta cầu nguyện xin Chúa cho con được cái này, được cái kia. Nhưng vậy chỉ có con được thôi. Mà muốn như vậy thì chưa mở rộng con tim ra được. Phải xin Chúa cho mình được cái gì, và mình biết chia sẻ cái đó lại cho người khác. Cầu nguyện như thế mới mở rộng con tim ra".

Còn theo lời chia sẽ của cha Kim Long trong một buổi lễ ở Houston, Texas : "Viết và hát Thánh Ca là hai lần cầu nguyện. Người viết Thánh Ca phải cầu nguyện để viết ra bài hát của mình. Và người hát Thánh Ca phải hát để cầu nguyện".

Nhạc sĩ Kim Long nổi tiếng với rất nhiều bài thánh ca tiếng Việt mà có lẽ quen thuộc nhất chính là Kinh Hòa Bình, phiên bản tiếng Việt phổ nhạc cho bài kinh của thánh Francisco từ Assisi.

"Lạy Chúa từ nhân, xin cho con biết mến yêu, và phụng sự Chúa trong mọi người.
Lạy Chúa xin hãy dùng con như khí cụ bình an của Chúa.
Để con
Đem yêu thương vào nơi oán thù
Đem thứ tha vào nơi lăng nhục
Đem an hòa vào nơi tranh chấp
Đem chân lý vào chốn lỗi lầm".

Đây là một đoạn Kinh Hòa Bình của Kim Long do Liên Bình Định soạn bè, Đặng Vương Quân hòa âm và Anh Tuấn, Như Ngọc Hoa, Phương Dung, Tâm Thư, Tuyết Nga, Trần Hải Bằng và Vĩnh Huy trình bày.

Những bài thánh ca luôn là những lời cầu nguyện chân thành nhất, đầy thuyết phục về mặt lý trí, và dễ dàng đi vào trong con tim của người nghe bằng tình yêu thương, mà đồng thời cũng là đỉnh cao về văn hóa. Trên thế giới người ta vẫn còn nhớ một đêm Giáng Sinh huyền diệu trong Đệ nhất thế chiến, khi mà binh sĩ Anh và Đức từ hai bên chiến tuyến đã hát vang bài Silent Night rồi buông súng kéo nhau ra bãi đất trống từng là chiến trường đẫm máu để ôm nhau nhảy múa, trao quà và chúc mừng Giáng Sinh.

Bài thánh ca Đêm Thánh Vô Cùng qua sự trình bày của ca đoàn Giêrađô Thái Hà.

Quay trở lại gian phòng của Hồng y Phạm Minh Mẫn trong khu vực mà trước đây từng là một trong số những nơi tiên khởi cho giáo phận Sài Gòn. Ngồi ở vị trí của chủ nhà tiếp khách, bên tay phải của cha Mẫn là mấy bức ảnh chụp ngày giáo hoàng Benedicto, mà trước đây là hồng y Joseph Ratzinger lên nhận chức. Còn bên tay trái là ngài giáo hoàng Phanxico lên nhận chức, cả hai sự kiện quan trọng này đều có lá phiếu của người đại diện cao nhất cho giáo dân Việt Nam, hồng y Phạm Minh Mẫn:

"Khi mà bầu xong giáo hoàng, thì niên trưởng mới mời họ lên đứng giữa, mọi người ngồi hỏi ông có nhận kết quả bầu cử hay không. Thì ông này (tức là giáo hoàng Biển Đức - Benedicto) trả lời, nói rằng tôi thấy đó là “ý của Chúa, cho nên tôi xin nhận”. Thì ổng trả lời bằng cái này, bằng đầu, tức là tôi xin nhận ý Chúa.

Còn ông này (tức là giáo hoàng Phan Sinh - Phanxico) thì trả lời khác. Ổng nói : “mặc dầu tôi kém cỏi, tội lỗi (đó là ý của người khiêm tốn nói mình kém cỏi, tội lỗi), dầu gì đi nữa thì lòng Chúa thương xót ở trong quí vị chọn tôi, cho nên tôi xin nhận kết quả của lòng Chúa thương xót”. Ông này nói bằng con tim. Còn ông này nói bằng cái đầu. Hai cái khác nhau. Nhưng đó chỉ là cái dấu nhấn thôi. Cái nào cũng đúng hết trơn. Cái nào cũng của Chúa hết. Một cái thì nói về ý Chúa, còn cái thì nói về lòng thương xót từ bi của Chúa".

Những điều mà hồng y Phạm Minh Mẫn tóm gọn lại trong một cuộc trò chuyện ngắn ngủi dành cho kẻ ngoại đạo như tôi thực sự là những gì ngài đã tích lũy trong gần một thế kỷ sống theo lời dạy của Chúa, và “bước theo Thầy trên đường tình yêu cứu độ”, như một số chia sẻ của ngài được tổng hợp lại thành sách làm giáo trình giảng dạy cho các thế hệ linh mục vào giáo dân mới ở Sài Gòn và các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Nếu theo dõi các cuộc thi hoa hậu đầu tiên ở Việt Nam chắc quí vị sẽ nhớ thí sinh đầu tiên mặc áo dài đi thi tạo ra trào lưu sau này chính là một cô gái người Công giáo từ Cà Mau, bởi vì ở trong rất nhiều cộng đồng Công giáo Việt Nam cả từ Móng Cái cho tới mũi Cà Mau áo dài là lễ phục trang trọng khi đến nhà thờ. Nếu tượng Đức Mẹ Maria ở Vũng Tàu mặc áo dài khăn đóng thì nhà thờ ở nhiều tỉnh phía Bắc dựng cột gỗ, sơn son thếp vàng, trở thành không gian lưu trữ và duy trì bản sắc dân tộc.

Khi được hỏi đâu là bản sắc văn hóa của người Công giáo Việt Nam, hồng y Phạm Minh Mẫn cho biết ngài đã xác định lại ba đặc điểm quan trọng nhất là Trung thực, Thân thiện, và Liên kết.

"Sự trung thực trong đạo hiểu qua lời Chúa trong sách thánh gọi là sách Tin mừng (Evangelism). Trong đó tỏa ra ba cái ánh sáng tương đương với điều này : trước hết là ánh sáng "Chân lý", nó tương đương với sự trung thực. Cái thứ hai là ánh sáng "Yêu thương", nó phát xuất từ trái tim, chính là sự thân thiện. Ánh sáng thứ ba là ánh sáng "Bình an", Hòa bình, là Liên kết với nhau, Hòa thuận và các thứ gì đó kiểu như vậy, hay Hòa hợp. Ánh sáng Bình an gồm tất cả những điều đó. Ba cái này là ba cái giá trị rõ nhất, nổi bật nhất của Lời Chúa".

Dưới đây là bài thánh ca Lắng Nghe Lời Chúa của linh mục Nguyễn Duy, ca đoàn nhà thờ thánh Brigid ở Kilburn SA trình bày.

Noel là ngày lễ trọng đại của người Công giáo và tất cả những giáo dân khác trong hệ thống Thiên Chúa hay Ki-tô giáo như Tin Lành và nhiều hệ phái khác nhau. Đi nhà thờ trong lễ Giáng Sinh trở thành nét văn hóa nổi bật trong những ngày này, và nhà thờ cũng là nơi để nghe những bài thánh ca tiếng Việt sống mãi cùng năm tháng. Lê Hải xin trân trọng kính chúc quí vị thính giả một dịp lễ Giáng sinh và Năm mới an lành, tràn đầy hạnh phúc. Chúng ta hãy cùng nhau đi tìm một hài nhi vừa ra đời để cứu rỗi thế gian.

Thư TinHãy nhận thư tin hàng ngày của RFI: Bản tin thời sự, phóng sự, phỏng vấn, phân tích, chân dung, tạp chí

Không tìm thấy trang

Nội dung bạn đang cố truy cập không tồn tại hoặc không còn khả dụng.